Η Ελένη Πορτάλιου, μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες προσωπικότητες της ελληνικής ριζοσπαστικής Αριστεράς, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 79 ετών. Η απώλειά της προκαλεί συγκίνηση στον πολιτικό, ακαδημαϊκό και αυτοδιοικητικό χώρο, καθώς η πορεία της συνδέθηκε επί δεκαετίες με τους δημοκρατικούς αγώνες, την υπεράσπιση του δημόσιου χώρου, τα κινήματα της πόλης και τη διδασκαλία στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.
Με ανακοίνωσή του, ο ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία αποχαιρέτησε ένα ιστορικό στέλεχος της Αριστεράς, υπογραμμίζοντας τη συμβολή της τόσο στους πολιτικούς και κοινωνικούς αγώνες όσο και στην πανεπιστημιακή κοινότητα.
Μια ζωή συνδεδεμένη με την Αριστερά και τη δημοκρατική αντίσταση
Η Ελένη Πορτάλιου εντάχθηκε στην Αριστερά από νεαρή ηλικία, σε μια εποχή έντονων πολιτικών ανακατατάξεων και κοινωνικών συγκρούσεων. Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας των συνταγματαρχών βρέθηκε στο στόχαστρο του καθεστώτος, αντιμετωπίζοντας διώξεις, συλλήψεις και φυλακίσεις για την πολιτική της δράση.
Η εμπειρία εκείνης της περιόδου σφράγισε τη δημόσια παρουσία της τις επόμενες δεκαετίες. Παρέμεινε ενεργή στα κινήματα της Αριστεράς, συνδέοντας τη θεωρητική της συγκρότηση με τη συμμετοχή σε κοινωνικούς αγώνες και συλλογικές διεκδικήσεις.
Για πολλούς συντρόφους και συνεργάτες της, η Πορτάλιου ανήκε σε μια γενιά ανθρώπων που βίωσαν τη σύγκρουση με το αυταρχικό κράτος και μετέφεραν αυτή την εμπειρία στους μεταπολιτευτικούς αγώνες για τα κοινωνικά δικαιώματα και τη δημοκρατία.
Η ακαδημαϊκή πορεία στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
Παράλληλα με την πολιτική της δράση, η Ελένη Πορτάλιου διέγραψε μακρά και σημαντική ακαδημαϊκή πορεία ως καθηγήτρια στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.
Η ερευνητική της δραστηριότητα επικεντρώθηκε σε ζητήματα πολεοδομίας, αστικού σχεδιασμού, κοινωνικών ανισοτήτων και δημόσιου χώρου. Υπήρξε από τις πανεπιστημιακές προσωπικότητες που αντιμετώπιζαν την αρχιτεκτονική και την πολεοδομία όχι μόνο ως τεχνικά αντικείμενα, αλλά και ως πεδία κοινωνικής παρέμβασης.
Στην ανακοίνωσή του ο ΣΥΡΙΖΑ επισημαίνει ότι η πανεπιστημιακή της διαδρομή συνδέθηκε με την πρωτοπόρα έρευνα και τη διαρκή μέριμνα για τη διδασκαλία, καθώς και για τις φοιτήτριες και τους φοιτητές του Τμήματος.
Πολλοί από τους νέους αρχιτέκτονες και πολεοδόμους που πέρασαν από τα αμφιθέατρα του Πολυτεχνείου τη θυμούνται ως μια δασκάλα με έντονη κοινωνική ευαισθησία και σταθερό ενδιαφέρον για τα προβλήματα της σύγχρονης πόλης.
Οι αγώνες για την Αθήνα και το δικαίωμα στην πόλη
Το όνομα της Ελένης Πορτάλιου συνδέθηκε ιδιαίτερα με τα κινήματα για τον αστικό χώρο και τις παρεμβάσεις που αφορούσαν την ποιότητα ζωής στην Αθήνα.
Συμμετείχε ενεργά σε πρωτοβουλίες που αφορούσαν την προστασία ελεύθερων χώρων, την ανάδειξη των γειτονιών, τη διατήρηση του δημόσιου χαρακτήρα κρίσιμων υποδομών και την αντιμετώπιση των κοινωνικών ανισοτήτων που αποτυπώνονται στον αστικό ιστό.
Για την ίδια, η πόλη δεν αποτελούσε απλώς αντικείμενο σχεδιασμού αλλά πεδίο δημοκρατίας, συμμετοχής και κοινωνικής δικαιοσύνης. Αυτή η αντίληψη διαπέρασε τόσο το επιστημονικό έργο της όσο και την πολιτική της παρουσία.
Η «Ανοιχτή Πόλη» και η μάχη για τον Δήμο Αθηναίων
Ιδιαίτερα έντονο αποτύπωμα άφησε στην αυτοδιοίκηση. Στις δημοτικές εκλογές του 2010 ήταν επικεφαλής της δημοτικής παράταξης «Ανοιχτή Πόλη» και υποψήφια δήμαρχος Αθηναίων, εκπροσωπώντας έναν διαφορετικό τρόπο προσέγγισης των ζητημάτων της πρωτεύουσας.
Η υποψηφιότητά της ανέδειξε θέματα όπως η κοινωνική συνοχή, η προστασία των δημόσιων χώρων, η βιώσιμη κινητικότητα, η κατοικία και η συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων.
Παρότι δεν κατέκτησε τη δημαρχία, η παρουσία της συνέβαλε στην ενίσχυση της συζήτησης γύρω από το μέλλον της Αθήνας και τον ρόλο των τοπικών κοινωνιών στη διαμόρφωση των πολιτικών για την πόλη.
Η συμβολή στους φεμινιστικούς και συνδικαλιστικούς αγώνες
Η δράση της δεν περιορίστηκε στην κομματική πολιτική και την ακαδημαϊκή κοινότητα. Υπήρξε ενεργό μέλος φεμινιστικών συλλογικοτήτων, συμμετείχε στους συνδικαλιστικούς αγώνες του πανεπιστημίου και του τεχνικού κόσμου και ανέδειξε ζητήματα ισότητας και κοινωνικών δικαιωμάτων σε διαφορετικά πεδία παρέμβασης.
Η παρουσία της χαρακτηριζόταν από συνέπεια και διαρκή συμμετοχή σε συλλογικές διαδικασίες, γεγονός που της εξασφάλισε ευρεία αναγνώριση ακόμη και πέρα από τα όρια του πολιτικού χώρου στον οποίο ανήκε.
Το αποχαιρετιστήριο μήνυμα του ΣΥΡΙΖΑ
Στο συλλυπητήριο μήνυμά του, ο ΣΥΡΙΖΑ κάνει λόγο για «μία από τις πιο εμβληματικές προσωπικότητες στον χώρο της ριζοσπαστικής Αριστεράς», επισημαίνοντας ότι η Ελένη Πορτάλιου συνδύασε τη θεωρητική γνώση με τη συμμετοχή στους κοινωνικούς, συνδικαλιστικούς και πολιτικούς αγώνες.
Το κόμμα υπογραμμίζει ότι οι μάχες για την πόλη, οι φεμινιστικές διεκδικήσεις, οι αγώνες στο πανεπιστήμιο και στους μηχανικούς, καθώς και η ενασχόλησή της με την αυτοδιοίκηση, αποτελούν πεδία όπου άφησε «το δικό της ξεχωριστό στίγμα».
Με την απώλειά της κλείνει ένας σημαντικός κύκλος για μια γενιά ανθρώπων που συνέδεσαν την επιστημονική γνώση με την πολιτική δράση και την κοινωνική παρέμβαση, αφήνοντας ισχυρό αποτύπωμα στη δημόσια ζωή της χώρας.
