Πόλεμος στο Ιράν, ιδιωτικό χρέος και φούσκα AI απειλούν την παγκόσμια οικονομία
Δύο μήνες μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, οι παγκόσμιες οικονομικές προοπτικές έχουν ανατραπεί. Από τα χαλυβουργεία της Ινδίας και τις αυτοκινητοβιομηχανίες της Ιαπωνίας μέχρι τα εργοστάσια παιχνιδιών στην Κίνα, ο αντίκτυπος είναι ήδη ορατός. Τραπεζίτες, οικονομολόγοι και διεθνείς οργανισμοί εντοπίζουν ομοιότητες με την παραμονή της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008, με τη διαφορά ότι σήμερα τα κράτη έχουν πολύ λιγότερα εργαλεία αντίδρασης.
Ο αντίκτυπος του πολέμου στην παγκόσμια παραγωγή
Τα χαλυβουργεία στην Ινδία και οι αυτοκινητοβιομηχανίες στην Ιαπωνία έχουν μειώσει την παραγωγή τους λόγω των υψηλότερων τιμών ενέργειας και των φόβων για μειωμένη ζήτηση. Στην Κίνα, τα εργοστάσια παιχνιδιών, που ήδη πλήττονται από τους αμερικανικούς δασμούς, αντιμετωπίζουν μαζικές απολύσεις.
Οι ελλείψεις δεν περιορίζονται στο πετρέλαιο και στο φυσικό αέριο που διακινούνται μέσω των Στενών του Ορμούζ. Επεκτείνονται σε ήλιο, αλουμίνιο και νάφθα, επηρεάζοντας την προμήθεια προϊόντων από προφυλακτικά μέχρι μικροτσίπ. Σε όλο τον κόσμο, οι υψηλές τιμές ενέργειας πυροδοτούν έναν κύκλο μειωμένης ζήτησης, συρρίκνωσης της παραγωγής και πτώσης της απασχόλησης.
«Σε μόλις οκτώ εβδομάδες, σε λιγότερο χρόνο δηλαδή από ό,τι χρειάζεται για να παλαιώσει ένα παραδοσιακό αγγλικό κέικ φρούτων, οι παγκόσμιες οικονομικές προοπτικές έχουν ανατραπεί», γράφουν χαρακτηριστικά οι New York Times.
Πολλές χώρες της Ασίας αντιμετωπίζουν ήδη ελλείψεις καυσίμων, οι οποίες θα επιδεινωθούν όσο συνεχίζεται ο πόλεμος, σύμφωνα με τον Ραγκουράμ Ρατζάν, οικονομολόγο στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου και πρώην διοικητή της Τράπεζας της Ινδίας. «Το νερό βράζει, ο βάτραχος είναι μέσα στο νερό και η θερμοκρασία ανεβαίνει», προειδοποιεί.
Η ιδιωτική πίστωση των 2,5 τρισ. δολαρίων
Μία από τις πιο ανησυχητικές ομοιότητες με το 2008 εντοπίζεται στην αγορά της ιδιωτικής πίστωσης, η οποία διογκώθηκε από το μηδέν στα 2,5 τρισ. δολάρια μέσα σε δύο δεκαετίες.
Η Σάρα Μπρίντεν, υποδιοικήτρια της Τράπεζας της Αγγλίας, διακρίνει αντανακλάσεις της παλιάς κρίσης στην αδιαφάνεια και στην πολυπλοκότητα αυτών των κεφαλαίων. Η μόχλευση δημιουργεί στρώματα χρέους που απειλούν να καταρρεύσουν εάν οι επενδυτές ζητήσουν τα χρήματά τους πίσω ταυτόχρονα.
Ωστόσο, οι τράπεζες βρίσκονται σε καλύτερη θέση από ό,τι το 2008. «Είναι πολύ πιο κεφαλαιοποιημένες τώρα, με υψηλότερα αποθέματα μετρητών, αντί να βασίζονται σε δανεικά χρήματα. Δεν νομίζω ότι αν βιώσουμε κρίση θα είναι στην ίδια κλίμακα», αναφέρει η Μπρίντεν.
Ορμούζ: Η σοβαρότερη ενεργειακή κρίση στην Ιστορία
Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΙΕΑ) χαρακτηρίζει τη διακοπή κυκλοφορίας στο Ορμούζ ως τη σοβαρότερη κρίση ενεργειακής ασφάλειας στην Ιστορία, ξεπερνώντας ακόμη και τα σοκ της δεκαετίας του 1970.
Οι τιμές του πετρελαίου δεν έχουν αγγίξει ακόμη τα ιστορικά υψηλά των 147 δολαρίων του 2008, αλλά η τάση είναι ανοδική. Στις αρχές του 2007 η τιμή του Brent ήταν στα 50 δολάρια το βαρέλι, αυξήθηκε στα 100 δολάρια μέχρι το τέλος του έτους και έφτασε στα 147 δολάρια τον Ιούλιο του 2008. Οι αγορές, σύμφωνα με τους αναλυτές, υποτιμούν τον κίνδυνο μιας ταυτόχρονης επέλασης πολλών μακροοικονομικών σοκ.
Η φούσκα της τεχνητής νοημοσύνης
Το 37% της αξίας του δείκτη S&P 500 εξαρτάται πλέον από μόλις επτά εταιρείες-κολοσσούς που ηγούνται της κούρσας για την τεχνητή νοημοσύνη. Οι επενδύσεις στον κλάδο ξεπερνούν τα 2 τρισ. δολάρια και θυμίζουν σε πολλούς τη φούσκα των dotcom του 2000.
Μια απότομη αναπροσαρμογή στις τιμές της ενέργειας θα μπορούσε να συμπαρασύρει τις υπερτιμημένες μετοχές τεχνολογίας, προκαλώντας συστημική «πυρκαγιά», προειδοποιεί η Τράπεζα της Αγγλίας. Μια ενδεχόμενη μαζική ρευστοποίηση δεν θα έπληττε μόνο τους traders, αλλά και εκατομμύρια αποταμιευτές και συνταξιοδοτικά ταμεία που είναι εκτεθειμένα στους δείκτες.
Τα κράτη χωρίς εργαλεία αντίδρασης
Η ειδοποιός διαφορά με το 2008 βρίσκεται στην ικανότητα αντίδρασης των κρατών. Τότε, οι κυβερνήσεις είχαν το περιθώριο να δανειστούν και να διασώσουν το σύστημα. Σήμερα, το δημόσιο χρέος σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο έχει διπλασιαστεί, αγγίζοντας το 100% του εθνικού εισοδήματος.
Ο Τζέιμι Ντάιμον, CEO της JPMorgan Chase, προειδοποιεί για επικείμενη κρίση ομολόγων: «Με τον τρόπο που εξελίσσονται τα πράγματα τώρα, θα υπάρξει κάποιο είδος κρίσης ομολόγων. Δεν έχουμε βιώσει ύφεση εδώ και πολύ καιρό, οπότε όταν βιώσουμε, θα είναι χειρότερη από ό,τι νομίζει ο κόσμος».
Ο Μοχάμεντ ελ Εριάν της Allianz εντοπίζει συγκεκριμένες ομοιότητες με την προ κρίσης περίοδο: «Υπάρχουν ορισμένες ομοιότητες με το 2007 που με κρατούν ξύπνιο τα βράδια. Είναι οι σαφείς αδυναμίες στο χρηματοπιστωτικό σύστημα που δεν εκτιμώνται σωστά. Ξαφνικά όλοι όσοι σάς δανείζουν χρήματα ίσως θελήσουν τα χρήματά τους πίσω ταυτόχρονα».
Η εξασθένηση της διεθνούς συνεργασίας
Η διεθνής συνεργασία που ανέκοψε την κρίση του 2009 έχει σήμερα εξασθενήσει από τους εμπορικούς πολέμους και τους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς. Στελέχη του ΔΝΤ συμφωνούν ότι «η διεθνής συνεργασία είναι ασθενέστερη» τώρα από ό,τι τα προηγούμενα χρόνια.
Σε μια εποχή πολέμου στην Ευρώπη, εμπορικών εντάσεων ΗΠΑ-Κίνας και της πολιτικής «Πρώτα η Αμερική» του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, μια συντονισμένη παγκόσμια απάντηση σε ενδεχόμενη κρίση μοιάζει σχεδόν αδύνατη.
