Σε μία από τις πλέον φορτισμένες ακροάσεις των τελευταίων ετών στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο πρώην επικεφαλής του Εθνικού Ινστιτούτου Αλλεργιών και Λοιμωδών Νοσημάτων (NIAID), Άντονι Φάουτσι, αρνήθηκε να απαντήσει στις ερωτήσεις της Επιτροπής της Γερουσίας που ερευνά την προέλευση της πανδημίας Covid-19, επικαλούμενος την Πέμπτη Τροπολογία του αμερικανικού Συντάγματος. Η απόφασή του πυροδότησε νέα πολιτική αντιπαράθεση ανάμεσα σε Ρεπουμπλικανούς και Δημοκρατικούς, επαναφέροντας στο προσκήνιο τη συζήτηση για την προέλευση του κορωνοϊού και τη διαχείριση της πανδημίας.
Η επίκληση της Πέμπτης Τροπολογίας
Ο 85χρονος Άντονι Φάουτσι δήλωσε ότι, κατόπιν νομικής συμβουλής, επέλεξε να ασκήσει το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμά του να μην απαντήσει σε ερωτήσεις που θα μπορούσαν ενδεχομένως να χρησιμοποιηθούν εναντίον του σε ποινική διαδικασία.
Στη δήλωσή του υπογράμμισε ότι η απόφασή του δεν συνιστά παραδοχή ενοχής, αλλά αποτελεί νόμιμη προστασία που προβλέπει η Πέμπτη Τροπολογία του Συντάγματος των ΗΠΑ, η οποία απαγορεύει τον εξαναγκασμό ενός προσώπου να καταθέσει εις βάρος του.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι αισθάνθηκε πως η ακρόαση είχε ως στόχο να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για ποινική δίωξή του, επικαλούμενος την επανειλημμένη δημόσια δέσμευση του Ρεπουμπλικανού γερουσιαστή Ραντ Πολ ότι θα επιδιώξει να τον οδηγήσει «πίσω από τα κάγκελα».
«Παρότι με στενοχωρεί ιδιαίτερα, λόγω του σεβασμού που τρέφω προς τη νομοθετική εξουσία, κατόπιν συμβουλής των δικηγόρων μου θα ασκήσω το δικαίωμά μου, βάσει της Πέμπτης Τροπολογίας, να μην απαντήσω στις ερωτήσεις σας», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Το ημερολόγιο που αναζωπύρωσε την αντιπαράθεση
Λίγες ημέρες πριν από την ακρόαση, ο Ραντ Πολ έδωσε στη δημοσιότητα περισσότερες από 1.000 σελίδες από το προσωπικό ημερολόγιο του Φάουτσι κατά την περίοδο της πανδημίας.
Σύμφωνα με τον Ρεπουμπλικανό γερουσιαστή, οι σημειώσεις αυτές αποκαλύπτουν διαφοροποίηση ανάμεσα στις δημόσιες δηλώσεις του πρώην αξιωματούχου και στις ιδιωτικές του εκτιμήσεις σχετικά με την προέλευση του SARS-CoV-2.
Ο Πολ υποστήριξε ότι ενώ δημοσίως ο Φάουτσι προωθούσε το σενάριο της φυσικής μετάδοσης του ιού από ζώο σε άνθρωπο, ιδιωτικά θεωρούσε σοβαρό ενδεχόμενο τη διαρροή από εργαστήριο, επαναφέροντας τη θεωρία που συνδέει την πανδημία με το Ινστιτούτο Ιολογίας της Γουχάν στην Κίνα.
Τι δείχνουν οι σημειώσεις του Φάουτσι
Οι καταχωρήσεις του ημερολογίου, ωστόσο, παρουσιάζουν μια πιο σύνθετη εικόνα.
Στις πρώτες εβδομάδες της πανδημίας, ο Φάουτσι καταγράφει ότι εξετάζονταν δύο βασικά σενάρια: η φυσική μετάδοση του ιού και το ενδεχόμενο διαρροής από εργαστήριο.
Σε σημείωση του Φεβρουαρίου του 2020 αναφέρει ότι μεταξύ των επιστημόνων δεν υπήρχε πλήρης συναίνεση ως προς την προέλευση του ιού.
Σε μεταγενέστερη καταχώρηση εμφανίζεται περισσότερο πεπεισμένος ότι η φυσική μετάδοση αποτελεί το πιθανότερο σενάριο, επισημαίνοντας ωστόσο ότι εξακολουθεί να διατηρεί ανοιχτό το ενδεχόμενο εργαστηριακής διαρροής.
Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά:
«Το ότι υπάρχουν δύο πιθανές εξηγήσεις δεν σημαίνει ότι είναι και εξίσου πιθανές».
Ένταση στη Γερουσία
Παρά την επίκληση της Πέμπτης Τροπολογίας, ο Ραντ Πολ συνέχισε να απευθύνει ερωτήσεις στον Φάουτσι, ενώ η διαδικασία εξελίχθηκε σε ιδιαίτερα τεταμένο κλίμα.
Η ένταση κορυφώθηκε όταν ένας από τους δικηγόρους του πρώην επικεφαλής του NIAID επιχείρησε επανειλημμένα να παρέμβει κατά τη διάρκεια της εξέτασης, με αποτέλεσμα ο Ραντ Πολ να ζητήσει από την ασφάλεια της Γερουσίας την απομάκρυνσή του από την αίθουσα.
Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Τζος Χόλεϊ κατηγόρησε τον Φάουτσι ότι επιδεικνύει «περιφρόνηση προς το Κογκρέσο», ενώ ο Ρον Τζόνσον δήλωσε ότι σκοπεύει να επιδιώξει την έκδοση κλήτευσης ώστε να υποχρεωθεί να απαντήσει στις ερωτήσεις των νομοθετών.
Η υπεράσπιση από τους Δημοκρατικούς
Στον αντίποδα, Δημοκρατικοί γερουσιαστές υπερασπίστηκαν τον πρώην κορυφαίο επιστήμονα της κυβέρνησης.
Η Μάγκι Χάσαν χαρακτήρισε την ακρόαση «σχεδιασμένη ώστε να παγιδεύσει» τον Φάουτσι, υποστηρίζοντας ότι η διαδικασία είχε περισσότερο πολιτικό παρά ερευνητικό χαρακτήρα.
Παράλληλα, Δημοκρατικοί εξέφρασαν ανησυχία για την αύξηση των κρουσμάτων ιλαράς και κυκλοσπορίασης στις Ηνωμένες Πολιτείες, ασκώντας κριτική στη σημερινή ηγεσία του υπουργείου Υγείας υπό τον Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζούνιορ.
Ο ίδιος ο Κένεντι, ο οποίος έχει επικρίνει επανειλημμένα τον Φάουτσι για τη διαχείριση της πανδημίας, δήλωσε ότι χρειάστηκαν οκτώ μήνες προκειμένου οι αρμόδιες υπηρεσίες να εντοπίσουν το ημερολόγιό του σε έντεκα διαφορετικούς κυβερνητικούς διακομιστές.
Η επιστημονική συζήτηση για την προέλευση του Covid
Παρά τη συνεχιζόμενη πολιτική αντιπαράθεση στις ΗΠΑ, η επιστημονική κοινότητα εξακολουθεί να μην έχει καταλήξει σε οριστικό συμπέρασμα για την προέλευση του SARS-CoV-2.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει επισημάνει ότι, με βάση τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα, η φυσική μετάδοση από ζώο σε άνθρωπο παραμένει η καλύτερα τεκμηριωμένη εξήγηση. Ωστόσο, έχει επίσης τονίσει ότι, ελλείψει πλήρων στοιχείων, η οριστική απάντηση για την προέλευση της πανδημίας εξακολουθεί να παραμένει ασαφής.
Ο άνθρωπος που έγινε το πρόσωπο της πανδημίας
Ο Άντονι Φάουτσι υπήρξε επί δεκαετίες επικεφαλής του NIAID και αποτέλεσε το βασικό δημόσιο πρόσωπο της αμερικανικής επιστημονικής διαχείρισης της πανδημίας Covid-19.
Κατά τη διάρκεια της υγειονομικής κρίσης συγκρούστηκε επανειλημμένα με τον τότε πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ για ζητήματα όπως οι περιορισμοί, η χρήση μάσκας και η προώθηση μη αποδεδειγμένων θεραπειών.
Μετά τη συνταξιοδότησή του το 2022 συνέχισε να αποτελεί αντικείμενο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης, ενώ, όπως έχει γίνει γνωστό, δέχθηκε απειλές κατά της ζωής του τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετά την πανδημία.
Λίγο πριν ολοκληρώσει τη θητεία του στον Λευκό Οίκο, ο πρώην πρόεδρος Τζο Μπάιντεν χορήγησε προληπτική χάρη στον Φάουτσι, διευκρινίζοντας ότι αυτή δεν συνιστά αναγνώριση οποιασδήποτε παράνομης πράξης ούτε παραδοχή ενοχής, αλλά αποσκοπεί στην προστασία δημόσιων λειτουργών που υπηρέτησαν τη χώρα κατά τη διάρκεια μιας πρωτοφανούς κρίσης.
