Η αληθινή ιστορία πίσω από τη νέα σειρά
Η Λίζι Μπόρντεν δικάστηκε τον Ιούνιο του 1893 για τις δολοφονίες του πατέρα και της μητριάς της και αθωώθηκε. Περισσότερο από 130 χρόνια αργότερα, το έγκλημα παραμένει επισήμως ανεξιχνίαστο, ενώ η νέα σειρά του Netflix, «Monster: The Lizzie Borden Story», επιχειρεί να αναμετρηθεί με μία από τις πιο διάσημες υποθέσεις true crime στην αμερικανική ιστορία.
Η υπόθεση της Λίζι Μπόρντεν έχει εδώ και δεκαετίες ξεπεράσει τα όρια μιας δικαστικής ιστορίας. Έχει γίνει βιβλία, κινηματογραφικές ταινίες, θεατρικά έργα, ποιήματα, όπερα, ροκ μουσική και τηλεοπτικές παραγωγές. Τώρα βρίσκεται στο επίκεντρο της τέταρτης σεζόν της ανθολογίας «Monster» του Ράιαν Μέρφι και του Ίαν Μπρέναν, που είναι διαθέσιμη στο Netflix από τις 17 Σεπτεμβρίου και αποτελείται από οκτώ επεισόδια.
Το πρωινό που συγκλόνισε το Φολ Ρίβερ
Στις 4 Αυγούστου 1892, ο Άντριου Μπόρντεν, 69 ετών, και η δεύτερη σύζυγός του, Άμπι, 64 ετών, βρέθηκαν νεκροί στο σπίτι τους στο Φολ Ρίβερ της Μασαχουσέτης.
Η Άμπι είχε δολοφονηθεί στον επάνω όροφο. Περίπου μιάμιση ώρα αργότερα, ο Άντριου επέστρεψε στο σπίτι και δέχθηκε επανειλημμένα χτυπήματα με μικρό τσεκούρι ή μπαλτά ενώ βρισκόταν στον καναπέ του σαλονιού. Η Άμπι είχε δεχθεί 19 χτυπήματα και ο Άντριου περίπου 10 ή 11. Το περίφημο παιδικό στιχάκι που αργότερα έκανε παγκοσμίως γνωστή την υπόθεση μιλά για 40 και 41 χτυπήματα, αριθμοί που δεν ανταποκρίνονται στα πραγματικά ιατροδικαστικά ευρήματα.
Η Λίζι, 32 ετών τότε, ήταν στο σπίτι. Η αδελφή της, Έμα, έλειπε από την πόλη, ενώ στο σπίτι βρισκόταν και η Ιρλανδή υπηρέτρια της οικογένειας, Μπρίτζετ «Μάγκι» Σάλιβαν.
Αρχικά οι αρχές δεν θεώρησαν τη Λίζι βασική ύποπτη. Ήταν κόρη μιας εύπορης οικογένειας, δραστήρια στην εκκλησία και με την εικόνα μιας ευσεβούς και ευπρεπούς νεαρής γυναίκας. Πολύ γρήγορα όμως οι αντιφάσεις στις περιγραφές της για τις κινήσεις της εκείνο το πρωί έστρεψαν την έρευνα προς το πρόσωπό της.
Η οικογένεια, τα χρήματα και οι υποψίες
Πίσω από την εικόνα της ήρεμης οικογένειας υπήρχαν εντάσεις. Ο Άντριου ήταν εύπορος επιχειρηματίας, αλλά γνωστός για τη φειδωλία του. Η σχέση των δύο κορών του με τη δεύτερη σύζυγό του δεν ήταν καλή, ενώ υπήρχαν διαφωνίες για την περιουσία και τον τρόπο ζωής της οικογένειας.
Η Λίζι και η Έμα ζούσαν μαζί με τον πατέρα τους και τη μητριά τους, παρά το γεγονός ότι ήταν ήδη ενήλικες γυναίκες. Ο Άντριου διέθετε αρκετά χρήματα ώστε να ζήσει σε καλύτερη περιοχή του Φολ Ρίβερ, αλλά επέμενε σε ένα σχετικά απλό σπίτι. Οι οικογενειακές εντάσεις αποτέλεσαν αργότερα ένα από τα βασικά στοιχεία των θεωριών γύρω από το πιθανό κίνητρο.
Στην πορεία της έρευνας προέκυψε επίσης η πληροφορία ότι η Λίζι είχε προσπαθήσει να αγοράσει υδροκυάνιο, γνωστό τότε ως prussic acid, από φαρμακείο την προηγούμενη ημέρα των φόνων. Η μαρτυρία αυτή χρησιμοποιήθηκε εναντίον της, αλλά η σχετική απόδειξη αποκλείστηκε από τη δίκη. Αργότερα φίλη της κατέθεσε ότι η Λίζι είχε κάψει ένα φόρεμα λίγες ημέρες μετά τους φόνους.
Η δίκη και η αθώωση
Η Λίζι συνελήφθη στις 11 Αυγούστου 1892 και παρέμεινε στη φυλακή περίπου εννέα μήνες. Η δίκη της άρχισε τον Ιούνιο του 1893 και εξελίχθηκε σε εθνικό γεγονός.
Η υπεράσπιση στηρίχθηκε στην απουσία άμεσης σύνδεσης της Λίζι με το έγκλημα. Δεν υπήρχε το όπλο που να μπορεί να συνδεθεί με βεβαιότητα μαζί της, ούτε αίμα στα ρούχα της που να αποδεικνύει ότι είχε πραγματοποιήσει τις δολοφονίες. Η υπόθεση της εισαγγελίας βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό σε περιστατικά, αντιφάσεις και υποψίες.
Η κοινωνική της θέση και οι αντιλήψεις της εποχής έπαιξαν επίσης ρόλο. Το σώμα των ενόρκων αποτελούνταν αποκλειστικά από άνδρες, καθώς οι γυναίκες δεν είχαν δικαίωμα συμμετοχής σε σώματα ενόρκων. Οι δικηγόροι της παρουσίασαν τη Λίζι ως εύθραυστη, ευσεβή και αξιοσέβαστη νεαρή γυναίκα, μια εικόνα που ερχόταν σε αντίθεση με την αντίληψη ότι θα μπορούσε να πραγματοποιήσει μια τόσο βίαιη επίθεση.
Οι ένορκοι την αθώωσαν. Κανένας άλλος άνθρωπος δεν κατηγορήθηκε ποτέ για τους φόνους.
Η αθώωση δεν τελείωσε την υπόθεση
Η δικαστική αθώωση δεν σήμαινε και κοινωνική απαλλαγή. Η Λίζι παρέμεινε στο Φολ Ρίβερ, αλλά πολλοί κάτοικοι συνέχισαν να την αντιμετωπίζουν ως τη γυναίκα που είχε σκοτώσει τον πατέρα και τη μητριά της.
Με την αδελφή της Έμα εγκαταστάθηκε αργότερα σε μεγαλύτερο σπίτι, το Maplecroft. Οι δύο αδελφές αποξενώθηκαν τελικά και δεν ξανασυναντήθηκαν μετά το 1905. Η Λίζι πέθανε το 1927, χωρίς ποτέ να έχει ομολογήσει τους φόνους. Η υπόθεση παρέμεινε επισήμως άλυτη.
Από την πραγματικότητα στον μύθο
Αυτό ακριβώς το κενό ανάμεσα στην αθώωση και στην κοινή πεποίθηση ότι η Λίζι ήταν ένοχη έκανε την υπόθεση ιδανικό υλικό για τη λαϊκή κουλτούρα.
Η ιστορία πέρασε από βιβλία και θεατρικά έργα μέχρι τον κινηματογράφο, την τηλεόραση και τη μουσική. Ακόμη και το διάσημο παιδικό τραγουδάκι για τη Λίζι και το τσεκούρι συνέβαλε στη μετατροπή της πραγματικής δικαστικής υπόθεσης σε έναν σχεδόν μυθολογικό χαρακτήρα.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η εικόνα που έχει επικρατήσει σήμερα δεν ταυτίζεται πάντα με τα πραγματικά στοιχεία της υπόθεσης. Το όπλο, για παράδειγμα, ήταν μικρότερο από ένα κοινό τσεκούρι, ενώ οι αριθμοί των χτυπημάτων που αναφέρονται στο τραγουδάκι είναι υπερβολικοί.
Η Λίζι Μπόρντεν του Ράιαν Μέρφι
Η νέα σειρά του Netflix δεν επιχειρεί να λειτουργήσει ως πιστή αναπαράσταση των πρακτικών της δίκης. Ο Ράιαν Μέρφι και ο Ίαν Μπρέναν παίρνουν την ιστορική υπόθεση και χτίζουν πάνω της ένα ψυχολογικό και μυθοπλαστικό δράμα.
Τη Λίζι υποδύεται η Έλα Μπίτι, ενώ τη Μπρίτζετ «Μάγκι» Σάλιβαν υποδύεται η Βίκι Κριπς. Ο Τσάρλι Χάναμ είναι ο Άντριου Μπόρντεν, η Ρεμπέκα Χολ η Άμπι, η Μπίλι Λουρντ η Έμα και η Τζέσικα Μπάρντεν υποδύεται τη Νανς Ο’Νιλ. Η Σάρα Πόλσον εμφανίζεται ως Αϊλίν Γουόρνος.
Η σειρά είναι η πρώτη σεζόν του «Monster» που έχει γυναίκα ως κεντρικό πρόσωπο. Η ίδια η Μπίτι έχει μιλήσει για μια ιστορία που εξετάζει τη γυναικεία οργή, την καταπίεση και τις συνθήκες μέσα στις οποίες ζούσαν οι γυναίκες της εποχής. Ο Μέρφι και ο Μπρέναν, επομένως, δεν ενδιαφέρονται μόνο για το ερώτημα «ποιος σκότωσε τους Μπόρντεν», αλλά και για το πώς θα μπορούσε να διαμορφωθεί ένας τέτοιος χαρακτήρας μέσα στην κοινωνία του 19ου αιώνα.
Η Μπάθορι και η γέφυρα με την Αϊλίν Γουόρνος
Εδώ η σειρά απομακρύνεται ακόμη περισσότερο από την ιστορική πραγματικότητα.
Η Βίκι Κριπς υποδύεται όχι μόνο τη Μπρίτζετ Σάλιβαν αλλά και την Ελίζαμπεθ Μπάθορι, την Ούγγρη αριστοκράτισσα του 16ου και 17ου αιώνα που κατηγορήθηκε για βασανισμούς και δολοφονίες νεαρών γυναικών. Η Μπάθορι έμεινε στην ιστορία ως «Κόμισσα του Αίματος», ενώ η περίφημη ιστορία ότι λουζόταν στο αίμα νεαρών κοριτσιών για να διατηρήσει τη νεότητά της αποτελεί μέρος ενός μεταγενέστερου θρύλου.
Στη σειρά, η Μπάθορι λειτουργεί ως μια μυθοπλαστική, σχεδόν υπερφυσική πηγή έμπνευσης για τη Λίζι. Η ίδια η Netflix περιγράφει τη χρήση της Μπάθορι ως μέρος των φανταστικών αναδρομών της ιστορίας.
Ακόμη πιο τολμηρή είναι η σύνδεση με την Αϊλίν Γουόρνος, την κατά συρροή δολοφόνο που καταδικάστηκε για έξι δολοφονίες ανδρών στη Φλόριντα. Η Σάρα Πόλσον την υποδύεται σε τμήματα της ιστορίας που μεταφέρονται πολλές δεκαετίες μετά την υπόθεση Μπόρντεν.
Η ίδια η Netflix διευκρινίζει ότι δεν υπάρχει ιστορική ένδειξη πως η πραγματική Γουόρνος είχε εμμονή με τη Λίζι Μπόρντεν. Η σύνδεση των δύο γυναικών αποτελεί δραματουργική επιλογή της σειράς, με στόχο να δημιουργηθεί μια «κληρονομιά» γυναικών που συνδέονται μυθοπλαστικά μέσα από τη βία και την αντίδρασή τους στις συνθήκες της ζωής τους.
Το ερώτημα που δεν απαντήθηκε ποτέ
Η πραγματική ιστορία της Λίζι Μπόρντεν δεν προσφέρει το τέλος που θα περίμενε κανείς από μια κλασική αστυνομική ιστορία. Δεν υπάρχει οριστική λύση, δεν υπάρχει άλλος καταδικασμένος δράστης και δεν υπάρχει ομολογία.
Υπάρχει μόνο μια νεαρή γυναίκα που κατηγορήθηκε για δύο εξαιρετικά βίαιους φόνους, οδηγήθηκε σε μια από τις πιο πολυσυζητημένες δίκες της εποχής της και αθωώθηκε, ενώ η κοινωνία δεν σταμάτησε ποτέ να αναρωτιέται αν οι ένορκοι είχαν κάνει λάθος.
Αυτό είναι, τελικά, το ισχυρότερο στοιχείο της ιστορίας της Λίζι Μπόρντεν. Το γεγονός ότι περισσότερα από 130 χρόνια μετά εξακολουθεί να υπάρχει το ίδιο ερώτημα: ήταν η δολοφόνος ή η πιο διάσημη ύποπτη που κατάφερε να πείσει ένα δικαστήριο για την αθωότητά της;
Η σειρά του Netflix δεν μπορεί να δώσει την ιστορική απάντηση. Μπορεί, όμως, να προσθέσει ακόμη ένα κεφάλαιο στον μύθο μιας γυναίκας που, είτε ήταν ένοχη είτε όχι, έγινε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες φιγούρες στην ιστορία του αμερικανικού true crime.
