Η ενέργεια λειτουργεί διαχρονικά ως καταλύτης για τις μεγάλες ανατροπές στην παγκόσμια οικονομία. Σήμερα, ο πόλεμος στο Ιράν και η εκρηκτική άνοδος των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου επαναφέρουν αυτό το μοτίβο, ενισχύοντας τη μεταβλητότητα στις αγορές και περιορίζοντας την επενδυτική ορατότητα.
Η άνοδος του πετρελαίου και οι ιστορικοί παραλληλισμοί
Η απότομη άνοδος των ενεργειακών τιμών αναζωπυρώνει μνήμες από την περίοδο πριν από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008. Τότε, η τιμή του πετρελαίου εκτοξεύθηκε από τα 70 δολάρια το βαρέλι τον Ιούλιο του 2007 στα 140 δολάρια τον Αύγουστο του 2008, παράλληλα με την κλιμάκωση της κρίσης των subprime δανείων που οδήγησε στην κατάρρευση τραπεζών όπως η Bear Stearns.
Σήμερα, σύμφωνα με τη Bank of America, οι αγορές παρουσιάζουν παρόμοια συμπεριφορά: ο πόλεμος που ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου στο Ιράν έχει ήδη ωθήσει τις τιμές του πετρελαίου σε άνοδο άνω του 60% από την αρχή του έτους, με τα επίπεδα να φτάνουν έως και τα 120 δολάρια το βαρέλι.
Αυξημένο ρίσκο, αλλά όχι ακόμη κρίση
Παρά την έντονη νευρικότητα, το σημερινό περιβάλλον απέχει από τις συνθήκες του 2008. Οι αγορές λειτουργούν υπό αυξημένη μεταβλητότητα και ενισχυμένο συστημικό ρίσκο, ωστόσο δεν έχουν φτάσει σε επίπεδα γενικευμένης κρίσης.
Ο δείκτης S&P 500 καταγράφει μέχρι στιγμής ήπια πτώση, περίπου 3,96% από την αρχή του έτους και κοντά στο 5% από το ιστορικό υψηλό του, επίπεδα που απέχουν σημαντικά από τα όρια μιας «bear market», δηλαδή πτώσης άνω του 20%.
Προειδοποιήσεις για διόρθωση στις αγορές
Οι μεγάλοι επενδυτικοί οίκοι διατυπώνουν επιφυλάξεις για την πορεία των αγορών. Η JPMorgan Chase εκτιμά ότι ένα νέο ενεργειακό σοκ θα μπορούσε να οδηγήσει σε πτώση έως και 15% στον S&P 500, μέσω μιας αλυσιδωτής αντίδρασης που θα επιβαρύνει την οικονομική δραστηριότητα.
Ακόμη πιο απαισιόδοξη εμφανίζεται η Goldman Sachs, η οποία τοποθετεί το ενδεχόμενο απωλειών έως και 19% σε περίπτωση ισχυρής πετρελαϊκής κρίσης, εντείνοντας τον φόβο για ένα νέο κύμα αποεπένδυσης.
Η διαφορά με τα σοκ του παρελθόντος
Παρά την άνοδο, οι τιμές του πετρελαίου παραμένουν χαμηλότερες από τα επίπεδα που καταγράφηκαν μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, όταν το Brent ξεπέρασε τα 139 δολάρια. Βρίσκονται επίσης κάτω από το ιστορικό ρεκόρ του 2008.
Σημαντική διαφοροποίηση αποτελεί και το μακροοικονομικό περιβάλλον. Ο πληθωρισμός κινείται κοντά στους στόχους των κεντρικών τραπεζών, χωρίς να έχει πυροδοτήσει επιθετικές νομισματικές παρεμβάσεις. Παράλληλα, δεν έχουν ακόμη καταγραφεί σαφή σημάδια επιδείνωσης των θεμελιωδών οικονομικών μεγεθών.
Οι αγορές μεταξύ φόβου και ευκαιρίας
Σε αυτό το πλαίσιο, η Morgan Stanley υιοθετεί πιο αισιόδοξη στάση, καλώντας τους επενδυτές να προετοιμάσουν «λίστες αγορών» ενόψει πιθανής επανεκκίνησης της ανοδικής αγοράς αργότερα μέσα στο έτος.
Η εκτίμηση βασίζεται στην υπόθεση ότι η τρέχουσα άνοδος των τιμών οφείλεται κυρίως σε υλικοτεχνικά προβλήματα στα Στενά του Χορμούζ και όχι σε δομική έλλειψη προσφοράς. Ιστορικά, οι μετοχές τείνουν να αγγίζουν τα χαμηλά τους λίγο μετά την κορύφωση των τιμών του πετρελαίου.
Ο κίνδυνος στασιμοπληθωρισμού και η «αντοχή» των αγορών
Η BlackRock επισημαίνει τον κίνδυνο ενός στασιμοπληθωριστικού σοκ, χωρίς ωστόσο να τον θεωρεί αναπόφευκτο, καθώς οι αγορές δεν έχουν ακόμη προεξοφλήσει ένα τέτοιο σενάριο.
Άλλωστε, η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι οι αγορές συχνά «αναρριχώνται στο τείχος της ανασφάλειας», προεξοφλώντας την αβεβαιότητα πριν αυτή κορυφωθεί και ανακάμπτοντας πριν ακόμη λήξουν οι γεωπολιτικές συγκρούσεις.
Το στοίχημα της επόμενης ημέρας
Το βασικό ερώτημα για τους επενδυτές αφορά τη διάρκεια και την ένταση του ενεργειακού σοκ. Αν η κρίση αποκλιμακωθεί, η τρέχουσα διόρθωση μπορεί να εξελιχθεί σε ευκαιρία τοποθετήσεων με ελεγχόμενο ρίσκο. Αν, αντίθετα, οι τιμές της ενέργειας συνεχίσουν να κινούνται ανοδικά, οι πιέσεις στις αγορές ενδέχεται να ενταθούν.
Σε κάθε περίπτωση, η ενέργεια επανέρχεται στο επίκεντρο ως ο καθοριστικός παράγοντας που θα διαμορφώσει την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας και των αγορών τους επόμενους μήνες.
