Πέθανε ο Λευτέρης Κογκαλίδης στα 83 του χρόνια – Η πολύπλευρη διαδρομή του στην ΕΡΤ, τη δημοσιογραφία και τη μουσική
Η ελληνική δημοσιογραφία και ο πολιτισμός αποχαιρετούν τον Λευτέρη Κογκαλίδη, έναν άνθρωπο που συνέδεσε το όνομά του με τη δημόσια ραδιοτηλεόραση, τη μουσική έρευνα και τη διεθνή παρουσία των ελληνικών μέσων ενημέρωσης. Ο δημοσιογράφος πέθανε σε ηλικία 83 ετών, αφήνοντας πίσω του μια πορεία που εκτείνεται σε περισσότερες από έξι δεκαετίες και ένα έργο με ισχυρό αποτύπωμα στον χώρο της ενημέρωσης και του πολιτισμού.
Η είδηση του θανάτου του προκάλεσε συγκίνηση στον δημοσιογραφικό κόσμο, με την Ένωση Συντακτών Μακεδονίας-Θράκης να κάνει λόγο για μια προσωπικότητα που συνέβαλε καθοριστικά στην ανάπτυξη της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης και στην ενίσχυση των διεθνών πολιτιστικών και επικοινωνιακών δεσμών της χώρας.
Μια πορεία που ξεκίνησε το 1962
Ο Λευτέρης Κογκαλίδης έκανε τα πρώτα του βήματα στη δημοσιογραφία το 1962 και έκτοτε ακολούθησε μια διαδρομή που τον έφερε σε μερικά από τα σημαντικότερα μέσα ενημέρωσης της Βόρειας Ελλάδας.
Συνεργάστηκε με τις εφημερίδες «Νέα Αλήθεια», «Ελληνικός Βορράς», «Εσπερινή Ώρα» και «Μακεδονία», ενώ αρθρογράφησε και σε περιοδικές εκδόσεις όπως οι «Επιλογές» και το περιοδικό «Θ» της Θεσσαλονίκης.
Παράλληλα, ανέπτυξε έντονη δραστηριότητα στο ραδιόφωνο, συνεργαζόμενος με σταθμούς όπως ο FM100, ο A103, το Ράδιο 105 Helexpo και το Πρακτορείο FM 104,9.
Η ταύτισή του με την ΕΡΤ3
Το σημαντικότερο κεφάλαιο της επαγγελματικής του πορείας συνδέθηκε με την ΕΡΤ3, όπου υπηρέτησε από θέσεις υψηλής ευθύνης.
Κατά τη διάρκεια της πολυετούς παρουσίας του στη δημόσια τηλεόραση διετέλεσε Διευθυντής Τηλεόρασης και Διευθυντής Δημοσίων και Διεθνών Σχέσεων, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη της περιφερειακής δημόσιας ραδιοτηλεόρασης και στην ενίσχυση της εξωστρέφειας της ΕΡΤ σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η δράση του ξεπέρασε τα ελληνικά σύνορα, καθώς υπήρξε συντονιστής των Βαλκανικών τηλεοράσεων σε θέματα συμπαραγωγών για έξι χρόνια, ενώ διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην ευρωπαϊκή συνεργασία των δημόσιων περιφερειακών μέσων ενημέρωσης.
Ο άνθρωπος που έζησε μέσα στη μουσική
Η μεγάλη αγάπη του Λευτέρη Κογκαλίδη ήταν η μουσική. Ως ραδιοφωνικός παραγωγός έγινε ιδιαίτερα γνωστός μέσα από την εκπομπή «Ράδιο-Νοσταλγία», την οποία παρουσίαζε από το 1991 έως το 2013 στο δεύτερο πρόγραμμα της ΕΡΑ, μαζί με τον Γιάννη Πετρίδη, τον Κώστα Παπαστεφάνου και τον Μάκη Κωστάλα.
Η σχέση του με τη μουσική βιομηχανία ήταν διαρκής και πολυδιάστατη. Υπήρξε μέλος της Οργανωτικής Επιτροπής και της Επιτροπής Πρόκρισης του Φεστιβάλ Τραγουδιού, ενώ για τρεις δεκαετίες παρακολουθούσε το διεθνές μουσικό φεστιβάλ Midem στις Κάννες.
Κατά τη δεκαετία του 1970 εργάστηκε ως ανταποκριτής του μουσικού περιοδικού Billboard στην Ελλάδα, μεταφέροντας στο διεθνές κοινό τις εξελίξεις της ελληνικής μουσικής σκηνής. Επιπλέον, στα τέλη της δεκαετίας του 1960 έγραψε στίχους για περισσότερα από τριάντα τραγούδια.
Ένας ανεκτίμητος θησαυρός πολιτιστικής μνήμης
Πέρα από τη δημοσιογραφική και ραδιοφωνική του δραστηριότητα, ο Λευτέρης Κογκαλίδης υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ιδιώτες συλλέκτες μουσικών και πολιτιστικών τεκμηρίων στην Ελλάδα.
Κατά τη διάρκεια της ζωής του συγκρότησε ένα τεράστιο αρχείο που περιλαμβάνει δεκάδες χιλιάδες δίσκους, ηχογραφήσεις, μουσικά περιοδικά, σπάνιες εκδόσεις και ιστορικά ντοκουμέντα από την ελληνική και διεθνή μουσική παραγωγή.
Στη συλλογή του περιλαμβάνονταν επίσης αρχεία από την ιστορία της ελληνικής δισκογραφίας, τεκμήρια που σχετίζονται με τις παραγωγές της Φίνος Φιλμ και ηχητικά ντοκουμέντα κορυφαίων προσωπικοτήτων του πολιτισμού.
Αναγνωρίζοντας τη σημασία της διάσωσης αυτής της πολιτιστικής κληρονομιάς, προχώρησε τα τελευταία χρόνια στη δωρεά μέρους του αρχείου του στον Οργανισμό Φεστιβάλ Ολύμπου, συμβάλλοντας στη διατήρηση πολύτιμων τεκμηρίων για τις επόμενες γενιές.
Η διεθνής αναγνώριση
Η παρουσία του Λευτέρη Κογκαλίδη στα ευρωπαϊκά δίκτυα δημόσιων μέσων υπήρξε ιδιαίτερα ενεργή. Υπήρξε μέλος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και του διοικητικού συμβουλίου της CIRCOM, της Πανευρωπαϊκής Ένωσης Δημοσίων Περιφερειακών Τηλεοπτικών Σταθμών, ενώ διετέλεσε τόσο αντιπρόεδρος όσο και πρόεδρός της για τρία χρόνια.
Η δραστηριότητά του συνέβαλε στην ενίσχυση της παρουσίας της ελληνικής δημόσιας ραδιοτηλεόρασης στον ευρωπαϊκό χώρο και στη δημιουργία δικτύων συνεργασίας με τηλεοπτικούς οργανισμούς από ολόκληρη την ήπειρο.
Ο Λευτέρης Κογκαλίδης, ο δημοσιογράφος και μουσικός παραγωγός που συνέδεσε το όνομά του με τη μουσική, τη νυχτερινή ζωή της Θεσσαλονίκης και την καταγραφή της πολιτιστικής της ιστορίας, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 83 ετών. Υπήρξε μια ξεχωριστή φυσιογνωμία της πόλης, με βαθιά γνώση της δισκογραφίας και αστείρευτο πάθος για τη μουσική.
Η σχέση του με το τραγούδι δεν περιορίστηκε στη δημοσιογραφική του διαδρομή. Ως συλλέκτης, παραγωγός και ερευνητής της μουσικής ιστορίας, αφιέρωσε τη ζωή του στη διάσωση και ανάδειξη χιλιάδων ηχογραφήσεων, δημιουργώντας ένα από τα σημαντικότερα ιδιωτικά μουσικά αρχεία της χώρας. Το σπίτι του φιλοξενούσε περισσότερους από 50.000 δίσκους και CD, ένα αρχείο ανεκτίμητης αξίας που ο ίδιος φρόντιζε με μεράκι και αφοσίωση.
Σε συνέντευξη που είχε παραχωρήσει το 2023 στην Αναστασία Τελιανίδου για το Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, είχε μιλήσει για τη μεγάλη του αγάπη, τη μουσική, εστιάζοντας τη φορά εκείνη στην εποχή της ντίσκο, που σημάδεψε μια ολόκληρη γενιά. Με γλαφυρές περιγραφές ανακαλούσε τις νύχτες των δεκαετιών του ’70 και του ’80, τις κατάμεστες πίστες, τους διαγωνισμούς χορού, τα θρυλικά κλαμπ της Θεσσαλονίκης και τη δύναμη της μουσικής να ενώνει ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και εμπειριών.
Ο Λευτέρης Κογκαλίδης παρέμεινε ενεργός μέχρι τα τελευταία χρόνια, διοργανώνοντας εκδηλώσεις και μεταδίδοντας τη γνώση και τον ενθουσιασμό του στις νεότερες γενιές.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης (από το αρχείο του ΑΠΕ-ΜΠΕ):
Οι δείκτες στο ρολόι της διασκέδασης γυρίζουν πολλά χρόνια πίσω και …σκαλώνουν στις αρχές της δεκαετίας του ‘70. Ξημερώματα, δυνατή μουσική, χορός και λίκνισμα στους ρυθμούς της νεοφερμένης μουσικής, της ντίσκο. Κάτω από την τεράστια ασημένια ντισκομπάλα, την εναλλαγή φωτισμού …εν ριπή οφθαλμού και υπό τους ήχους των μουσικών επιλογών του dj- ενορχηστρωτή της βραδιάς, οι νύχτες της εποχής εκείνης είχαν τη σφραγίδα μιας διασκέδασης που άφησε εποχή.
«Η μουσική ντίσκο με κυρίευσε όπως και όλους τους άλλους, από την πρώτη στιγμή που μπήκε στη ζωή μας, γιατί μας έβαλε να ζήσουμε με ένταση παρέα με μια νέα συνήθεια» εξηγεί, μιλώντας στο Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο Λευτέρης Κογκαλίδης, δημοσιογράφος και μουσικός παραγωγός, που η συλλογή του με δίσκους και cd’s ξεπερνά σήμερα τις 50.000!
«Αγαπήσαμε να πηγαίνουμε τα βράδια στις ντισκοτέκ και να ακούμε τη νέα μουσική. Ήμουν ένας από αυτούς που σχεδόν κάθε βράδυ, λόγω της δημοσιογραφικής μου ιδιότητας, πήγαινα πολύ στα μαγαζιά αυτά. Θυμάμαι τη Lavalbone, από τις πιο διάσημες ντίσκο της εποχής, την οποία επέλεγαν για τη διασκέδαση τους και τα πιο γνωστά αστέρια του τραγουδιού, του θεάτρου και του κινηματογράφου» θυμάται ο Κογκαλίδης.
Η ντίσκο ήταν σαν να άνθισε μέσα στα επόμενα χρόνια. Μετά το ’73, όπως λέει ο Λευτέρης Κογκαλίδης, τα συγκεκριμένα μαγαζιά πολλαπλασιάστηκαν με ταχύτατους ρυθμούς σε εκατομμύρια σε όλον τον πλανήτη και πολύ γρήγορα και η Θεσσαλονίκη πλημμύρισε από ντισκοτέκ. Τη δεκαετία του ’80 δεν υπήρχε ούτε μια περιοχή που να μην είχε έστω κι έναν ανάλογο χώρο διασκέδασης με τα… ντεσιμπέλ στα πάνω τους.
Από τις ντίσκο έχουν περάσει σχεδόν όλοι. Μαθητικοί χοροί, πάρτι, μέχρι και διαγωνισμοί χορού με κριτική επιτροπή, μεταξύ των οποίων ήταν συχνά ο γνωστός μουσικός παραγωγός της Θεσσαλονίκης. Οι διαγωνιζόμενοι, όπως θυμάται, «τα έδιναν όλα» στις πίστες, με χορευτικές αυτοσχέδιες -και όχι μόνο- φιγούρες, υπό τους ήχους των εισαγόμενων επιτυχιών, που γίνονταν γνωστές μέσα σε ελάχιστες ώρες.
«Όχι μόνο στις πιο κοσμικές ντίσκο αλλά και σε αυτές της γειτονιάς γίνονταν συχνά διαγωνισμοί, στους οποίους καλούσαν δημοσιογράφους, ηθοποιούς για κριτική επιτροπή. Βλέπαμε τα ζευγάρια που χόρευαν με στόχο τη νίκη και έπαθλο μια φιάλη ουίσκι ή κρασί, αλλά κυρίως χόρευαν για τη διάκριση. Τινάζονταν στον αέρα και προσγειώνονταν στην πίστα μέχρι να ξαναρχίσει η μουσική. Ήταν κυρίως στα καινούρια κομμάτια, τα χορευτικά, η στιγμή που ανέβαιναν όλοι στην πίστα, όπου και άφηναν έναν κουβά ιδρώτα προτού ξανακαθίσουν, και κάπως έτσι κυλούσε η βραδιά» περιγράφει.
Πώς «έσβησε» η ντισκομπάλα
Το περιοδικό «Billboard», το οποίο κυκλοφορεί εβδομαδιαίως στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, είχε από το 1974 καθιερώσει τις μεγαλύτερες επιτυχίες σε όλες τις πολιτείες και το κομμάτι που ήταν στα πρώτα, το ακολουθούσαν και τα ραδιόφωνα, που τότε έπαιζαν σχεδόν αποκλειστικά ντίσκο.
«Οι καλλιτέχνες ήταν καινούρια πρόσωπα, δεν τους ξέραμε τους περισσοτέρους και βέβαια υπήρχαν και οι παλιότεροι που τραγούδησαν κομμάτια ντίσκο χορευτικά και, μάλιστα, πολλά από αυτά ήταν της μιας επιτυχίας. Ένα τραγούδι που ξεπηδούσε ξαφνικά, γινόταν τεράστια επιτυχία, τη χόρευε όλος ο πλανήτης και μετά εξαφανιζόταν.
Ο Λευτέρης Κογκαλίδης, ανταποκριτής του «Billboard» στην Ελλάδα, είχε ελεύθερη πρόσβαση παντού, άνοιγαν οι πόρτες στα πιο γνωστά κλαμπ σε Ευρώπη και Αμερική και είχε βρεθεί στο πιο δύσκολο σε πρόσβαση μαγαζί της Νέας Υόρκης, το «Στούντιο 54», εκεί όπου σχεδόν κάθε μέρα βρίσκονταν αστέρες του Χόλιγουντ και ο Γουόρχολντ σε διπλανό σταντ, την τελευταία φορά που βρέθηκε στο κοσμικό στέκι.
«Το 2000 είχαμε ακόμη ντίσκο αλλά σιγά σιγά έσβηνε, δίνοντας τη θέση της σε άλλα ήδη χορευτικής μουσικής. Σήμερα ο κόσμος χορεύει όπου να ‘ναι, σηκώνεται στη θέση του και απλώς κουνιέται» λέει ο Κογκαλίδης, αλλά η αγάπη και των νέων για τα τραγούδια φάνηκε και από την εκδήλωση «Γιορτή της πανσελήνου του καλοκαιριού», την οποία ο ίδιος διοργανώνει από το 2017. Φέτος, ο χώρος στην παραλία πλημμύρισε από κόσμο και μάλιστα πολύ νεότερης ηλικίας.
Μια ζωή μέσα στους δίσκους
Στο σπίτι του Λευτέρη Κογκαλίδη, η μουσική όλων των ειδών έχει βρει το καταφύγιό της. Οι δίσκοι του είναι χιλιάδες και το υλικό του ανεκτίμητης -συναισθηματικής κυρίως- αξίας.
«Προσπαθούσα να μετρήσω τους δίσκους μου αλλά ήταν τόσες χιλιάδες που θα έπρεπε να έχω συνεργείο είκοσι ατόμων για να τους μετράνε μέρες! Σχεδόν ό,τι έχει κυκλοφορήσει στη Θεσσαλονίκη και στη χώρα μας από τη δεκαετία του ’60 και μετά βρίσκεται στο σπίτι μου. Όταν βγήκαν τα cd’s έγινα μανιώδης συλλέκτης και τώρα μπορείτε να βρείτε δυο πολύ σπάνιους- τους καθάρισα τα σκρατς για να είναι καθαροί. Τους περισσότερους, ειδικά τα άλμπουμ, τα έχω με κατηγορίες: άντρες, γυναίκες, συγκρότημα, ειδικές κατηγορίες, ταινίες» περιγράφει ο Λευτέρης Κογκαλίδης.
Το αρχείο του δημοσιογράφου μετρά πάνω από 50.000 και υπάρχουν παντού στο σπίτι του, σε όλα τα δωμάτια: στο σαλόνι, το γραφείο μέχρι και στην κρεβατοκάμαρα.
Το τελευταίο αντίο
Η κηδεία του Λευτέρη Κογκαλίδη θα τελεστεί την Τρίτη στις 12:30 από τον Ιερό Ναό Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στην Καλαμαριά.
Η ΕΣΗΕΜ-Θ εξέφρασε τα ειλικρινή συλλυπητήριά της προς την οικογένεια και τους οικείους του, ενώ το ΑΠΕ-ΜΠΕ και το Πρακτορείο FM αποχαιρέτησαν έναν συνεργάτη που για μία δεκαετία συνέβαλε ουσιαστικά στο έργο του ραδιοφώνου του Πρακτορείου.
Με την απώλειά του κλείνει ένα σημαντικό κεφάλαιο της ελληνικής δημοσιογραφίας, της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης και της μουσικής καταγραφής, αφήνοντας πίσω μια παρακαταθήκη που θα συνεχίσει να εμπνέει όσους υπηρετούν την ενημέρωση και τον πολιτισμό.
