Η Άγκυρα επαναφέρει στο προσκήνιο την απαίτηση για προηγούμενο συντονισμό πριν από τις έρευνες και την πόντιση του καλωδίου της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, την ώρα που Αθήνα και Παρίσι προετοιμάζουν την επανεκκίνηση των εργασιών με ένα γαλλικό ερευνητικό πλοίο και μια ειδική ανακοίνωση προς τα παράκτια κράτη.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές που επικαλείται η τουρκική Hürriyet, η Τουρκία υποστηρίζει ότι δεν αντιτίθεται στην ανάπτυξη υποθαλάσσιων καλωδίων ούτε στις διεθνείς υποδομές συνδεσιμότητας. Η ένστασή της αφορά τις έρευνες και τις εργασίες πόντισης σε θαλάσσιες περιοχές στις οποίες η Άγκυρα υποστηρίζει ότι διαθέτει κυριαρχικά δικαιώματα και δικαιοδοσία.
Η νέα τουρκική παρέμβαση έρχεται ενώ ο Great Sea Interconnector (GSI) μπαίνει σε νέα φάση, μετά την είσοδο της γαλλικής Meridiam στο μετοχικό σχήμα και τον σχεδιασμό για επανέναρξη των ερευνών του βυθού. Το έργο συνδέει την Ελλάδα με την Κύπρο και προβλέπεται σε επόμενη φάση να επεκταθεί προς το Ισραήλ.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή η Αθήνα έχει ξεκαθαρίσει ότι η ενημέρωση της Τουρκίας δεν μπορεί να μετατραπεί σε διαδικασία έγκρισης. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης έχει δηλώσει ότι για το έργο δεν απαιτείται τουρκική άδεια και ότι η Ελλάδα δεν πρόκειται να ζητήσει άδεια από άλλη χώρα.
Η τουρκική απαίτηση για συντονισμό
Σύμφωνα με τις τουρκικές διπλωματικές πηγές, πριν από την έναρξη των δραστηριοτήτων θα πρέπει το κράτος σημαίας των πλοίων που θα συμμετάσχουν στις έρευνες ή στην πόντιση να επικοινωνήσει με την Άγκυρα μέσω της διπλωματικής οδού.
Η τουρκική πλευρά παρουσιάζει τη διαδικασία αυτή ως μηχανισμό συνεργασίας, συντονισμού και αποφυγής εμπλοκών στη θάλασσα, υποστηρίζοντας ότι συμβαδίζει με το διεθνές δίκαιο και την κρατική πρακτική. Το κρίσιμο σημείο, ωστόσο, είναι ότι η Άγκυρα συνδέει την απαίτηση αυτή με περιοχές όπου η ίδια θεωρεί ότι έχει δικαιοδοσία.
Ακριβώς εδώ βρίσκεται και η διαφορά με την ελληνική προσέγγιση. Η Αθήνα επιδιώκει να υπάρξει ενημέρωση των παράκτιων κρατών για λόγους ασφάλειας της ναυσιπλοΐας και αποφυγής παρεξηγήσεων, χωρίς όμως η ενημέρωση να αποκτήσει χαρακτήρα αναγνώρισης τουρκικών δικαιωμάτων ή ανάγκης προηγούμενης συναίνεσης.
Η γαλλική φόρμουλα για την επανεκκίνηση
Το σχέδιο που επεξεργάζονται Ελλάδα και Γαλλία κινείται ακριβώς σε αυτή τη γραμμή. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιευθεί, Αθήνα και Παρίσι έχουν συμφωνήσει το περιεχόμενο μιας ανακοίνωσης προς τα παράκτια κράτη, μεταξύ των οποίων και η Τουρκία, με την οποία θα γνωστοποιείται η επανέναρξη των εργασιών.
Στην ανακοίνωση θα προσδιορίζονται το πλοίο, η σημαία του, οι περιοχές στις οποίες θα πραγματοποιηθούν οι έρευνες και η χρονική διάρκεια των εργασιών. Η κίνηση αυτή επιτρέπει στην Αθήνα να ικανοποιήσει το σκέλος της πρακτικής ενημέρωσης, χωρίς να κάνει το βήμα προς την αναζήτηση τουρκικής άδειας.
Παράλληλα, η Ελλάδα αναμένεται να εκδώσει τη σχετική NAVTEX μέσω του σταθμού Ηρακλείου της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού, όπως προβλέπεται για τις δραστηριότητες στην περιοχή ευθύνης του.
Γαλλική σημαία στο ερευνητικό πλοίο
Η δεύτερη παράμετρος της νέας φόρμουλας είναι η επιλογή γαλλικής σημαίας για το ερευνητικό σκάφος που θα πραγματοποιήσει τις εργασίες. Η γαλλική διάσταση του έργου έχει ενισχυθεί σημαντικά μετά την απόκτηση πλειοψηφικής συμμετοχής της Meridiam στον GSI, ενώ η γαλλική Nexans έχει αναλάβει το καλώδιο.
Η επιλογή γαλλικού πλοίου δεν είναι μόνο τεχνική λεπτομέρεια. Προσθέτει μια ακόμη διάσταση στην επανεκκίνηση του έργου, καθώς η Γαλλία αναλαμβάνει πλέον ενεργότερο ρόλο και στο επίπεδο της υλοποίησης, ενώ Αθήνα και Παρίσι εμφανίζονται συντονισμένα ως προς τη διαχείριση της τουρκικής αντίδρασης.
Παραμένει, πάντως, ανοικτό ποιος ακριβώς θα αποστείλει την ανακοίνωση προς τα παράκτια κράτη: το ίδιο το ερευνητικό πλοίο, η Meridiam ή η γαλλική κυβέρνηση.
Το προηγούμενο της Κάσου
Το σημερινό σκηνικό έχει ως βασικό προηγούμενο την κρίση του 2024, όταν οι έρευνες για το GSI από το ιταλικό ερευνητικό πλοίο «Ievoli Relume» στην περιοχή ανατολικά της Κάσου και της Καρπάθου προκάλεσαν τουρκική αντίδραση και τελικά δεν ολοκληρώθηκαν όπως είχε σχεδιαστεί.
Τώρα το ζητούμενο είναι να επανεκκινήσουν οι έρευνες χωρίς να επαναληφθεί το ίδιο σκηνικό. Η διαφορά είναι ότι το έργο διαθέτει πλέον ισχυρότερη γαλλική συμμετοχή, ενώ η Αθήνα και το Παρίσι επιχειρούν να έχουν διαμορφώσει εκ των προτέρων ένα πλαίσιο ενημέρωσης και συντονισμού.
Το κρίσιμο τεστ θα έρθει όταν το γαλλικό πλοίο βγει στη θάλασσα και ξεκινήσουν οι έρευνες στις περιοχές όπου οι θαλάσσιες δικαιοδοσίες δεν έχουν οριοθετηθεί. Εκεί θα φανεί εάν η τουρκική απαίτηση για «συντονισμό» θα περιοριστεί στην ανταλλαγή ενημέρωσης ή αν η Άγκυρα θα επιχειρήσει να θέσει ξανά ζήτημα παρεμπόδισης των εργασιών.
Για την Αθήνα, η γραμμή παραμένει διαφορετική: ενημέρωση για την ασφάλεια των δραστηριοτήτων στη θάλασσα, αλλά όχι διαδικασία τουρκικής έγκρισης. Για την Άγκυρα, αντίθετα, το ζητούμενο είναι η προηγούμενη επικοινωνία του κράτους σημαίας με τις τουρκικές αρχές στις περιοχές που θεωρεί ότι εμπίπτουν στη δική της δικαιοδοσία.
Η επανεκκίνηση του GSI μετατρέπεται έτσι σε δοκιμή όχι μόνο για την υλοποίηση ενός μεγάλου ενεργειακού έργου, αλλά και για το κατά πόσο Αθήνα και Άγκυρα μπορούν να διαχειριστούν στην πράξη τις διαφορετικές θέσεις τους για τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο.
