Ο Ντόναλντ Τραμπ επιμένει ότι η στρατιωτική εκστρατεία εναντίον του Ιράν ήταν αναγκαία και άξιζε το πολιτικό κόστος, ακόμη και μετά τη βαριά ήττα των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές.
Ο Τζέι Ντι Βανς, ωστόσο, προχωρά σε μια ασυνήθιστα ευθεία παραδοχή: ο πόλεμος ήταν η βασική αιτία της εκλογικής πανωλεθρίας. Πίσω από τη δημόσια συμφωνία των δύο ανδρών για την αναγκαιότητα της στρατιωτικής επέμβασης διαμορφώνεται μια δύσκολη συζήτηση για το μέλλον του κινήματος MAGA, την πολιτική κληρονομιά του Τραμπ και τις φιλοδοξίες της επόμενης ημέρας.
Ο Τραμπ επιμένει: Δεν θα άλλαζα τίποτα
«Το θέμα του Ιράν έπρεπε να το κάνουμε και συνεχίζουμε να το κάνουμε». Με αυτή τη φράση ο Ντόναλντ Τραμπ επιχείρησε να κλείσει κάθε συζήτηση για το ενδεχόμενο αναθεώρησης της στρατιωτικής πολιτικής του, παρά τις σοβαρές πολιτικές συνέπειες που είχε η σύγκρουση για το κόμμα του.
Ο Αμερικανός πρόεδρος αναγνώρισε ότι ο πόλεμος επηρέασε καθοριστικά το εκλογικό αποτέλεσμα, κυρίως εξαιτίας της αύξησης στις τιμές των καυσίμων και της δυσαρέσκειας που προκάλεσε στην αμερικανική κοινωνία. Δεν εμφανίστηκε, όμως, διατεθειμένος να επανεξετάσει την απόφασή του.
Υποστήριξε ότι η στρατιωτική επιχείρηση ήταν απαραίτητη για να αποτραπεί η απόκτηση πυρηνικού όπλου από την Τεχεράνη και δήλωσε ότι δεν θα έκανε τίποτα διαφορετικό αν βρισκόταν ξανά μπροστά στην ίδια απόφαση.
Η επιχειρηματολογία του αποκαλύπτει τη βασική αντίφαση της μετεκλογικής του στάσης: αποδέχεται ότι η πολιτική του στο Ιράν συνέβαλε στην ήττα, αλλά εξακολουθεί να θεωρεί ότι το στρατηγικό όφελος υπερτερεί του εκλογικού κόστους.
Μάλιστα, επανέλαβε ότι αν ο ίδιος ήταν υποψήφιος στις εκλογές, οι Ρεπουμπλικανοί θα είχαν καλύτερη τύχη. Κατά τον Τραμπ, η δημοτικότητα που απολάμβανε στις προεκλογικές συγκεντρώσεις δεν μεταφέρθηκε στους υποψηφίους του κόμματός του. «Δεν μπορέσαμε να μεταφέρουμε αυτή την αγάπη», υποστήριξε, αποδίδοντας εμμέσως την ήττα και στην αδυναμία των Ρεπουμπλικανών υποψηφίων να αξιοποιήσουν τη δική του πολιτική απήχηση.
Η παρέμβαση Βανς και το μήνυμα προς το MAGA
Πολιτικά πιο ενδιαφέρουσα είναι η παρέμβαση του Τζέι Ντι Βανς. Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ δεν περιορίστηκε σε μια γενική διαπίστωση ότι ο πόλεμος επιβάρυνε την εικόνα της κυβέρνησης. Απέδωσε ευθέως σε αυτόν την ήττα των Ρεπουμπλικανών, επιχειρώντας να περιγράψει τι συνέβη μέσα στο ίδιο το εκλογικό σώμα του Τραμπ.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε στην ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, οι αναλυτές της προεκλογικής ομάδας είχαν διαπιστώσει ότι η συμμετοχή των Ρεπουμπλικανών παρέμενε ισχυρή. Το πρόβλημα ήταν αλλού: πολλοί ψηφοφόροι που είχαν επιλέξει το δίδυμο Τραμπ – Βανς το 2024, αυτή τη φορά ψήφισαν Δημοκρατικούς.
Ο Βανς επικαλέστηκε μάλιστα στοιχεία δημοσκόπου, ο οποίος είχε προβλέψει με ακρίβεια το αποτέλεσμα. Οι τέσσερις βασικές απαντήσεις που έδωσαν οι δυσαρεστημένοι ψηφοφόροι όταν ρωτήθηκαν τι θα μπορούσε να τους επαναφέρει στους Ρεπουμπλικανούς ήταν αποκαλυπτικές:
- Τερματισμός του πολέμου στο Ιράν.
- Εστίαση στο κόστος ζωής και στον πληθωρισμό.
- Επιστροφή στην πολιτική «Πρώτα η Αμερική».
- Αλλαγή της σχέσης των ΗΠΑ με το Ισραήλ.
Η καταγραφή αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δείχνει ότι η δυσαρέσκεια δεν περιορίζεται στις οικονομικές συνέπειες της σύγκρουσης. Αγγίζει τον πυρήνα της πολιτικής ταυτότητας του MAGA, ενός κινήματος που οικοδομήθηκε σε μεγάλο βαθμό πάνω στην υπόσχεση ότι οι ΗΠΑ θα σταματήσουν να εμπλέκονται σε πολέμους και θα δίνουν προτεραιότητα στα εσωτερικά τους προβλήματα.
Το κόστος της στρατιωτικής εμπλοκής και η ρήξη με το America First
Η αντίφαση είναι πλέον εμφανής. Ο Τραμπ επέλεξε τη στρατιωτική κλιμάκωση στο Ιράν επικαλούμενος την ασφάλεια των ΗΠΑ και την αποτροπή ενός πυρηνικού οπλοστασίου της Τεχεράνης. Ωστόσο, η σύγκρουση είχε άμεσες οικονομικές επιπτώσεις στο εσωτερικό της χώρας, με την άνοδο των τιμών των καυσίμων να μετατρέπεται σε καθημερινή υπενθύμιση του κόστους της εξωτερικής πολιτικής του.
Για ένα σημαντικό τμήμα των ψηφοφόρων, η υπόσχεση ότι η κυβέρνηση Τραμπ θα ασχοληθεί με την ακρίβεια, την οικονομία και την καθημερινότητά τους υποχώρησε μπροστά σε έναν παρατεταμένο πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Ακόμη πιο ευαίσθητο είναι το ζήτημα του Ισραήλ. Η αναφορά του Βανς στην ανάγκη αλλαγής της αμερικανικής σχέσης με το Τελ Αβίβ δείχνει ότι η κριτική προς την εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης αποκτά διαστάσεις που μέχρι πρόσφατα δύσκολα θα εκφράζονταν τόσο ανοιχτά από την ηγεσία των Ρεπουμπλικανών.
Δεν πρόκειται απλώς για διαφωνία σχετικά με τη διαχείριση μιας συγκεκριμένης πολεμικής επιχείρησης. Αφορά το κατά πόσο η πολιτική «Πρώτα η Αμερική» μπορεί να συνυπάρξει με μια μακρά στρατιωτική εμπλοκή στη Μέση Ανατολή και με την ανεπιφύλακτη υποστήριξη των επιλογών του Ισραήλ.
Ο Βανς κοιτάζει προς το 2028
Η δημόσια τοποθέτηση του αντιπροέδρου αποκτά πρόσθετη βαρύτητα λόγω της πολιτικής συγκυρίας. Ο Βανς θεωρείται ένας από τους επικρατέστερους διαδόχους του Τραμπ στην ηγεσία του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος και πιθανός υποψήφιος για την προεδρία το 2028.
Η επιλογή του να περιγράψει τον πόλεμο ως την αιτία της ήττας δεν είναι μια συνηθισμένη παρέμβαση αντιπροέδρου. Είναι μια προσπάθεια να αποτυπώσει τη δυσαρέσκεια της εκλογικής βάσης και ταυτόχρονα να διαχωρίσει τη δική του πολιτική αξιολόγηση από την αδιαπραγμάτευτη στάση του προέδρου.
Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η αναφορά του στο ενδεχόμενο να θεωρηθεί ότι η στρατιωτική επιχείρηση άξιζε το τίμημα της απώλειας της Γερουσίας. Ο Βανς κάλεσε όσους υποστηρίζουν αυτή την άποψη να την υπερασπιστούν ανοιχτά. Πρόκειται για μια διατύπωση που μεταφέρει τη συζήτηση από την απλή αποτίμηση του εκλογικού αποτελέσματος στην πολιτική ευθύνη για τις επιλογές της κυβέρνησης.
Παράλληλα, επιχείρησε να προλάβει τις εσωκομματικές συγκρούσεις που αναμένεται να ακολουθήσουν, προειδοποιώντας για προσπάθειες αποπροσανατολισμού από τα πραγματικά αίτια της ήττας. Απέρριψε μάλιστα την ιδέα ότι η απάντηση στα προβλήματα των Ρεπουμπλικανών βρίσκεται σε μια πιο επιεική μεταναστευτική πολιτική.
Η παρέμβασή του, επομένως, έχει διπλό αποδέκτη: αφενός τον Λευκό Οίκο και αφετέρου τη συντηρητική εκλογική βάση που αισθάνεται ότι η κυβέρνηση απομακρύνθηκε από τις αρχικές δεσμεύσεις της.
Ο Τραμπ δεν υποχωρεί – αλλά το πρόβλημα μένει
Ο Τραμπ, από την πλευρά του, δεν έδειξε να ενοχλείται από την ευθεία αποτίμηση του αντιπροέδρου του. Αντίθετα, εξέφρασε την υποστήριξή του στον Βανς, συμφωνώντας ότι ο πόλεμος επηρέασε το αποτέλεσμα, χωρίς όμως να αποδεχθεί ότι αυτό αποτελεί λόγο αλλαγής πολιτικής.
Εδώ βρίσκεται και η ουσία του προβλήματος για τους Ρεπουμπλικανούς. Ο πρόεδρος αντιμετωπίζει την εκστρατεία στο Ιράν ως μια στρατηγική επιλογή που θα κριθεί σε βάθος χρόνου. Οι ψηφοφόροι, όμως, την αξιολόγησαν με βάση τις άμεσες συνέπειές της στην οικονομία και την καθημερινότητά τους.
Η απώλεια του ελέγχου και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου περιορίζει πλέον σημαντικά την πολιτική ελευθερία κινήσεων του Τραμπ. Οι Δημοκρατικοί αποκτούν τη δυνατότητα να εντείνουν τον κοινοβουλευτικό έλεγχο, να μπλοκάρουν νομοθετικές πρωτοβουλίες και να μετατρέψουν τα επόμενα δύο χρόνια σε μια διαρκή δοκιμασία για τον Λευκό Οίκο.
Το ερώτημα είναι αν ο Τραμπ θα επιμείνει στην ίδια στρατηγική, ακόμη και με αυξημένο πολιτικό κόστος, ή αν η πίεση από το εκλογικό σώμα και το ίδιο του το κόμμα θα τον οδηγήσει σε αναζήτηση διπλωματικής διεξόδου.
Για τον Βανς, η συζήτηση έχει ήδη ξεκινήσει σε διαφορετικό επίπεδο. Η προειδοποίησή του ότι κάθε ειλικρινής αποτίμηση πρέπει να αρχίσει από τον πόλεμο μοιάζει και με προειδοποίηση για την επόμενη ημέρα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Το αν θα αποτελέσει την αφετηρία μιας πραγματικής αλλαγής πολιτικής ή το πρώτο βήμα μιας εσωκομματικής αναμέτρησης για τη διαδοχή Τραμπ μένει να φανεί.
