Η κυβέρνηση των Εργατικών στη Βρετανία επιχειρεί να αλλάξει το μοντέλο διαχείρισης βασικών υποδομών, με τον πρωθυπουργό Άντι Μπέρναμ να προαναγγέλλει μεγαλύτερο δημόσιο έλεγχο στην ενέργεια, το νερό και τη στέγαση.
Η νέα κατεύθυνση σηματοδοτεί απομάκρυνση από τη λογική των προηγούμενων δεκαετιών, χωρίς όμως να οδηγεί, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, σε γενικευμένες εθνικοποιήσεις.
Στην πρώτη του ομιλία ως πρωθυπουργός στο συνέδριο των Εργατικών στο Λίβερπουλ, ο Μπέρναμ αναμένεται να υποστηρίξει ότι το κράτος πρέπει να αποκτήσει «περισσότερο έλεγχο στα βασικά», συνδέοντας την παρέμβαση στις υποδομές με το υψηλό κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η κατεύθυνση αυτή εντάσσεται στη συνολικότερη προσπάθειά του να διαφοροποιήσει την οικονομική πολιτική των Εργατικών από το μοντέλο που επικράτησε στη Βρετανία μετά τη δεκαετία του 1980.
Η αλλαγή είναι ιδιαίτερα εμφανής στον τομέα της ενέργειας, όπου η κυβέρνηση προωθεί τη δημιουργία της Great British Grid, ενός δημόσιου φορέα που θα λειτουργεί μέσα στη Great British Energy και θα επενδύει στις υποδομές του ηλεκτρικού δικτύου. Στόχος είναι να επιταχυνθούν οι συνδέσεις, να διευκολυνθούν νέες επενδύσεις και να ενισχυθεί ο ανταγωνισμός, με τελικό ζητούμενο τη μείωση του ενεργειακού κόστους.
Η επιλογή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η κλιματική κρίση και η ενεργειακή ασφάλεια επηρεάζουν ολοένα περισσότερο τις αποφάσεις για τις υποδομές. Η κυβέρνηση του Μπέρναμ επιχειρεί να συνδυάσει την ανάπτυξη των δικτύων με την προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων, χωρίς να εγκαταλείπει τον δημόσιο ρόλο.
Great British Grid: Το πρώτο βήμα για την ενέργεια
Κεντρικό στοιχείο της νέας πολιτικής είναι η Great British Grid, ένας δημόσιος φορέας που θα συνεργάζεται με ιδιωτικές εταιρείες και διαχειριστές δικτύων, αλλά θα μπορεί παράλληλα να επενδύει και να συγχρηματοδοτεί έργα.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η παρέμβαση αυτή μπορεί να περιορίσει τις καθυστερήσεις στις συνδέσεις νέων επιχειρήσεων και μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, επιταχύνοντας παράλληλα τις επενδύσεις στις υποδομές.
Ο Μπέρναμ έχει θέσει ως ορίζοντα δεκαετίας τη μείωση του ενεργειακού κόστους στη Βρετανία σε επίπεδα αντίστοιχα με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η Great British Grid παρουσιάζεται έτσι ως ένα από τα πρώτα συγκεκριμένα εργαλεία με τα οποία η νέα κυβέρνηση επιχειρεί να μετατρέψει την εξαγγελία για «περισσότερο δημόσιο έλεγχο» σε πρακτική πολιτική.
Η επιλογή έχει και ιστορική διάσταση, καθώς το ηλεκτρικό δίκτυο της Βρετανίας πέρασε στον ιδιωτικό τομέα στο πλαίσιο των ιδιωτικοποιήσεων της δεκαετίας του 1980 και του 1990. Η κυβέρνηση δεν προχωρά σε πλήρη επανακρατικοποίηση του συστήματος, αλλά δημιουργεί έναν δημόσιο φορέα που θα δρα παράλληλα με τις ιδιωτικές επιχειρήσεις.
Νερό: στο επίκεντρο η Thames Water
Ο δεύτερος μεγάλος τομέας στον οποίο αναμένεται να ενισχυθεί η κρατική παρέμβαση είναι το νερό. Η κυβέρνηση εξετάζει διαφορετικά μοντέλα μεγαλύτερου δημόσιου ελέγχου, από ισχυρότερη εποπτεία έως νέες μορφές δημόσιας ή μη κερδοσκοπικής διαχείρισης.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η υπερχρεωμένη Thames Water, η οποία αντιμετωπίζει σοβαρά οικονομικά προβλήματα. Για την εταιρεία παραμένει ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο ειδικής διοικητικής διαχείρισης, εφόσον δεν ευοδωθεί το σχέδιο διάσωσής της.
Η κυβέρνηση έχει αποφύγει μέχρι στιγμής να δεσμευτεί για γενικευμένη εθνικοποίηση του κλάδου. Το ζήτημα που εξετάζεται είναι πώς μπορεί να αυξηθεί ο δημόσιος έλεγχος σε έναν τομέα που θεωρείται κρίσιμος για τα νοικοκυριά, χωρίς να απαιτηθεί άμεση ανάληψη του συνολικού κόστους των ιδιωτικών εταιρειών από το κράτος.
Η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία μετά την έντονη πίεση που δέχθηκε ο βρετανικός τομέας ύδρευσης για τις υποδομές, τις χρεώσεις και τη διαχείριση των υδάτινων πόρων.
Στέγαση με ισχυρότερο ρόλο των δήμων
Στη στέγαση, η κυβέρνηση προσανατολίζεται σε αύξηση της κατασκευής δημοτικών κατοικιών και σε μεγαλύτερη συμμετοχή των τοπικών αρχών στον σχεδιασμό και την υλοποίηση στεγαστικών προγραμμάτων.
Η επιλογή συνδέεται με την προσπάθεια αντιμετώπισης του υψηλού κόστους στέγασης και της περιορισμένης προσφοράς κατοικιών. Ο Μπέρναμ έχει εντάξει τη στέγαση, μαζί με την ενέργεια και το νερό, στα βασικά αγαθά όπου θεωρεί ότι απαιτείται ισχυρότερος δημόσιος ρόλος.
Παράλληλα, η μεγαλύτερη εμπλοκή των δήμων αποτελεί τμήμα μιας ευρύτερης πολιτικής αποκέντρωσης, με περισσότερες αρμοδιότητες να μεταφέρονται από το κεντρικό κράτος στις τοπικές αρχές.
Από την εθνικοποίηση στον δημόσιο έλεγχο
Το βασικό χαρακτηριστικό της νέας πολιτικής των Εργατικών είναι ότι δεν ταυτίζεται, τουλάχιστον προς το παρόν, με ένα πρόγραμμα μαζικών εθνικοποιήσεων.
Η κυβέρνηση επιδιώκει να δημιουργήσει δημόσιους φορείς, να ενισχύσει τις κρατικές επενδύσεις, να αυξήσει τις ρυθμιστικές δυνατότητες και να δώσει μεγαλύτερο ρόλο στις τοπικές αρχές, διατηρώντας παράλληλα τη συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα.
Η επιλογή αυτή έχει και σαφή δημοσιονομική διάσταση. Η πλήρης επανακρατικοποίηση μεγάλων εταιρειών κοινής ωφέλειας θα απαιτούσε σημαντικούς πόρους, την ώρα που η βρετανική κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με πιέσεις για τις δημόσιες δαπάνες.
Έτσι, το μοντέλο που διαμορφώνεται είναι περισσότερο ένα μεικτό σύστημα δημόσιου και ιδιωτικού ελέγχου, με το κράτος να επιχειρεί να ανακτήσει μεγαλύτερη επιρροή στους τομείς που θεωρεί βασικούς για την οικονομία και την καθημερινότητα.
Η Great British Grid αποτελεί το πρώτο συγκεκριμένο παράδειγμα αυτής της προσέγγισης. Το επόμενο μεγάλο τεστ θα είναι το νερό και ειδικά η τύχη της Thames Water, καθώς από τις αποφάσεις για τον κλάδο θα φανεί μέχρι πού είναι διατεθειμένη να φτάσει η κυβέρνηση Μπέρναμ στην ανατροπή του μοντέλου των ιδιωτικοποιήσεων.
