Η ατζέντα Ελλάδας-ΗΠΑ, Τουρκία, GSI και Μέση Ανατολή
Ο Μάρκο Ρούμπιο έρχεται, όπως όλα δείχνουν, στην Αθήνα στις 6 και 7 Οκτωβρίου, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ανατολική Μεσόγειος, η Μέση Ανατολή και η ευρύτερη ευρωπαϊκή ασφάλεια βρίσκονται σε διαρκή αναδιάταξη. Η επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών δεν εντάσσεται, σύμφωνα με τον σχεδιασμό, σε μια τυπική περιφερειακή περιοδεία. Το γεγονός ότι η Αθήνα αποτελεί βασικό σταθμό της αμερικανικής διπλωματίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία για το εύρος των ελληνοαμερικανικών σχέσεων και τα ζητήματα που θα βρεθούν στο τραπέζι.
Η επίσκεψη πραγματοποιείται λίγες ημέρες μετά την έναρξη μιας κρίσιμης περιόδου για την ελληνική εξωτερική πολιτική, με την Αθήνα να έχει μπροστά της μια σειρά από πρωτοβουλίες στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ παράλληλα αναλαμβάνει την προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Η Ελλάδα στο Συμβούλιο Ασφαλείας και η ατζέντα του Οκτωβρίου
Η Αθήνα αναμένεται να αξιοποιήσει την επίσκεψη για να παρουσιάσει τις προτεραιότητές της, αλλά και να καταγράψει τις αμερικανικές θέσεις σε μια σειρά από ανοιχτά μέτωπα. Στο επίκεντρο βρίσκονται η άμυνα και η ασφάλεια, η Τουρκία, η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, η ενέργεια, η Ουκρανία και η Μέση Ανατολή.
Παράλληλα, η παρουσία του Ρούμπιο έχει και μια ιδιαίτερη πολιτική διάσταση στο εσωτερικό της αμερικανικής κυβέρνησης, καθώς αναμένεται να αποτελέσει έμπρακτη επιβεβαίωση της στήριξης προς την πρέσβειρα των ΗΠΑ στην Αθήνα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ. Η επίσκεψη πραγματοποιείται λίγες ημέρες μετά τη δημόσια τοποθέτηση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών υπέρ της πρέσβειρας, στον απόηχο δημοσιεύματος της Wall Street Journal.
Ο έκτος γύρος του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας – ΗΠΑ
Κεντρικό γεγονός της επίσκεψης θα είναι ο έκτος γύρος του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας – ΗΠΑ. Η διαδικασία αποτελεί έναν από τους βασικούς θεσμικούς μηχανισμούς της διμερούς σχέσης και καλύπτει ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, από την άμυνα και την ασφάλεια μέχρι την οικονομία, την ενέργεια και τις περιφερειακές εξελίξεις.
Ο Ρούμπιο αναμένεται να συναντηθεί με τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη, ενώ στο πρόγραμμά του περιλαμβάνεται συνάντηση με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη.
Στο αμυντικό σκέλος αναμένεται να συζητηθεί η λειτουργία της Συμφωνίας Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας (MDCA), αλλά και ο ευρύτερος ρόλος που διαδραματίζει η Ελλάδα στην αμερικανική στρατηγική στην περιοχή. Η Σούδα, η Αλεξανδρούπολη και οι υπόλοιπες υποδομές που μπορούν να αξιοποιηθούν από τις αμερικανικές Ένοπλες Δυνάμεις προσδίδουν στην Ελλάδα ιδιαίτερη αξία για την Ουάσιγκτον.
Η αμυντική συνεργασία αποτελεί άλλωστε έναν από τους πιο σταθερούς πυλώνες των δύο χωρών, με την Αθήνα να έχει επενδύσει σημαντικά στην αναβάθμιση των Ενόπλων Δυνάμεων και στην ενίσχυση της διαλειτουργικότητας με τις αμερικανικές δυνάμεις. Ο έκτος γύρος του Στρατηγικού Διαλόγου είχε ήδη προαναγγελθεί στις επαφές Γεραπετρίτη – Ρούμπιο. Ελληνοαμερικανική συνεργασία και Στρατηγικός Διάλογος
GSI και Ανατολική Μεσόγειος στο τραπέζι
Ένα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα θα είναι η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, μέσω του Great Sea Interconnector. Η Αθήνα βρίσκεται σε διαδικασία επανεκκίνησης των ερευνών για την όδευση του καλωδίου, ενώ η συμμετοχή της γαλλικής Meridiam έχει προσδώσει νέα δυναμική στο έργο. Η νέα φάση του Great Sea Interconnector
Το έργο έχει αποκτήσει ευρύτερη γεωπολιτική σημασία, καθώς συνδέεται με την ενεργειακή ασφάλεια της Κύπρου και τον σχεδιασμό ηλεκτρικών διασυνδέσεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Η επανεκκίνηση των βυθομετρήσεων, ωστόσο, εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο βήμα, καθώς η Τουρκία έχει εκφράσει αντιρρήσεις για τις έρευνες σε θαλάσσιες περιοχές που θεωρεί ότι εμπίπτουν στη δική της δικαιοδοσία. GSI: Η γαλλική φόρμουλα και η τουρκική απαίτηση
Η αμερικανική θέση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η Ουάσιγκτον επιδιώκει να αποφεύγονται κινήσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε νέα ελληνοτουρκική κρίση στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ, χωρίς παράλληλα να αμφισβητείται η ανάπτυξη ενεργειακών και διασυνδετικών υποδομών στην περιοχή.
Το μήνυμα προς την Άγκυρα και η ενεργειακή διάσταση
Το ζήτημα της Τουρκίας θα διατρέξει, άμεσα ή έμμεσα, μεγάλο μέρος των συνομιλιών. Η Αθήνα βρίσκεται σε φάση επανεξέτασης των επόμενων κινήσεών της στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ η επανέναρξη των ερευνών για τον GSI αποτελεί ένα από τα ζητήματα στα οποία οι ελληνικές και τουρκικές θέσεις παραμένουν διαφορετικές.
Για την Αθήνα, το βασικό ζήτημα είναι να διασφαλιστεί ότι η ενημέρωση της Τουρκίας για δραστηριότητες σε περιοχές ελληνικής δικαιοδοσίας δεν μετατρέπεται σε διαδικασία έγκρισης. Ο Γεραπετρίτης έχει διατυπώσει δημοσίως αυτή τη θέση με αφορμή τον GSI. Η θέση της Αθήνας για το καλώδιο GSI
Στο ενεργειακό σκέλος, η αμερικανική πλευρά αναμένεται να δώσει έμφαση και στην προώθηση του αμερικανικού LNG, καθώς η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει τις εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου ως βασικό εργαλείο ενεργειακής ασφάλειας για την Ευρώπη.
Ουκρανία, Μέση Ανατολή και Στενά του Ορμούζ
Η ατζέντα του Ρούμπιο δεν θα περιοριστεί στην ελληνοτουρκική διάσταση. Η κατάσταση στην Ουκρανία, οι εξελίξεις στη Γάζα και η συνολικότερη κρίση στη Μέση Ανατολή αναμένεται να αποτελέσουν βασικά θέματα των συνομιλιών.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ και στην Ερυθρά Θάλασσα, καθώς η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών έχει άμεση επίπτωση στην παγκόσμια ενεργειακή αγορά και στη ναυσιπλοΐα. Η Ελλάδα, λόγω του μεγέθους του εμπορικού της στόλου, παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις. Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ και η ναυσιπλοΐα
Η Αθήνα έχει ήδη διατηρήσει ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας για το ζήτημα, μεταξύ άλλων και με την Τεχεράνη, ενώ η ελευθερία της ναυσιπλοΐας αποτελεί σταθερή ελληνική προτεραιότητα. Οι επαφές της Αθήνας για το Στενό του Ορμούζ
Στην ίδια συζήτηση εντάσσεται και η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, σε μια συγκυρία κατά την οποία η αστάθεια στη Μέση Ανατολή μπορεί να επηρεάσει τόσο τις τιμές της ενέργειας όσο και τις μεταφορές.
Η Αθήνα ως κόμβος της αμερικανικής στρατηγικής
Πέρα από τα επιμέρους θέματα, η επίσκεψη Ρούμπιο θα λειτουργήσει ως καταγραφή του ειδικού βάρους που αποδίδει η Ουάσιγκτον στην Ελλάδα. Η Αθήνα επιδιώκει να κεφαλαιοποιήσει τη γεωγραφική της θέση, τις υποδομές της, τη συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ και τον ρόλο της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ταυτόχρονα, η ελληνική πλευρά θα επιχειρήσει να διαπιστώσει μέχρι πού εκτείνεται η αμερικανική στήριξη στις ελληνικές πρωτοβουλίες, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η ισορροπία ανάμεσα στην αποτροπή και την αποκλιμάκωση στην Ανατολική Μεσόγειο γίνεται ολοένα πιο σύνθετη.
Η επίσκεψη του Ρούμπιο αποκτά έτσι μεγαλύτερη σημασία από έναν ακόμη γύρο διμερών επαφών. Αποτελεί μια ευκαιρία για Αθήνα και Ουάσιγκτον να επανακαθορίσουν τις προτεραιότητες της σχέσης τους σε μια περιοχή όπου η ασφάλεια, η ενέργεια και οι γεωπολιτικές ισορροπίες συνδέονται πλέον άμεσα. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η πληροφορία για πιθανή επίσκεψη του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς στην Αθήνα στις αρχές του 2027, εξέλιξη που θα έδινε συνέχεια στην υψηλού επιπέδου αμερικανική παρουσία στην Ελλάδα.
