Η Τουρκία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις σοβαρότερες αναταράξεις των τελευταίων ετών στην κεφαλαιαγορά της. Η υπόθεση ξεκίνησε από ελέγχους για πιθανή χειραγώγηση μετοχών χαμηλής διασποράς και εξελίχθηκε σε μαζική εκκαθάριση επενδυτικών funds, δεκάδες συλλήψεις, δεσμεύσεις περιουσιακών στοιχείων και πλέον σε πολιτική κρίση που αγγίζει το κυβερνών AKP.
Στο επίκεντρο βρίσκονται 131 funds, με συνολικά κεφάλαια υπό διαχείριση περίπου 18 δισ. δολάρια και 455.758 επενδυτές. Η υπόθεση έχει προκαλέσει ισχυρές πιέσεις στο χρηματιστήριο και έχει υποχρεώσει τις τουρκικές αρχές να κινητοποιήσουν τον μηχανισμό χρηματοπιστωτικής σταθερότητας. Την ίδια ώρα, η Τουρκία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ερώτημα που πλέον ξεπερνά τα όρια της αγοράς: ποιοι γνώριζαν τι συνέβαινε και πότε.
Η υπόθεση αφορά κυρίως μετοχές μικρής διασποράς, funds που είχαν συγκεντρώσει μεγάλες θέσεις σε συγκεκριμένες εταιρείες και μια απότομη αντιστροφή της ροής κεφαλαίων. Όταν οι επενδυτές ζήτησαν να αποσύρουν τα χρήματά τους, αποκαλύφθηκε το πρόβλημα ρευστότητας.
Η αναταραχή μεταφέρθηκε γρήγορα στο χρηματιστήριο, με τον βασικό δείκτη BIST-100 να καταγράφει στις 16 Σεπτεμβρίου απώλειες άνω του 6%. Η πτώση ήρθε καθώς οι διαχειριστές προσπαθούσαν να εξασφαλίσουν ρευστότητα για να καλύψουν αιτήματα εξαγοράς μεριδίων.
Στη συνέχεια, η υπόθεση έφτασε στο πολιτικό σύστημα και στο εσωτερικό του AKP. Η παραίτηση αντιπροέδρου του κόμματος μετά από καταγγελίες για χρηματιστηριακές συναλλαγές λίγο πριν από την κατάρρευση της αγοράς έδωσε στην υπόθεση νέα διάσταση.
Οι αποφάσεις που άνοιξαν την έρευνα
Το πρώτο κρίσιμο βήμα έγινε στις 28 Αυγούστου, όταν η τουρκική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SPK) ανακοίνωσε αυστηρότερους κανόνες για τα επενδυτικά funds. Οι νέες ρυθμίσεις περιόρισαν τις τοποθετήσεις σε μετοχές χαμηλής διασποράς και τις επενδύσεις σε εταιρείες που συνδέονταν με τους ίδιους τους διαχειριστές.
Η παρέμβαση της SPK αποτελούσε συνέχεια ελέγχων που είχαν ξεκινήσει ήδη από το δεύτερο εξάμηνο του 2025. Οι αρχές είχαν εντοπίσει ασυνήθιστες κινήσεις σε μετοχές μικρής διασποράς και είχαν εστιάσει σε funds που εμφάνιζαν εξαιρετικά υψηλές αποδόσεις.
Το πρόβλημα ήταν ότι ένα μέρος αυτών των αποδόσεων συνδεόταν με μετοχές που δεν διέθεταν μεγάλη διασπορά στην αγορά. Αυτό σήμαινε ότι μια μαζική προσπάθεια πώλησης μπορούσε να προκαλέσει απότομη πτώση των τιμών.
Η Tera και η εκρηκτική άνοδος της Özata
Ένα από τα κεντρικά πρόσωπα της έρευνας είναι ο Έμρε Τεζμέν, πρόεδρος της Tera Yatırım Menkul Değerler, ο οποίος συνελήφθη και προφυλακίστηκε.
Η Tera είχε καταγράψει εντυπωσιακή χρηματιστηριακή άνοδο. Σύμφωνα με στοιχεία που είχαν δημοσιευθεί τον Απρίλιο, η μετοχή της είχε ενισχυθεί σχεδόν 40.000% από την εισαγωγή της στο χρηματιστήριο το 2022.
Παράλληλα, funds της Tera Portföy είχαν συγκεντρώσει σημαντικές θέσεις σε εταιρείες μετοχών χαμηλής διασποράς.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Özata Denizcilik. Η μετοχή της από περίπου 220 τουρκικές λίρες στις αρχές Απριλίου είχε φτάσει στις 4.980 λίρες στις 15 Σεπτεμβρίου.
Η σχέση Tera και Özata ήταν ιδιαίτερα σημαντική. Τον Απρίλιο η Tera Yatırım απέκτησε 13 εκατομμύρια μετοχές της Özata από την Ataseven Denizcilik. Στις 14 Μαΐου δύο funds της Tera Portföy αγόρασαν ακόμη 13,04 εκατομμύρια μετοχές, ανεβάζοντας τη συνολική συμμετοχή τους από 8,14% σε 26,41%.
Ο φαύλος κύκλος της ρευστότητας
Για όσο διάστημα εισέρχονταν νέα κεφάλαια στα funds, οι υψηλές αποδόσεις μπορούσαν να διατηρούν τη δυναμική τους. Η κατάσταση άλλαξε όταν οι επενδυτές άρχισαν να ζητούν μαζικά την εξαγορά των μεριδίων τους.
Τα funds έπρεπε να βρουν μετρητά και ο προφανής τρόπος ήταν να πουλήσουν μετοχές. Όμως οι μεγάλες πωλήσεις σε τίτλους χαμηλής διασποράς προκαλούν γρήγορη υποχώρηση των τιμών.
Έτσι δημιουργήθηκε ένας φαύλος κύκλος: οι πωλήσεις πίεζαν τις μετοχές, η αξία των χαρτοφυλακίων μειωνόταν και οι ανάγκες για ρευστότητα αυξάνονταν.
Στις 15 Σεπτεμβρίου το Pusula Portföy δεν κατάφερε να ανταποκριθεί στα αιτήματα επενδυτών που ζητούσαν την απόσυρση των χρημάτων τους. Την επόμενη ημέρα η κρίση μεταφέρθηκε στην ευρύτερη αγορά.
131 funds σε εκκαθάριση
Στις 17 Σεπτεμβρίου η SPK προχώρησε σε δραστική παρέμβαση, διατάσσοντας την εκκαθάριση 131 funds που διαχειρίζονταν επτά εταιρείες, μεταξύ των οποίων οι Tera Portföy, Pusula Portföy και Hedef Portföy.
Τα funds είχαν υπό διαχείριση περίπου 18 δισ. δολάρια και συνολικά 455.758 επενδυτές.
Το ίδιο βράδυ η αστυνομία έκανε έφοδο στα κεντρικά γραφεία της Tera. Λίγες ημέρες αργότερα, η Tera Portföy ανακοίνωσε ότι αντιμετωπίζει επίσης προβλήματα στην κάλυψη αιτημάτων πελατών και αποχώρησε από τη συμφωνία εξαγοράς της Pusula Portföy.
Η διαδικασία εκκαθάρισης μπορεί να διαρκέσει έως έξι μήνες, με τα περιουσιακά στοιχεία των funds να ρευστοποιούνται και τα έσοδα να κατανέμονται στους επενδυτές ανάλογα με τη συμμετοχή τους.
Οι συλλήψεις και η διεύρυνση της έρευνας
Στις 18 Σεπτεμβρίου ο υπουργός Δικαιοσύνης Ακίν Γκιουρλέκ ανακοίνωσε τη σύλληψη 20 υπόπτων σε δύο έρευνες για χειραγώγηση της αγοράς. Τέσσερις από αυτούς ήταν μέλη διοικητικών συμβουλίων εταιρειών διαχείρισης funds, ενώ σε ακόμη 51 άτομα επιβλήθηκε απαγόρευση εξόδου από τη χώρα.
Στις 19 Σεπτεμβρίου συνελήφθησαν ο Έμρε Τεζμέν, ο γενικός διευθυντής της Tera Portföy Αλπέρ Οζτούρκ, τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου Έμρε και Κερέμ Αλκίν και ο πρόεδρος της Pusula Holding Σερντάρ Τουρχάν. Και οι πέντε προφυλακίστηκαν στις 23 Σεπτεμβρίου.
Η έρευνα συνέχισε να διευρύνεται. Στις 24 και 25 Σεπτεμβρίου οδηγήθηκαν ενώπιον της Δικαιοσύνης ακόμη 21 ύποπτοι, από τους οποίους οι 19 προφυλακίστηκαν.
Μεταξύ των νέων ονομάτων ήταν και ο Έρκαν Κιλιμτζί, πρώην υποδιοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Τουρκίας, ο οποίος είχε εργαστεί στον όμιλο Tera και παραιτήθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου.
Ακολούθησε και τρίτο κύμα ερευνών, αυτή τη φορά σε πρόσωπα που είχαν πραγματοποιήσει συναλλαγές μέσω κλειστού fund της Pusula Holding. Μεταξύ των συλληφθέντων ήταν η Φατμαγκιούλ Φακί Λαφτσί, πρώην παίκτρια του Survivor και τηλεοπτική προσωπικότητα.
Οι καταγγελίες για «Ponzi-like» μηχανισμό
Οι τουρκικές αρχές και μέσα ενημέρωσης άρχισαν να περιγράφουν την υπόθεση ως «Ponzi-like» σχήμα, αναφερόμενα στον τρόπο με τον οποίο διογκώθηκαν οι αποτιμήσεις ορισμένων funds.
Αυτό δεν αποτελεί μέχρι στιγμής δικαστικό συμπέρασμα για το σύνολο της υπόθεσης. Η έρευνα εξετάζει εάν υπήρξε χειραγώγηση τιμών, παραπλανητικές συναλλαγές ή άλλες παραβάσεις της χρηματιστηριακής νομοθεσίας.
Ερωτήματα είχαν τεθεί πάντως αρκετούς μήνες πριν. Ο Ραμαζάν Μπασάκ, πρώην αναπληρωτής επικεφαλής της τουρκικής Αρχής Ερευνών Οικονομικού Εγκλήματος (MASAK), είχε καταθέσει αναφορά μέσω του CİMER τον Ιούλιο του 2025 και μήνυση στην εισαγγελία τον Ιανουάριο του 2026, εκφράζοντας υποψίες για τις δραστηριότητες της Tera και εταιρειών του ομίλου.
Στη μήνυσή του είχε αναφερθεί, μεταξύ άλλων, σε ισχυρισμούς του Έμρε Τεζμέν περί σχέσης με τον υπουργό Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ. Το τουρκικό υπουργείο Οικονομικών είχε διαψεύσει κατηγορηματικά οποιαδήποτε επιχειρηματική σχέση ή εταιρική συμμετοχή του Σιμσέκ με τον Τεζμέν ή την Tera.
Η έρευνα φτάνει στην καρδιά του AKP
Η πολιτική διάσταση της υπόθεσης προέκυψε στις 26 Σεπτεμβρίου, όταν ο Ζεϊνέλ Εμρέ, εκπρόσωπος του αντιπολιτευόμενου Yeni Parti, κατήγγειλε ότι η Φατμά Μπετούλ Σαγιάν Καγιά, αντιπρόεδρος του AKP και πρώην υπουργός, και ο σύζυγός της είχαν επενδύσει τον Απρίλιο συνολικά 163 εκατ. τουρκικές λίρες, κυρίως σε μετοχές της Özata Denizcilik.
Σύμφωνα με την καταγγελία, οι μετοχές πουλήθηκαν πριν από τις 16 Σεπτεμβρίου έναντι περίπου 2,17 δισ. λιρών, ποσό που αντιστοιχεί περίπου σε 44 εκατ. δολάρια.
Το βασικό ερώτημα που τέθηκε δεν ήταν μόνο το ύψος του κέρδους, αλλά ο χρόνος των συναλλαγών, καθώς η πώληση φέρεται να έγινε λίγο πριν από τη μεγάλη αναταραχή στην αγορά.
Η ίδια η Καγιά ανακοίνωσε μέσω X ότι θεωρεί αναγκαίο να αναλάβει πολιτική ευθύνη όσο εξετάζονται οι καταγγελίες και ζήτησε από τον Ερντογάν να την απαλλάξει από τα κομματικά της καθήκοντα. Δεν απάντησε επί της ουσίας στις καταγγελίες.
Την επόμενη ημέρα ο εκπρόσωπος του AKP Ομέρ Τσελίκ ανακοίνωσε ότι ο Ερντογάν έκανε δεκτή την παραίτησή της.
Κυβέρνηση: Δεν απειλείται το χρηματοπιστωτικό σύστημα
Η κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει τις επιπτώσεις της κρίσης και να διαχωρίσει την υπόθεση των συγκεκριμένων funds από τη συνολική κατάσταση του τουρκικού χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Ο υπουργός Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ συγκάλεσε έκτακτη συνεδρίαση της Επιτροπής Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, ενώ η Κεντρική Τράπεζα αύξησε τη χρηματοδότηση των τραπεζών μέσω repo, προκειμένου να ενισχύσει τη ρευστότητα σε τουρκικές λίρες.
Η κυβερνητική θέση είναι ότι πρόκειται για περιορισμένο τμήμα της αγοράς. Από τα 2.038 funds που λειτουργούν στην Τουρκία, τα 131 που τέθηκαν σε εκκαθάριση αντιστοιχούν περίπου στο 6,4%.
Ο Ερντογάν, μιλώντας στις 24 Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη, υποστήριξε ότι το πρόβλημα αφορά περιορισμένο τμήμα της κεφαλαιαγοράς και δεν απειλεί ούτε το χρηματοπιστωτικό σύστημα ούτε την οικονομία. Παράλληλα δήλωσε ότι όσοι ευθύνονται θα λογοδοτήσουν.
Νέες συλλήψεις και μέτρα για τις περιουσίες
Στις 21 Σεπτεμβρίου δεσμεύτηκαν περιουσιακά στοιχεία στελεχών επενδυτικών εταιρειών, μεταξύ άλλων των Tera Yatırım, Pusula, Hedef και Bulls Portföy.
Στις 28 Σεπτεμβρίου, οι αρχές προχώρησαν σε νέες συλλήψεις στελεχών της Destek Holding και της Özata Denizcilik, δείχνοντας ότι η έρευνα έχει πλέον ξεπεράσει τον αρχικό κύκλο των διαχειριστών funds.
Μεταξύ των συλληφθέντων ήταν και ο γενικός διευθυντής της Destek Yatırım Bankası.
Την ίδια ημέρα, έπειτα από νέα αξιολόγηση, η SPK ήρε τα μέτρα δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων για 46 εταιρείες και 19 funds. Τα μέτρα για φυσικά πρόσωπα παρέμειναν σε ισχύ.
Το μεγάλο ερώτημα για τους 455.758 επενδυτές
Η υπόθεση έχει πλέον δύο διαφορετικά επίπεδα. Το πρώτο είναι ποινικό και αφορά το εάν υπήρξε οργανωμένη χειραγώγηση της αγοράς και ποιοι συμμετείχαν σε αυτήν. Το δεύτερο είναι άμεσο και αφορά τους εκατοντάδες χιλιάδες επενδυτές που περιμένουν να δουν πότε και πόσα χρήματα θα ανακτήσουν.
Η διαδικασία εκκαθάρισης των funds αναμένεται να καθορίσει το ύψος των απωλειών. Όσο τα περιουσιακά στοιχεία ρευστοποιούνται, οι επενδυτές θα λαμβάνουν τα ποσά που τους αναλογούν με βάση την τελική αξία των χαρτοφυλακίων.
Ο Ερντογάν συγκαλεί την οικονομική του ομάδα για την Τρίτη, με τη συμμετοχή ανώτατων οικονομικών αξιωματούχων και επικεφαλής αρμόδιων φορέων. Η κυβέρνηση προαναγγέλλει διοικητικές και νομικές αλλαγές με στόχο τη σταθερότερη λειτουργία της κεφαλαιαγοράς.
Η έρευνα, ωστόσο, συνεχίζεται σε πολλά μέτωπα. Από τις συναλλαγές στις μετοχές χαμηλής διασποράς και την κρίση ρευστότητας των funds, η υπόθεση έχει φτάσει στις ποινικές διώξεις, στις δεσμεύσεις περιουσιών και πλέον στο εσωτερικό του κυβερνώντος κόμματος. Το τι ακριβώς συνέβη στις επίμαχες συναλλαγές και αν υπήρξε οργανωμένη χειραγώγηση θα κριθεί από τις έρευνες και τη Δικαιοσύνη.
