Η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών πέμπτης γενιάς F-35 βρίσκεται στο επίκεντρο των συνομιλιών του Ντόναλντ Τραμπ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Άγκυρα, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται διατεθειμένος να ανατρέψει την απόφαση αποκλεισμού της χώρας από το πρόγραμμα, την οποία είχε λάβει η ίδια η κυβέρνησή του πριν από επτά χρόνια.
Η πιθανή κίνηση ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στις σχέσεις Ουάσιγκτον – Άγκυρας, αλλά ταυτόχρονα προκαλεί ερωτήματα για τις αντιδράσεις στο Κογκρέσο και για τις επιπτώσεις στην ισορροπία ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times, ο Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να ενημερώσει τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ότι είναι θετικός στην επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, παρά το γεγονός ότι η χώρα είχε απομακρυνθεί από αυτό μετά την αγορά των ρωσικών πυραυλικών συστημάτων S-400. Η απόφαση εκείνη είχε αιτιολογηθεί από την Ουάσιγκτον με λόγους εθνικής ασφάλειας, καθώς οι ΗΠΑ θεωρούσαν ότι η συνύπαρξη των S-400 με τα F-35 δημιουργούσε σοβαρούς κινδύνους για τα τεχνολογικά δεδομένα του αμερικανικού μαχητικού.
Η «τσάντα με τα δώρα» του Τραμπ στον Ερντογάν
Η επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στην Άγκυρα έχει ήδη αποκτήσει συμβολικό χαρακτήρα μετά τη δήλωσή του ότι ετοιμάζει ένα «δώρο» που θα κάνει τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν πολύ χαρούμενο.
Απαντώντας σε ερώτηση Τούρκου δημοσιογράφου για το αν θα φτάσει στην Τουρκία με μια «μεγάλη τσάντα δώρων», ο Αμερικανός πρόεδρος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο σημαντικών ανακοινώσεων. Το περιεχόμενο αυτής της «τσάντας» αφορά κυρίως την πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35, αλλά και άλλα ζητήματα αμυντικής συνεργασίας.
Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης η πώληση αμερικανικών κινητήρων για το τουρκικό μαχητικό πέμπτης γενιάς KAAN, ένα πρόγραμμα που η Άγκυρα θεωρεί στρατηγικής σημασίας για την ανεξαρτητοποίηση της αμυντικής της βιομηχανίας.
Το μεγάλο εμπόδιο του Κογκρέσου
Παρά τη θετική στάση του Λευκού Οίκου, η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 δεν αποτελεί εύκολη υπόθεση. Το Κογκρέσο έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην επιβολή περιορισμών στις αμυντικές σχέσεις με την Άγκυρα και αρκετοί Αμερικανοί νομοθέτες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν με επιφύλαξη την τουρκική επιλογή των S-400.
Η κυβέρνηση Τραμπ μπορεί να εκφράσει πολιτική βούληση για αλλαγή πορείας, όμως η υλοποίηση μιας τέτοιας απόφασης θα απαιτήσει διαπραγμάτευση με το Κογκρέσο και πιθανότατα νέες δεσμεύσεις από την τουρκική πλευρά.
Αμερικανοί αξιωματούχοι που επικαλούνται οι New York Times σημειώνουν ότι η πρόθεση του προέδρου μπορεί να μεταβληθεί, ενώ παραμένει ασαφές το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής οποιασδήποτε συμφωνίας.
Η Τουρκία ως κρίσιμος παίκτης στην ευρωπαϊκή άμυνα
Η πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια της Ουάσιγκτον να αναδιαμορφώσει τον ρόλο των συμμάχων στο ΝΑΤΟ. Η κυβέρνηση Τραμπ πιέζει τους Ευρωπαίους να αυξήσουν δραστικά τις αμυντικές τους δαπάνες και να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος του κόστους για την ασφάλεια της ηπείρου.
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε έχει αναδείξει τη σημασία της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας, η οποία περιλαμβάνει χιλιάδες εταιρείες με δραστηριότητα σε χώρες της Συμμαχίας. Η Άγκυρα επιδιώκει να αξιοποιήσει αυτή τη συγκυρία προβάλλοντας τον εαυτό της ως αναντικατάστατο παράγοντα στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η Τουρκία επιχειρεί παράλληλα να εξασφαλίσει αμερικανική υποστήριξη για την ανάπτυξη του KAAN, με βασικό αίτημα την προμήθεια κινητήρων αμερικανικής τεχνολογίας, συμφωνία που εκτιμάται ότι θα μπορούσε να φτάσει τα 700 εκατ. δολάρια.
Ο Ερντογάν ποντάρει στη σχέση του με τον Τραμπ
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν γνωρίζει ότι η προσωπική του σχέση με τον Ντόναλντ Τραμπ αποτελεί σημαντικό διπλωματικό κεφάλαιο. Η τουρκική κυβέρνηση επιδιώκει να μετατρέψει αυτή τη σχέση σε συγκεκριμένα ανταλλάγματα στον τομέα της άμυνας και της οικονομίας.
Ο αναλυτής του Κέντρου Ευρωπαϊκών Μελετών Ντιμιτάρ Μπέτσεφ εκτιμά ότι η Άγκυρα θα αξιοποιήσει τη σύνοδο του ΝΑΤΟ για να παρουσιάσει την Τουρκία ως αναγκαίο πυλώνα της ευρωπαϊκής ασφάλειας και να διεκδικήσει υποχωρήσεις από τις ΗΠΑ.
Η συνάντηση των δύο ηγετών πραγματοποιείται σε μια περίοδο όπου η Ουάσιγκτον αναζητά νέα ισορροπία στις σχέσεις της με τη Ρωσία, την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η αμερικανική στρατηγική εστίαση στην Κίνα και η πίεση προς τους Ευρωπαίους για μεγαλύτερη συμμετοχή στην άμυνα δημιουργούν ένα σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον.
Η σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα και οι νέες ισορροπίες
Η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα αποτελεί την πρώτη μεγάλη δοκιμή μετά τις αποφάσεις της προηγούμενης συνόδου στη Χάγη για αύξηση των αμυντικών δαπανών των κρατών-μελών.
Ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ Ματ Γουίτακερ έχει ήδη μεταφέρει το μήνυμα του Λευκού Οίκου ότι ο Ντόναλντ Τραμπ απαιτεί άμεση εφαρμογή του στόχου για αμυντικές δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ.
Για τους Ευρωπαίους συμμάχους, η επίσκεψη του Αμερικανού προέδρου στην Τουρκία αποτελεί μια άσκηση ισορροπίας. Η πιθανή συμφωνία για τα F-35 μπορεί να ενισχύσει τον ρόλο της Άγκυρας στο ΝΑΤΟ, αλλά ταυτόχρονα προκαλεί προβληματισμό σε χώρες που παρακολουθούν στενά την τουρκική στρατηγική στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το αποτέλεσμα των συνομιλιών Τραμπ – Ερντογάν θα δείξει αν η νέα αμερικανική προσέγγιση απέναντι στην Τουρκία οδηγεί σε μια συνολική επαναπροσέγγιση ή αν αποτελεί μια περιορισμένη συμφωνία με αντάλλαγμα τη μεγαλύτερη συμμετοχή της Άγκυρας στις στρατηγικές προτεραιότητες της Δύσης.
