Υπάρχει μια αλήθεια που δεν μπορούμε να αγνοούμε, όσο κι αν δεν είναι ευχάριστη: μια οικονομία δεν μπορεί να στηρίζεται στα επιδόματα. Σήμερα μπορεί να τα χρειάζεται – και πράγματι τα χρειάζεται – αλλά δεν μπορεί να βασίζεται σε αυτά. Αν αυτή είναι η βασική στρατηγική, τότε δεν λύνουν το πρόβλημα· το ανακυκλώνουν.
Του Θοδωρή Καπράλου, προέδρου του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιώς
Στην πραγματικότητα, το γεγονός ότι σήμερα χρειάζονται επιδόματα δεν είναι ένδειξη ισχύος της οικονομίας, αλλά ένδειξη αδυναμίας της. Είναι αναγκαία, γιατί δεν έχουν χαραχθεί πολιτικές που να οδηγούν σε μια ουσιαστική ανάταξη και πραγματική μεγέθυνση της οικονομίας. Μια οικονομία που αναπτύσσεται με υγιή τρόπο δεν χρειάζεται να αναπληρώνει εισοδήματα με αποσπασματικές ενισχύσεις· τα δημιουργεί μέσα από την ίδια τη λειτουργία της, στηρίζοντας επιχειρήσεις και νοικοκυριά με σταθερό και διαρκή τρόπο.
Αυτό είναι προφανές ότι στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια δεν έχει συμβεί σε βαθμό ανάλογο των ονομαστικών ρυθμών ανάπτυξης της οικονομιας. Για αυτό και κάθε νέα κρίση δοκιμάζει σκληρά τις αντοχές της κοινωνίας και της επιχειρηματικοτητας.
Τα στοιχεία το αποδεικνύουν ξεκάθαρα. Σήμερα, 6 στους 10 καταναλωτές αναβάλλουν αγορές προσωπικών ειδών. Πάνω από τους μισούς περιορίζουν έξοδο και διακοπές. Το 40% στρέφεται σε φθηνότερα προϊόντα και ένα σημαντικό ποσοστό περιορίζει ακόμη και βασικές δαπάνες. Την ίδια στιγμή, το 63% των νοικοκυριών δηλώνει ότι «μόλις τα βγάζει πέρα», ενώ σχεδόν 9 στους 10 δεν βλέπουν δυνατότητα αποταμίευσης.
Αυτή δεν είναι μια οικονομία σε ανάπτυξη. Είναι μια κοινωνία σε άμυνα. Και όταν ο καταναλωτής λειτουργεί αμυντικά, η αγορά δεν μπορεί να κινηθεί επιθετικά.
Αυτό το βλέπουμε καθημερινά στα καταστήματα. Ο κόσμος υπάρχει, αλλά δεν αγοράζει. Συγκρίνει, ρωτά, σκέφτεται – και τελικά αποχωρεί. Όχι γιατί δεν θέλει, αλλά γιατί δεν μπορεί. Όταν ένα νοικοκυριό αφιερώνει ολοένα και μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός του σε πάγιες ανάγκες, όπως η στέγη και η ενέργεια, η κατανάλωση περιορίζεται στο απολύτως αναγκαίο.
Σε αυτό το περιβάλλον, οι επιχειρήσεις καλούνται να λειτουργήσουν με αυξημένο κόστος και μειωμένο τζίρο. Δεν είναι θεωρία – είναι η καθημερινότητα της αγοράς. Και γι’ αυτό χρειάζεται να αλλάξουμε οπτική.
Η κοινωνία δεν έχει ανάγκη μόνο από στήριξη. Έχει ανάγκη από προοπτική. Και αυτή η προοπτική δεν θα έρθει μέσα από αποσπασματικά μέτρα, αλλά μέσα από μια συνολική αλλαγή στη λογική της οικονομικής πολιτικής.
Πρώτο και κρίσιμο: μια πραγματική, λειτουργική ρύθμιση οφειλών. Η ανάγκη θεσμοθέτησης όχι 72 αλλά 120 δόσεων στο σύνολο των οφειλών είναι απολύτως επίκαιρη, αλλά όχι με το παλαιό μοντέλο. Σήμερα έχουμε τα εργαλεία για κάτι καλύτερο. Μια σύγχρονη ρύθμιση μπορεί –και πρέπει– να βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα: τζίρο, υποχρεώσεις, προσωπικό, συνολική οικονομική εικόνα της επιχείρησης. Με τη χρήση τεχνολογίας και αλγοριθμικών εργαλείων, μπορούμε να περάσουμε από τη λογική «ίδιο για όλους» σε μια λογική «βιώσιμο για τον καθένα». Δόσεις που δεν θα είναι θεωρητικές, αλλά πραγματικά εξυπηρετήσιμες.
Δεύτερο: ρευστότητα. Σήμερα η μικρομεσαία επιχείρηση δεν έχει πρόσβαση σε χρηματοδότηση με όρους που να μπορεί να αντέξει. Και χωρίς ρευστότητα, δεν υπάρχει επένδυση, δεν υπάρχει ανάπτυξη, δεν υπάρχει εξωστρέφεια. Εδώ αναδεικνύεται και ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα: το εμπόριο, ένας από τους βασικότερους πυλώνες της οικονομίας, παραμένει σε μεγάλο βαθμό εκτός των βασικών προγραμμάτων χρηματοδότησης, όπως τα προγράμματα ΕΣΠΑ. Δεν μπορεί να μιλάμε για ανάπτυξη και ταυτόχρονα να αποκλείουμε έναν ολόκληρο κλάδο από τα εργαλεία στήριξης. Αν θέλουμε να μιλάμε σοβαρά για ανάπτυξη, πρέπει να εντάξουμε το εμπόριο ισότιμα στα χρηματοδοτικά εργαλεία, να ενισχύσουμε τη ρευστότητα και να δώσουμε πραγματικές δυνατότητες επένδυσης.
Τρίτο: ένα δίκαιο και σταθερό πλαίσιο. Δεν μπορεί η επιχειρηματικότητα να καλείται να αναπτυχθεί με μέτρα που κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η τεκμαρτή φορολόγηση, ιδιαίτερα όταν εφαρμόζεται με αναδρομικό τρόπο, δημιουργεί ένα περιβάλλον ανασφάλειας και αδικίας. Δεν ενισχύει τη συμμόρφωση – την υπονομεύει. Η αγορά χρειάζεται κανόνες: σταθερούς, δίκαιους και προβλέψιμους.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι πόσα επιδόματα θα δοθούν, αλλά πόσο εισόδημα θα μπορεί να παράγει η οικονομία. Και αυτό δεν θα έρθει από μεταβιβάσεις πόρων, αλλά από τη λειτουργία της πραγματικής οικονομίας.
Από επιχειρήσεις που δουλεύουν, επενδύουν, δημιουργούν θέσεις εργασίας. Από μια αγορά που δεν θα ζητά στήριξη για να επιβιώσει, αλλά θα συμβάλλει στην ανάπτυξη για να στηρίξει την κοινωνία.
Αυτό είναι το στοίχημα. Και αυτό είναι το σημείο στο οποίο πρέπει να περάσουμε.
