Το Ελ Νίνιο ενισχύεται γρήγορα και όλα δείχνουν ότι ο πλανήτης οδεύει προς ένα από τα ισχυρότερα επεισόδια του φαινομένου από το 1950. Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός προβλέπει κορύφωση τον Δεκέμβριο, με τη θερμοκρασία των υδάτων στον τροπικό Ειρηνικό να φτάνει σε επίπεδα που δεν έχουν καταγραφεί στις σύγχρονες μετρήσεις.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή το Ελ Νίνιο δεν εμφανίζεται σε έναν «ουδέτερο» πλανήτη. Η Γη έχει ήδη καταγράψει διαδοχικά θερμοκρασιακά ρεκόρ, ενώ ο Αύγουστος του 2026 καταγράφηκε ως ο θερμότερος Αύγουστος στα παγκόσμια χρονικά. Το νέο ισχυρό επεισόδιο έρχεται, επομένως, να προσθέσει έναν ακόμη παράγοντα σε ένα ήδη εξαιρετικά θερμό κλιματικό περιβάλλον.
Ο ΠΜΟ εκτιμά ότι το φαινόμενο, το οποίο άρχισε να εκδηλώνεται τον Ιούνιο, θα συνεχίσει να ενισχύεται μέχρι τον Δεκέμβριο και θα παραμείνει ενεργό έως τον Φεβρουάριο του 2027. Η πιθανότητα να επιμείνει μέχρι τότε πλησιάζει το 100%, ενώ η έντασή του ενδέχεται να το κατατάξει μεταξύ των ισχυρότερων επεισοδίων που έχουν καταγραφεί.
Οι πρώτες ενδείξεις είχαν ήδη προκαλέσει ανησυχία. Τον Αύγουστο, οι θερμοκρασίες στην περιοχή Νίνιο 3,4 είχαν φτάσει περίπου 2,5 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα, ενώ προηγούμενες εκτιμήσεις είχαν κάνει λόγο για ένα από τα ισχυρότερα Ελ Νίνιο από το 1950. Τα νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι η ανοδική τάση συνεχίζεται.
Στην περιοχή αναφοράς του τροπικού Ειρηνικού, η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας προβλέπεται να φτάσει τον Δεκέμβριο περίπου 3,7 βαθμούς Κελσίου πάνω από το φυσιολογικό. Εάν η πρόβλεψη επιβεβαιωθεί, θα πρόκειται για επίπεδο πολύ υψηλότερο από το προηγούμενο ρεκόρ των 2,6 βαθμών, που είχε καταγραφεί την περίοδο Νοεμβρίου 2015 – Ιανουαρίου 2016.
Τι σημαίνει ένα τόσο ισχυρό Ελ Νίνιο
Το Ελ Νίνιο είναι μέρος του φυσικού κλιματικού συστήματος ENSO και εμφανίζεται συνήθως κάθε δύο έως επτά χρόνια. Κατά τη θερμή φάση του, τα επιφανειακά νερά στον κεντρικό και ανατολικό τροπικό Ειρηνικό θερμαίνονται σημαντικά, μεταβάλλοντας την ατμοσφαιρική κυκλοφορία και επηρεάζοντας τον καιρό σε μεγάλες περιοχές του πλανήτη.
Οι συνέπειες δεν είναι ίδιες παντού. Σε ορισμένες περιοχές μπορεί να εκδηλωθούν έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες, ενώ σε άλλες κυριαρχούν η ξηρασία και οι υψηλότερες θερμοκρασίες. Επηρεάζονται επίσης οι άνεμοι, η ατμοσφαιρική πίεση, οι μουσώνες και οι συνθήκες που καθορίζουν τη γεωργική παραγωγή.
Το φαινόμενο έχει ήδη συνδεθεί με προβλήματα στις καλλιέργειες. Στη Δυτική Αφρική, για παράδειγμα, οι καιρικές συνθήκες που σχετίζονται με το Ελ Νίνιο έχουν επηρεάσει την παραγωγή κακάο, με επιπτώσεις που φτάνουν μέχρι τις διεθνείς τιμές των τροφίμων. Αντίστοιχα, στην Ινδία οι διαταραχές του μουσώνα δημιουργούν πιέσεις στην αγροτική παραγωγή.
Ακραίες συνέπειες έχουν ήδη καταγραφεί και σε άλλες περιοχές του πλανήτη. Η κλιματική αλλαγή, η ξηρασία και οι υψηλές θερμοκρασίες στην Ελλάδα δείχνουν το περιβάλλον μέσα στο οποίο εξελίσσεται πλέον το φαινόμενο, με τα αποθέματα νερού και τις αντοχές των οικοσυστημάτων να βρίσκονται ήδη υπό πίεση.
Η «θερμότητα» που βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια
Μια κρίσιμη παράμετρος είναι ότι το Ελ Νίνιο δεν δημιουργεί από μόνο του τη μακροπρόθεσμη υπερθέρμανση του πλανήτη. Λειτουργεί περισσότερο σαν μηχανισμός ανακατανομής της θερμότητας που έχει συσσωρευτεί στον ωκεανό.
Η άνοδος της θερμοκρασίας στην επιφάνεια του Ειρηνικού επιτρέπει σε μέρος αυτής της αποθηκευμένης θερμότητας να μεταφερθεί στην ατμόσφαιρα. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε προσωρινή επιτάχυνση της παγκόσμιας ανόδου της θερμοκρασίας.
Και εδώ βρίσκεται η κρίσιμη διαφορά με τα προηγούμενα ισχυρά επεισόδια. Ο ωκεανός ξεκινά από ένα ήδη εξαιρετικά θερμό επίπεδο. Οι θερμοκρασίες των θαλασσών έχουν καταγράψει αλλεπάλληλα ρεκόρ, ενώ η ατμόσφαιρα έχει ήδη θερμανθεί σημαντικά εξαιτίας των αυξημένων συγκεντρώσεων αερίων του θερμοκηπίου.
Ο συνδυασμός αυτός μπορεί να κάνει τις επιπτώσεις του Ελ Νίνιο πιο έντονες. Πρόσφατες αναλύσεις έχουν ήδη επισημάνει ότι οι ωκεανοί και η Δυτική Ευρώπη καταγράφουν νέα θερμοκρασιακά ρεκόρ, δημιουργώντας ένα ιδιαίτερα θερμό υπόβαθρο για την εξέλιξη του φαινομένου.
Γιατί το 2027 μπορεί να είναι κρίσιμο
Το Ελ Νίνιο αναμένεται να κορυφωθεί τον Δεκέμβριο και να υποχωρήσει σταδιακά τους επόμενους μήνες. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι οι επιπτώσεις του τελειώνουν μαζί με την εξασθένησή του.
Οι μεταβολές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία μπορούν να επηρεάσουν τις καιρικές συνθήκες για αρκετό διάστημα, ενώ η θερμότητα που μετακινείται μεταξύ ωκεανού και ατμόσφαιρας μπορεί να διατηρήσει υψηλές τις παγκόσμιες θερμοκρασίες.
Οι επιστήμονες δεν μπορούν να προβλέψουν από τώρα τι ακριβώς θα συμβεί σε κάθε περιοχή. Μπορούν όμως να προσδιορίσουν την κατεύθυνση του κινδύνου: περισσότερες πιθανότητες για ακραίες θερμοκρασίες, σημαντικές μεταβολές στις βροχοπτώσεις και μεγαλύτερη πίεση σε νερό, γεωργία και οικοσυστήματα.
Για την Ευρώπη, και ειδικότερα για τη Μεσόγειο, η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Το Ελ Νίνιο δεν μεταφράζεται αυτόματα σε συγκεκριμένο καιρό στην Ελλάδα. Η επίδρασή του εξαρτάται από την αλληλεπίδρασή του με την ατμοσφαιρική κυκλοφορία, τις θερμοκρασίες των ωκεανών και άλλους παράγοντες.
Το βασικό, ωστόσο, είναι ότι το νέο επεισόδιο έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία τα περιθώρια του κλιματικού συστήματος έχουν ήδη στενέψει. Το Ελ Νίνιο που εξελίσσεται προς επίπεδα ρεκόρ δεν είναι από μόνο του η αιτία της υπερθέρμανσης. Μπορεί όμως να λειτουργήσει ως επιταχυντής μιας ήδη θερμής κατάστασης.
Και αυτό είναι που κάνει το φετινό επεισόδιο διαφορετικό: δεν δοκιμάζεται μόνο η ισχύς ενός φυσικού φαινομένου. Δοκιμάζεται η αντοχή ενός πλανήτη που έχει ήδη φτάσει σε θερμοκρασίες χωρίς προηγούμενο.
