Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να αναστείλει προσωρινά το «Σχέδιο Ελευθερία», τη στρατιωτική επιχείρηση συνοδείας εμπορικών πλοίων στον Περσικό Κόλπο, μετατοπίζει το βάρος από την άμεση στρατιωτική κλιμάκωση σε μια αβέβαιη διπλωματική διερεύνηση. Η Ουάσιγκτον δηλώνει ότι η παύση δίνει χώρο για πιθανή συμφωνία με το Ιράν, χωρίς όμως να αίρει τον ασφυκτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών.
Η «παύση» ως μήνυμα ισχύος και όχι υποχώρησης
Ο αμερικανός πρόεδρος παρουσίασε την αναστολή ως αποτέλεσμα «μεγάλης προόδου» και «στρατιωτικής επιτυχίας», επιχειρώντας να διατηρήσει την εικόνα ελέγχου της κατάστασης. Το «Σχέδιο Ελευθερία» είχε ενεργοποιηθεί μόλις λίγες ημέρες πριν, με στόχο να σπάσει τον εγκλωβισμό εκατοντάδων εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ.
Παρά την προσωρινή παύση, η στρατιωτική ηγεσία των ΗΠΑ διαμηνύει ότι η επιχειρησιακή ετοιμότητα παραμένει ακέραιη. Ο επικεφαλής του γενικού επιτελείου εθνικής άμυνας, πτέραρχος Νταν Κέιν, προειδοποίησε ότι οι δυνάμεις μπορούν να επανεκκινήσουν «μείζονες επιχειρήσεις» ανά πάσα στιγμή. Η Ουάσιγκτον επιχειρεί έτσι να συνδυάσει την πίεση με την προσφορά διαλόγου.
Αντικρουόμενα σήματα από Ουάσιγκτον και Τεχεράνη
Η αμερικανική πλευρά εμφανίζεται να κλείνει έναν κύκλο επιχειρήσεων – ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι η συγκεκριμένη «φάση» της επίθεσης έχει ολοκληρωθεί. Την ίδια στιγμή όμως, οι πολιτικές δηλώσεις του Τραμπ προς την Τεχεράνη διατηρούν απειλητικό τόνο, αφήνοντας σαφές ότι η αποκλιμάκωση είναι υπό όρους.
Από την άλλη πλευρά, το Ιράν αρνείται ότι παραβίασε την κατάπαυση του πυρός και απορρίπτει τις κατηγορίες για επιθέσεις στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Οι Φρουροί της Επανάστασης επιμένουν ότι θα επιβάλουν τους δικούς τους κανόνες διέλευσης στο στενό, προειδοποιώντας για «σθεναρή» αντίδραση σε περίπτωση παραβίασης.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι μια ισορροπία έντασης: στρατιωτική κινητοποίηση χωρίς πλήρη σύγκρουση, διπλωματικά ανοίγματα χωρίς απευθείας συνομιλίες.
Τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο της παγκόσμιας οικονομίας
Το διακύβευμα υπερβαίνει κατά πολύ τη διμερή αντιπαράθεση. Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν κρίσιμο ενεργειακό διάδρομο, μέσω του οποίου διακινείται περίπου το 20% των παγκόσμιων υδρογονανθράκων. Ο de facto έλεγχος τους από τις ιρανικές δυνάμεις από τα τέλη Φεβρουαρίου έχει ήδη προκαλέσει σοβαρές διαταραχές στη ναυσιπλοΐα και στο διεθνές εμπόριο.
Ενδεικτικό είναι ότι μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες, όπως η Maersk, επιβεβαιώνουν τη διέλευση πλοίων με αμερικανική στρατιωτική συνοδεία, γεγονός που υπογραμμίζει το επίπεδο κινδύνου αλλά και τη σημασία της αμερικανικής παρέμβασης.
Η Κίνα στον ρόλο του κρίσιμου μεσολαβητή
Η διπλωματική κινητικότητα μεταφέρεται παράλληλα στο Πεκίνο. Ο ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί είχε επαφές με τον κινέζο ομόλογό του, ενώ στον ορίζοντα βρίσκεται και προγραμματισμένη επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στην Κίνα.
Η θέση του Πεκίνου είναι καθοριστική. Η Κίνα αποτελεί τον βασικό εισαγωγέα ιρανικού πετρελαίου και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη σταθερότητα στα Στενά του Ορμούζ. Πάνω από το 80% των ιρανικών εξαγωγών κατευθύνεται προς την κινεζική αγορά, γεγονός που της δίνει σημαντική επιρροή.
Η Ουάσιγκτον προσδοκά ότι το Πεκίνο θα πιέσει την Τεχεράνη να άρει τον αποκλεισμό, εντάσσοντας την κρίση σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό παζλ όπου η ενέργεια, το εμπόριο και η στρατηγική επιρροή διασταυρώνονται.
Διπλωματία χωρίς απευθείας συνομιλίες
Παρά τις δημόσιες αναφορές σε «πρόοδο», οι απευθείας διαπραγματεύσεις ΗΠΑ–Ιράν παραμένουν ουσιαστικά παγωμένες μετά την άκαρπη συνάντηση στο Ισλαμαμπάντ. Η τρέχουσα φάση χαρακτηρίζεται από έμμεσες πιέσεις, δημόσιες δηλώσεις και περιφερειακές παρεμβάσεις τρίτων χωρών.
Ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, δηλώνει ότι η χώρα του είναι «έτοιμη για διάλογο», θέτοντας όμως σαφή όρια: καμία συνθηκολόγηση. Η διατύπωση αυτή συνοψίζει τη βασική αντίφαση της συγκυρίας – διάθεση για συνομιλίες χωρίς παραχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Ένα εύθραυστο παράθυρο πριν την επόμενη κίνηση
Η προσωρινή αναστολή του «Σχεδίου Ελευθερία» λειτουργεί ως χρονικό παράθυρο, όχι ως σημείο καμπής. Οι στρατιωτικές δυνατότητες παραμένουν ενεργές, οι οικονομικές πιέσεις συνεχίζονται και οι διπλωματικοί δίαυλοι παραμένουν έμμεσοι.
Το επόμενο διάστημα θα κριθεί από το αν αυτό το παράθυρο θα αξιοποιηθεί για μια στοιχειώδη συμφωνία αποκλιμάκωσης ή αν θα λειτουργήσει ως προθάλαμος για νέα φάση έντασης. Στο επίκεντρο, τα Στενά του Ορμούζ εξακολουθούν να καθορίζουν όχι μόνο την πορεία της σύγκρουσης, αλλά και την ισορροπία της παγκόσμιας οικονομίας.
Οι ΗΠΑ προτείνουν σχέδιο απόφασης στο ΣΑ ΟΗΕ για την ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ
Σύμφωνα με τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και την Μόνιμη Αντιπροσωπεία των ΗΠΑ στα ΗΕ “η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν συνεχίζει να κρατά όμηρο την παγκόσμια οικονομία με τις προσπάθειές της να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, τις απειλές να επιτεθεί σε πλοία στα Στενά, την τοποθέτηση θαλασσίων ναρκών που θέτουν σε κίνδυνο τη ναυτιλία, και τις προσπάθειες να επιβάλει διόδια για τη σημαντικότερη θαλάσσια οδό του κόσμου”.
“Κατ’ εντολή του Προέδρου Τραμπ, οι Ηνωμένες Πολιτείες, μαζί με το Μπαχρέιν και τους εταίρους μας στον Κόλπο, τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ και το Κατάρ, συνέταξαν σχέδιο Απόφασης του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών για την υπεράσπιση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ” αναφέρει σε ανακοίνωση του το αμερικανικό ΥΠΕΞ.
Το σχέδιο Απόφασης απαιτεί από το Ιράν να παύσει τις επιθέσεις, την τοποθέτηση ναρκών και την επιβολή διοδίων. Απαιτεί από το Ιράν να γνωστοποιήσει τον αριθμό και την τοποθεσία των θαλασσίων ναρκών που έχει τοποθετήσει και να συνεργαστεί με τις προσπάθειες για την απομάκρυνσή τους, ενώ υποστηρίζει επίσης τη δημιουργία ανθρωπιστικού διαδρόμου.
“Οι Ηνωμένες Πολιτείες προσβλέπουν στην ψηφοφορία επί αυτού του σχεδίου Απόφασης τις προσεχείς ημέρες και στην υποστήριξη από τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας και από μια ευρεία βάση συνυποστηρικτών” αναφέρει η ανακοίνωση.
Το σχέδιο Απόφασης των ΗΠΑ -σύμφωνα με πληροφορίες- παρέχει το δικαίωμα στα κράτη-μέλη να προστατεύουν τα πλοία τους με βάση το διεθνές δίκαιο.
Ζητεί από τον Γενικό Γραμματέα “να υποβάλει Έκθεση σχετικά με την εφαρμογή των παραγράφων 2, 3, 4 και 5 του παρόντος ψηφίσματος εντός 30 ημερών”.
Επίσης “αποφασίζει ότι κανένα κράτος-μέλος δεν θα συνδράμει ή θα βοηθά την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν στο κλείσιμο των Στενών ή στην επιβολή διοδίων που σχετίζονται με τα Στενά”.
