Σαράντα έξι χρόνια μετά τη φυγή του από την Ιταλία, ο Leonardo Bertulazzi κατάφερε να ξεφύγει ξανά από τις αρχές, αυτή τη φορά με μια απόδραση που μοιάζει βγαλμένη από κινηματογραφικό σενάριο.
Ο 74χρονος πρώην υψηλόβαθμος στέλεχος των Ερυθρών Ταξιαρχιών εγκατέλειψε το διαμέρισμά του στο Μπουένος Άιρες, όπου βρισκόταν σε κατ’ οίκον περιορισμό εν αναμονή της έκδοσής του στην Ιταλία για να εκτίσει ποινή κάθειρξης 27 ετών. Ένα αυτοσχέδιο τέχνασμα με το ηλεκτρονικό βραχιόλι, ένα σχοινί και μια κατάβαση από τον πέμπτο όροφο τού επέτρεψαν να εξαφανιστεί, παρά την επιτήρηση των αρχών.
Η υπόθεσή του συνδέει δύο διαφορετικές εποχές: τα αιματηρά χρόνια της πολιτικής τρομοκρατίας στην Ιταλία της δεκαετίας του 1970 και τη μακρά περίοδο κατά την οποία πρώην μέλη ένοπλων οργανώσεων αναζήτησαν καταφύγιο στη Λατινική Αμερική. Σήμερα, η απόδραση του Bertulazzi έχει προκαλέσει διπλωματική και αστυνομική κινητοποίηση στην Αργεντινή, ενώ στην Ιταλία επαναφέρει στο προσκήνιο μια από τις πιο σκοτεινές περιόδους της σύγχρονης ιστορίας της.
Από τη Βερόνα στη Γένοβα και τις Ερυθρές Ταξιαρχίες
Ο Leonardo Bertulazzi γεννήθηκε την 1η Δεκεμβρίου 1951 στη Βερόνα. Η πολιτική του διαδρομή διαμορφώθηκε μέσα στο κλίμα των έντονων κοινωνικών και ιδεολογικών συγκρούσεων που χαρακτήρισαν την Ιταλία της δεκαετίας του 1970.
Σύμφωνα με στοιχεία ιταλικών κοινοβουλευτικών και αστυνομικών αρχείων, είχε σπουδάσει φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Γένοβας, χωρίς να ολοκληρώσει τις σπουδές του. Είχε επίσης εργαστεί σε συνεταιρισμό φορτοεκφορτωτών στο λιμάνι της πόλης.
Αρχικά εντάχθηκε στο κίνημα Lotta Continua, μία από τις σημαντικότερες οργανώσεις της εξωκοινοβουλευτικής ιταλικής Αριστεράς. Στη συνέχεια πέρασε στην Autonomia Operaia, ένα ευρύτερο ριζοσπαστικό πολιτικό και κοινωνικό ρεύμα, πριν καταλήξει στις Ερυθρές Ταξιαρχίες (Brigate Rosse).
Η μετάβαση αυτή δεν ήταν ασυνήθιστη για ένα τμήμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς εκείνης της εποχής. Στην Ιταλία, η πολιτική αντιπαράθεση είχε μετατραπεί σε σύγκρουση με όπλα, απαγωγές, βομβιστικές επιθέσεις και δολοφονίες.
Οι Ερυθρές Ταξιαρχίες είχαν συγκροτηθεί το 1970 και εξελίχθηκαν στην ισχυρότερη ένοπλη οργάνωση της ιταλικής άκρας Αριστεράς. Επιδίωκαν την ανατροπή του πολιτικού συστήματος και την εγκαθίδρυση ενός επαναστατικού κράτους, χρησιμοποιώντας την ένοπλη βία ως βασικό μέσο πολιτικής δράσης.
Ο Bertulazzi συνδέθηκε με την ομάδα της Γένοβας και ανέλαβε σημαντικό ρόλο στις επιχειρησιακές και οργανωτικές δραστηριότητές της. Οι πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί τον περιγράφουν ως στέλεχος με εμπειρία στην εφοδιαστική και την υποστήριξη των επιχειρήσεων της οργάνωσης.
Η απαγωγή που τον έστειλε στην παρανομία
Η υπόθεση που καθόρισε τη δικαστική του πορεία ήταν η απαγωγή του εφοπλιστή και επιχειρηματία Pietro Costa, στη Γένοβα, το 1977.
Η απαγωγή εντασσόταν στην πρακτική των Ερυθρών Ταξιαρχιών να χρησιμοποιούν λύτρα για τη χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων τους. Σύμφωνα με τις ιταλικές δικαστικές αρχές, τα χρήματα από την υπόθεση Costa συνδέθηκαν και με τη χρηματοδότηση της τρομοκρατικής δραστηριότητας της οργάνωσης.
Η συγκεκριμένη υπόθεση απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη ιστορική σημασία εξαιτίας της σύνδεσής της με την απαγωγή του πρώην πρωθυπουργού Aldo Moro, έναν χρόνο αργότερα. Τα χρήματα από την απαγωγή Costa φέρονται να χρησιμοποιήθηκαν, μεταξύ άλλων, για την αγορά διαμερίσματος στη Ρώμη, στο οποίο κρατήθηκε ο Moro κατά τη διάρκεια της ομηρείας του.
Ο Moro, ηγετική φυσιογνωμία της Χριστιανοδημοκρατίας και αρχιτέκτονας της προσπάθειας πολιτικής προσέγγισης με το Κομμουνιστικό Κόμμα Ιταλίας, απήχθη στις 16 Μαρτίου 1978. Η απαγωγή του ολοκληρώθηκε με τη δολοφονία του, στις 9 Μαΐου, ύστερα από 55 ημέρες ομηρείας.
Η δολοφονία του Moro αποτέλεσε το πιο χαρακτηριστικό και τραυματικό επεισόδιο των λεγόμενων «Χρόνων του Μολυβιού» (Anni di Piombo), της περιόδου κατά την οποία η Ιταλία βρέθηκε αντιμέτωπη με την πολιτική τρομοκρατία τόσο της άκρας Αριστεράς όσο και της άκρας Δεξιάς.
Ο Bertulazzi καταδικάστηκε ερήμην στην Ιταλία και το 1980 εγκατέλειψε τη χώρα, περνώντας στην παρανομία. Η συνολική ποινή που του επιβλήθηκε έφτασε τα 27 χρόνια κάθειρξης, για αδικήματα που συνδέονταν με την απαγωγή, την ανατρεπτική δράση και τη συμμετοχή σε ένοπλη οργάνωση.
Τρεις δεκαετίες φυγής στην Αργεντινή
Η διαφυγή του από την Ιταλία δεν σήμαινε ότι εξαφανίστηκε από το διεθνές ενδιαφέρον των διωκτικών αρχών. Ο Bertulazzi εγκαταστάθηκε στην Αργεντινή, όπου έζησε επί δεκαετίες, αξιοποιώντας ένα περίπλοκο νομικό καθεστώς που τελικά τού επέτρεψε να παραμείνει ελεύθερος.
Το 2002 συνελήφθη για πρώτη φορά στο Μπουένος Άιρες, ύστερα από κοινή έρευνα των αργεντινών αρχών και της Interpol. Ωστόσο, αποφυλακίστηκε περίπου οκτώ μήνες αργότερα. Το γεγονός ότι οι ιταλικές καταδίκες είχαν εκδοθεί ερήμην του δημιούργησε νομικά εμπόδια στην έκδοσή του.
Το 2004 απέκτησε καθεστώς πρόσφυγα στην Αργεντινή. Η εξέλιξη αυτή τού εξασφάλισε προστασία από την επιστροφή στην Ιταλία, παρά το γεγονός ότι εξακολουθούσε να αναζητείται από τις ιταλικές αρχές.
Η κατάσταση άλλαξε με την ανάληψη της προεδρίας της Αργεντινής από τον Javier Milei. Η κυβέρνησή του προχώρησε στην ανάκληση του καθεστώτος πρόσφυγα, ανοίγοντας ξανά τον δρόμο για την έκδοσή του.
Η υπόθεση εντάχθηκε και στο πλαίσιο της στενότερης πολιτικής και διπλωματικής συνεργασίας της κυβέρνησης Milei με την κυβέρνηση της Giorgia Meloni. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός αντιμετώπισε τη σύλληψη του Bertulazzi ως σημαντική επιτυχία της συνεργασίας των δύο χωρών.
Σχετικό πολιτικό πλαίσιο για τη μετατόπιση της Αργεντινής και της Ιταλίας προς τη δεξιά μπορεί να βρει κανείς και στο ρεπορτάζ του Anatropi News για τον Javier Milei και τη διεθνή δικτύωση της τραμπικής Δεξιάς.
Τον Αύγουστο του 2024, ο 72χρονος τότε Bertulazzi συνελήφθη ξανά στο Μπουένος Άιρες. Αυτή τη φορά η ανάκληση του προσφυγικού καθεστώτος είχε αφαιρέσει το βασικό νομικό εμπόδιο για την έκδοσή του.
Η διαδικασία, ωστόσο, δεν ολοκληρώθηκε γρήγορα. Ο Bertulazzi τέθηκε σε κατ’ οίκον περιορισμό, επικαλούμενος σοβαρά προβλήματα υγείας. Σύμφωνα με τον δικηγόρο του, Rodolfo Yanzón, είχε υποστεί τρία εγκεφαλικά επεισόδια κατά τη διάρκεια της κράτησής του και αντιμετώπιζε δυσκολίες στη βάδιση.
Τον Ιούλιο του 2025, το Ανώτατο Δικαστήριο της Αργεντινής ενέκρινε την έκδοσή του στην Ιταλία. Η υπεράσπιση συνέχισε τις δικαστικές προσπάθειες, μεταξύ άλλων επικαλούμενη την κατάσταση της υγείας του.
Η απόδραση από τον πέμπτο όροφο και το τέχνασμα με το ηλεκτρονικό βραχιόλι
Η τελευταία προσπάθεια ανατροπής της διαδικασίας έκδοσης απορρίφθηκε από την αργεντινή Δικαιοσύνη στις 3 Νοεμβρίου 2026. Για τον Bertulazzi, αυτό σήμαινε ότι η επιστροφή στην Ιταλία και η φυλάκιση πλησίαζαν.
Στις 10 Νοεμβρίου, περίπου στις 6 το πρωί, εξαφανίστηκε από το διαμέρισμά του στη συνοικία San Telmo του Μπουένος Άιρες.
Το σχέδιο της απόδρασης είχε δύο βασικά σκέλη. Πρώτα έπρεπε να ξεγελάσει το ηλεκτρονικό σύστημα επιτήρησης και στη συνέχεια να εγκαταλείψει το διαμέρισμα χωρίς να γίνει αντιληπτός από τους αστυνομικούς που βρίσκονταν στην περιοχή.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσίευσε ο Guardian, χρησιμοποίησε έναν αυτοσχέδιο μηχανισμό για να παραπλανήσει τους αισθητήρες του ηλεκτρονικού βραχιολιού. Τοποθέτησε τη συσκευή σε πλαστικό σωλήνα μαζί με χοιρινό λίπος και ένα θερμαντικό επίθεμα, ώστε να προσομοιώνεται η θερμοκρασία του ανθρώπινου σώματος και να καθυστερήσει η ενεργοποίηση του συναγερμού.
Στη συνέχεια ανέβηκε στην ταράτσα και χρησιμοποίησε σχοινί και εξοπλισμό κατάβασης για να κατέβει από τον πέμπτο όροφο. Προσγειώθηκε σε ακάλυπτο χώρο πίσω από το κτίριο, πέρασε ένα μεταλλικό κιγκλίδωμα και βγήκε στον δρόμο.
Το υλικό από κάμερες ασφαλείας κατέγραψε την τελευταία φάση της επιχείρησης. Ο 74χρονος εμφανίζεται να πέφτει στο έδαφος, να κάθεται για λίγο σαν να ανακτά τις δυνάμεις του και στη συνέχεια να απομακρύνεται πεζός.
Οι αστυνομικοί αντιλήφθηκαν ότι κάτι δεν πήγαινε καλά όταν το βραχιόλι σταμάτησε να μεταδίδει δεδομένα κίνησης. Όταν έφτασαν στο διαμέρισμα, διαπίστωσαν ότι ο κρατούμενος είχε εξαφανιστεί.
Υπήρχε μάλιστα ένα προειδοποιητικό περιστατικό περίπου δύο εβδομάδες νωρίτερα, όταν το σύστημα επιτήρησης είχε καταγράψει ένδειξη πιθανής παρέμβασης στη συσκευή. Το περιστατικό δεν στάθηκε αρκετό για να αποτραπεί η απόδραση.
Η συγκυρία ήταν επίσης ευνοϊκή για τον Bertulazzi. Σύμφωνα με πηγή που επικαλέστηκε ο Guardian, οι δυνάμεις ασφαλείας είχαν επικεντρωθεί εκείνες τις ώρες στα μέτρα προστασίας του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄, ο οποίος πραγματοποιούσε επίσκεψη στην Αργεντινή.
Η σύλληψη δύο υπόπτων και το διεθνές ανθρωποκυνηγητό
Η απόδραση προκάλεσε μεγάλη κινητοποίηση των αργεντινών αρχών. Το υπουργείο Ασφαλείας ανακοίνωσε αμοιβή 20 εκατομμυρίων πέσος, περίπου 13.000 δολάρια, για πληροφορίες που θα οδηγήσουν στον εντοπισμό και τη σύλληψή του.
Στις 13 Νοεμβρίου, η έρευνα οδήγησε στη σύλληψη δύο προσώπων, ενός υπηκόου Ουρουγουάης και μιας γυναίκας από το Ελ Σαλβαδόρ, οι οποίοι θεωρούνται ύποπτοι για πιθανή συμμετοχή στην οργάνωση της διαφυγής.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα των αργεντινών και ιταλικών μέσων ενημέρωσης, οι δύο συλληφθέντες φέρονται να είχαν επικοινωνία με τον Bertulazzi μέσω ομαδικής συνομιλίας, στην οποία συμμετείχαν και άλλα πρόσωπα. Οι αρχές εξετάζουν εάν παρείχαν υλική ή οργανωτική υποστήριξη.
Κατά τις έρευνες κατασχέθηκαν κινητά τηλέφωνα, ηλεκτρονικοί υπολογιστές, USB και έγγραφα ταυτότητας. Οι δύο συλληφθέντες δεν έχουν καταδικαστεί και ο ακριβής ρόλος τους παραμένει αντικείμενο έρευνας.
Παράλληλα, κυκλοφόρησαν πληροφορίες ότι ο Bertulazzi ενδέχεται να μεταφέρθηκε με φορτηγό προς τις βορειοανατολικές επαρχίες της Αργεντινής, κοντά στα σύνορα με την Ουρουγουάη. Οι αρχές ενίσχυσαν τους ελέγχους σε δρόμους και σταθμούς μεταφορών, χωρίς να έχει επιβεβαιωθεί η συγκεκριμένη διαδρομή.
Μέχρι τις 15 Νοεμβρίου, δεν είχε ανακοινωθεί η σύλληψή του.
Ο ισχυρισμός της οικογένειας και το ερώτημα της επανεκδίκασης
Η κόρη του, Claudia Bertulazzi, υπερασπίστηκε την απόφαση του πατέρα της να δραπετεύσει. Σε συνέντευξή της στην ιταλική εφημερίδα La Repubblica υποστήριξε ότι δεν είχε άλλη επιλογή, καθώς φοβόταν πως θα περνούσε το υπόλοιπο της ζωής του στη φυλακή.
Ανέφερε επίσης ότι ο πατέρας της είχε ασχοληθεί με την ορειβασία, στοιχείο που, κατά την εκτίμησή της, εξηγεί πώς κατάφερε να κατέβει από τον πέμπτο όροφο παρά την ηλικία και τα προβλήματα υγείας του.
Η ίδια δήλωσε ότι είχε μιλήσει μαζί του δύο ημέρες πριν από την απόδραση και ότι έμαθε τι είχε συμβεί από τα μέσα ενημέρωσης.
Υπάρχει, ωστόσο, και μια σημαντική νομική διάσταση. Η ιταλική πλευρά είχε διαβεβαιώσει την Αργεντινή ότι, σε περίπτωση έκδοσης, ο Bertulazzi θα είχε δικαίωμα νέας δικαστικής κρίσης υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, καθώς οι αρχικές καταδίκες είχαν εκδοθεί ερήμην του.
Η οικογένειά του υποστηρίζει ότι η εκδίκαση εκ νέου της υπόθεσης θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά τις κατηγορίες που θα παρέμεναν σε ισχύ. Ο ίδιος, σύμφωνα με την κόρη του, δεν αρνείται τη συμμετοχή του σε ένοπλη οργάνωση, αλλά θεωρεί ότι πρέπει να έχει τη δυνατότητα να υπερασπιστεί τον εαυτό του σε νέα δίκη.
Οι σκιές των Χρόνων του Μολυβιού επιστρέφουν
Η υπόθεση Bertulazzi φέρνει ξανά στην επικαιρότητα μια περίοδο κατά την οποία η Ιταλία βρέθηκε αντιμέτωπη με την πολιτική βία, την τρομοκρατία και τη βαθιά κρίση των θεσμών της.
Οι Ερυθρές Ταξιαρχίες δεν ήταν απλώς μια περιθωριακή ένοπλη ομάδα. Κατάφεραν να πλήξουν την καρδιά του ιταλικού πολιτικού συστήματος, να απαγάγουν και να δολοφονήσουν τον Aldo Moro και να διατηρήσουν για χρόνια ένα δίκτυο επιχειρησιακής υποστήριξης.
Η διαδρομή του Bertulazzi αποτυπώνει και μια λιγότερο γνωστή πλευρά εκείνης της εποχής: τη μακρά ζωή στην παρανομία, τη δημιουργία νέων δικτύων στο εξωτερικό και τη σύγκρουση ανάμεσα στην απαίτηση για δικαιοσύνη και στις εγγυήσεις μιας δίκαιης δίκης.
Η σημερινή του απόδραση προσθέτει ένα ακόμη επεισόδιο σε αυτή την ιστορία. Στα 74 του χρόνια, ένας άνθρωπος που είχε καταδικαστεί για τη συμμετοχή του στην τρομοκρατική δράση της δεκαετίας του 1970 κατάφερε να διαφύγει από την επιτήρηση ενός σύγχρονου συστήματος ηλεκτρονικής παρακολούθησης.
Και το ερώτημα που πλέον απασχολεί τις αρχές της Αργεντινής και της Ιταλίας είναι εάν πρόκειται για μια προσωρινή επιτυχία ενός φυγά ή για την αρχή μιας ακόμη μακράς περιόδου εξαφάνισής του.
