Ο πρωθυπουργός της Μεγάλης Βρετανίας, Άντι Μπέρναμ, δήλωσε πρόσφατα στο BBC ότι η κυβέρνησή του θα εξετάσει όλες τις διαθέσιμες επιλογές για τη μελλοντική σχέση του Ηνωμένου Βασιλείου με την Ευρώπη, χωρίς να αποκλείει ακόμη και την πλήρη επιστροφή στην ΕΕ. Η τοποθέτησή του αυτή δημιούργησε ερωτήματα, δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα που οδήγησε στην έξοδο της χώρας από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο πρωθυπουργός της Βρετανίας περιέγραψε το ενδεχόμενο μιας τελωνειακής ένωσης με την ΕΕ και μιας ενδεχόμενης επιστροφής στην ενιαία αγορά, ενώ παράλληλα αναζωπύρωσε το ενδιαφέρον για την πιθανή επανένταξη της Βρετανίας στο ευρωπαϊκό μπλοκ.
Του Κωνσταντίνου Βέργου
Για να αντιληφθούμε τι πραγματικά συμβαίνει, αξίζει να εξετάσουμε αν υπάρχει αντικειμενική βάση στα οικονομικά και πολιτικά δεδομένα, καθώς και στη δυναμική τους στη Βρετανία, και πώς αυτά διαμορφώνονται σε σχέση με τις εξελίξεις στην ΕΕ, τις ΗΠΑ και άλλες χώρες.
1. Τα οικονομικά δεδομένα
Στο διάστημα 2016–2026, δηλαδή στη δεκαετία μετά την απόφαση για έξοδο της Βρετανίας από την ΕΕ, η Βρετανία αναπτύχθηκε ταχύτερα τόσο από τη Γαλλία όσο και από τη Γερμανία, τις δύο δηλαδή συγκρίσιμες σε μέγεθος με αυτήν χώρες της ΕΕ. Συγκεκριμένα, η πραγματική αύξηση του ΑΕΠ ήταν 12% για τη Βρετανία, έναντι αύξησης μόλις 10% για τη Γερμανία και 8% για τη Γαλλία. Σε νομισματικές αξίες, το ΑΕΠ της Βρετανίας αυξήθηκε σε δολάρια κατά 57%, ενώ της Γερμανίας και της Γαλλίας αυξήθηκε κατά μόλις 54% και 46%, αντίστοιχα.
Δεν είναι τυχαίο ότι η Γερμανία και η Γαλλία μαστίζονται από σοβαρή πολιτική κρίση, ενώ έχουν επανειλημμένα στραφεί στη Βρετανία για βοήθεια, τόσο στις σχέσεις τους με τις ΗΠΑ όσο και για το αμυντικό τους πρόγραμμα, καθώς η Βρετανία διαθέτει τα μέσα (τεχνολογία, ιστορικές διασυνδέσεις λόγω της Βρετανικής Κοινοπολιτείας κ.λπ.) για να τις βοηθήσει.
Αυτό, βέβαια, δεν αποκλείει το γεγονός ότι η Βρετανία έχει επίσης συμφέροντα που ευνοούν τις στενότερες σχέσεις, όπως στον κλάδο των πολεμικών εταιρειών, ο οποίος έχει γιγαντωθεί τα τελευταία τέσσερα χρόνια λόγω της Ουκρανίας. Η Βρετανία, επίσης, ευνοείται από την προώθηση της οικονομικής συνεργασίας γενικότερα, καθώς έτσι διευρύνει τις εξαγωγικές αγορές της και τις επιχειρηματικές συμφωνίες της.
Ωστόσο, η ηγεσία των μεγάλων κομμάτων, η οποία πριν από μία δεκαετία ήταν σαφώς φιλική προς την ΕΕ (όλοι οι ηγέτες ήταν φιλοευρωπαίοι), είναι σήμερα από ελάχιστα έως καθόλου διατεθειμένη να εισέλθει σε πορεία ενοποίησης. Παράλληλα, μόνο οι ψηφοφόροι του Εργατικού Κόμματος (73%), των Φιλελεύθερων Δημοκρατών (79%) και των Πρασίνων (77%) τάσσονται υπέρ της ΕΕ γενικότερα, σε ποσοστά αντίστοιχα με εκείνα που καταγράφονταν και πριν από το δημοψήφισμα (70%–77%). Εν ολίγοις, οι φιλοευρωπαϊκές δυνάμεις εντοπίζονται στα ίδια κόμματα που τις εξέφραζαν και πριν από το δημοψήφισμα του 2016, μάλιστα με παρόμοια ποσοστά.
2. Η νέα δυναμική
Εκείνο που έχει, ωστόσο, αλλάξει έκτοτε είναι η γενικότερη πολιτική απήχηση των φιλοευρωπαϊκών κομμάτων. Το Εργατικό Κόμμα είναι αυτή τη στιγμή το κυβερνών κόμμα και βρίσκεται πρώτο στις δημοσκοπήσεις, γεγονός που θα μπορούσε να του εξασφαλίσει την πλειοψηφία των εδρών σε περίπτωση πρόωρων εκλογών. Αυτό οφείλεται στις πολιτικές μετακινήσεις του 5%–7% των κεντρώων ψηφοφόρων προς τα αριστερά, λόγω της αγανάκτησης για τις επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία, του παγκόσμιου πληθωρισμού που έχει αυξηθεί από το 2020 και της περιορισμένης επιτυχίας των ιδιωτικοποιήσεων.
Το Εργατικό Κόμμα, το οποίο ευνοήθηκε εκλογικά από τη δυσαρέσκεια για αυτά τα θέματα, προσανατολίζεται, υπό την ηγεσία του Άντι Μπέρναμ, να θέσει σε συζήτηση το ενδεχόμενο ελέγχου των ιδιωτικών εταιρειών ενέργειας και ύδρευσης, καθώς και παρεμβάσεων σε θέματα στέγασης. Στον βαθμό που ο κ. Μπέρναμ καταφέρει να πείσει και να μετατοπίσει επιπλέον ψηφοφόρους προς τα αριστερά, θα αυξάνεται, εκ των πραγμάτων, το ποσοστό των ψηφοφόρων και των βουλευτών που θα είναι πιο θετικοί στη συνεργασία με την ΕΕ.
3. Το χρονοδιάγραμμα
Ο κ. Μπέρναμ, ωστόσο, ξεκαθαρίζει ότι η σημερινή κυβέρνηση θα τηρήσει τις δεσμεύσεις της για την τρέχουσα κοινοβουλευτική περίοδο, ενώ θα επικεντρωθεί στον εφικτό στόχο της τελωνειακής ένωσης, με μακροπρόθεσμη προοπτική, μετά το 2030, την ενδεχόμενη επιστροφή στην ενιαία αγορά, δηλαδή σε μια σχέση πιο κοντά σε εκείνη της Ελβετίας με την ΕΕ.
Με δεδομένη, όμως, την ταχεία ανάπτυξη της Βρετανίας μετά την έξοδό της από την ΕΕ, οποιαδήποτε σκέψη για ενοποίηση των αγορών, και πολύ περισσότερο για επανένταξη στην ΕΕ, προκαλεί προβληματισμό. Όχι εντελώς άδικα, το Συντηρητικό Κόμμα τον κατηγορεί ως ανακόλουθο, ενώ το Reform UK, το οποίο σήμερα είναι το δεύτερο σε απήχηση κόμμα στη Βρετανία, υποστηρίζει ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να οδηγήσει τη χώρα πίσω στις Βρυξέλλες.
Κατ’ ουσίαν, επομένως, οποιαδήποτε πορεία της Βρετανίας προς στενότερη συνεργασία με την ΕΕ περνά μέσα από τους πολιτικούς συσχετισμούς δυνάμεων που θα διαμορφωθούν στις εκλογές του 2029. Η δημοτικότητα του Άντι Μπέρναμ είναι υψηλή, καθώς ο ίδιος υιοθέτησε μεγάλο μέρος των δημοφιλών προτάσεων της αριστερής πτέρυγας του Εργατικού Κόμματος, οι οποίες επίσης προσελκύουν ψηφοφόρους από την εκλογική βάση του κόμματος των Πρασίνων.
Ευνοείται, επίσης, και από την παγκόσμια ενίσχυση της παρουσίας της αριστερής πτέρυγας του Δημοκρατικού Κόμματος στις ΗΠΑ, η οποία έχει παρόμοιες πολιτικές θέσεις. Ωστόσο, αυτό διαφέρει από τη δυνατότητα πρόβλεψης των πολιτικών συσχετισμών που θα επικρατούν στη βρετανική πολιτική σκηνή σε δυόμισι χρόνια. Οι τότε συσχετισμοί, κατά τη γνώμη μου, θα καθορίσουν τις εξελίξεις όσον αφορά τη μελλοντική στάση της Βρετανίας απέναντι στην ΕΕ.
*Καθηγητής Χρηματοοικονομικών, Πανεπιστήμιο Πόρτσμουθ, Μεγάλη Βρετανία
