Η συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Σι Τζινπίνγκ την Πέμπτη 24 Σεπτεμβρίου στην Ουάσινγκτον γίνεται με διαφορετικούς πολιτικούς υπολογισμούς στις δύο πλευρές.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει μπροστά του τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου και χρειάζεται απτά οικονομικά αποτελέσματα, ενώ ο Κινέζος ηγέτης προσέρχεται με μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα και στόχο να περιορίσει την αβεβαιότητα στις σχέσεις με τις ΗΠΑ.
Το βασικό αντικείμενο του παζαριού είναι η παράταση της εμπορικής εκεχειρίας, αλλά στο τραπέζι βρίσκονται πολύ περισσότερα: οι αγορές αμερικανικών αγροτικών προϊόντων, οι παραγγελίες αεροσκαφών, οι δασμοί, οι σπάνιες γαίες, η τεχνολογία, η τεχνητή νοημοσύνη, η Ταϊβάν και ο πόλεμος στο Ιράν.
Η προηγούμενη αντιπαράθεση έχει ήδη δείξει ότι το Πεκίνο δεν είναι διατεθειμένο να αποδεχθεί μονομερείς πιέσεις. Η Κίνα απάντησε στους δασμούς με αντίμετρα και περιόρισε τις εξαγωγές κρίσιμων ορυκτών, αναγκάζοντας την Ουάσινγκτον να αναζητήσει αποκλιμάκωση. Η προηγούμενη συνάντηση Τραμπ–Σι είχε ήδη καταδείξει ότι το εμπόριο συνδέεται πλέον άμεσα με την παγκόσμια γεωπολιτική ισορροπία.
Την ίδια ώρα, η Κίνα έχει τα δικά της προβλήματα. Η κρίση στην αγορά ακινήτων, η ανεργία των νέων και η υπερπαραγωγή πιέζουν την οικονομία, ενώ οι εξαγωγές παραμένουν κρίσιμος πυλώνας ανάπτυξης. Για τον Σι, επομένως, μια σταθερότερη σχέση με την Ουάσινγκτον μπορεί να προσφέρει πολύτιμο χρόνο. Η κατάσταση στην Κίνα και την κορυφή των Ενόπλων Δυνάμεων δείχνει, παράλληλα, ότι το Πεκίνο συνεχίζει να αναδιοργανώνει κρίσιμους μηχανισμούς ισχύος.
Ο Σι προσέρχεται με μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα
Η διαφορά δεν βρίσκεται μόνο στις θέσεις των δύο ηγετών, αλλά και στον χρόνο που έχουν στη διάθεσή τους.
Ο Τραμπ χρειάζεται μια συμφωνία που να μπορεί να παρουσιάσει άμεσα ως αποτέλεσμα της πολιτικής του. Οι αγορές αμερικανικών αγροτικών προϊόντων, οι παραγγελίες αεροσκαφών Boeing και η δημιουργία θέσεων εργασίας στις ΗΠΑ είναι στοιχεία που μπορούν να μετατραπούν σε εύκολα αντιληπτό πολιτικό μήνυμα ενόψει των εκλογών.
Ο Σι, αντίθετα, δεν έχει την ίδια εκλογική πίεση. Μπορεί να αποδεχθεί μια περιορισμένη συμφωνία σήμερα, εφόσον αυτή μειώνει τον κίνδυνο νέας δασμολογικής σύγκρουσης και του επιτρέπει να σχεδιάσει σε βάθος χρόνου.
Αυτή η διαφορά εξηγεί και τη σημασία της διάρκειας της εμπορικής εκεχειρίας. Το Πεκίνο επιδιώκει μεγαλύτερη σταθερότητα, ενώ η Ουάσινγκτον θέλει να διατηρήσει τη δυνατότητα επαναφοράς της πίεσης εφόσον οι κινεζικές δεσμεύσεις δεν εφαρμοστούν.
Η 10η Νοεμβρίου και η εμπορική εκεχειρία
Η πιο άμεση προθεσμία είναι η 10η Νοεμβρίου, όταν λήγει η υφιστάμενη εμπορική εκεχειρία.
Χωρίς νέα συμφωνία, θα μπορούσαν να επανέλθουν υψηλότεροι δασμοί και περιορισμοί που έχουν προσωρινά ανασταλεί. Για το Πεκίνο, μια νέα κλιμάκωση θα δημιουργούσε πρόσθετη πίεση στην οικονομία. Για τον Τραμπ, όμως, μια νέα εμπορική σύγκρουση λίγες ημέρες μετά τις ενδιάμεσες εκλογές θα άλλαζε δραστικά το οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον.
Η αμερικανική πλευρά επιδιώκει μεγαλύτερη συμμόρφωση της Κίνας στις δεσμεύσεις της για τις σπάνιες γαίες και άλλες κρίσιμες πρώτες ύλες. Το Πεκίνο θέλει αντάλλαγμα μεγαλύτερη διάρκεια στην εκεχειρία και περιορισμό νέων αμερικανικών εμπορικών και τεχνολογικών περιορισμών.
Οι αγροτικές αγορές και η Boeing
Στο οικονομικό σκέλος, ο Τραμπ χρειάζεται αποτελέσματα που να μπορούν να μετρηθούν.
Η Κίνα έχει δεσμευθεί για σημαντικές αγορές αμερικανικών αγροτικών προϊόντων, ενώ στο τραπέζι βρίσκονται και παραγγελίες αεροσκαφών Boeing. Ωστόσο, το κρίσιμο ζήτημα είναι η υλοποίηση των δεσμεύσεων και όχι μόνο οι ανακοινώσεις.
Η αμερικανική πλευρά θέλει οι συμφωνίες να μεταφραστούν σε πραγματικές παραγγελίες και εξαγωγές. Το Πεκίνο, από την πλευρά του, μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτές τις αγορές ως διαπραγματευτικό χαρτί για να εξασφαλίσει παραχωρήσεις σε άλλους τομείς.
Εδώ βρίσκεται ένα από τα βασικά σημεία της συνάντησης: ποια οικονομικά ανταλλάγματα θα είναι άμεσα και ποια θα παραμείνουν αντικείμενο νέων διαπραγματεύσεων.
Σπάνιες γαίες απέναντι στα προηγμένα τσιπ
Το πιο δύσκολο οικονομικό μέτωπο είναι εκείνο της τεχνολογίας.
Η Κίνα διαθέτει σημαντικό πλεονέκτημα στις κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού σπάνιων γαιών και άλλων ορυκτών που είναι απαραίτητα για την υψηλή τεχνολογία. Οι ΗΠΑ, αντίστοιχα, ελέγχουν την πρόσβαση σε κρίσιμες τεχνολογίες και προηγμένα μικροτσίπ.
Οι δύο πλευρές έχουν έτσι διαφορετικά εργαλεία πίεσης. Το Πεκίνο μπορεί να περιορίσει τις εξαγωγές πρώτων υλών, ενώ η Ουάσινγκτον μπορεί να περιορίσει την πρόσβαση της Κίνας σε τεχνολογίες αιχμής.
Η συμφωνία που αναζητείται δεν αναμένεται να εξαλείψει αυτή τη σύγκρουση. Περισσότερο πιθανό είναι να επιχειρήσει να θέσει όρια στην κλιμάκωσή της.
Η τεχνητή νοημοσύνη ανοίγει έναν διαφορετικό δίαυλο
Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ένα από τα λίγα πεδία όπου Ουάσινγκτον και Πεκίνο έχουν ταυτόχρονα λόγο να αποφύγουν μια ανεξέλεγκτη σύγκρουση.
Οι δύο πλευρές ενδιαφέρονται για μηχανισμούς επικοινωνίας σε περίπτωση σοβαρών περιστατικών που θα μπορούσαν να συνδεθούν με την εθνική ασφάλεια. Αυτό δεν σημαίνει ότι υποχωρεί ο τεχνολογικός ανταγωνισμός.
Η Κίνα επιδιώκει να ενισχύσει τις δικές της δυνατότητες, ενώ οι ΗΠΑ θέλουν να διατηρήσουν το πλεονέκτημά τους στις προηγμένες τεχνολογίες. Η πιθανή συνεργασία αφορά κυρίως τη διαχείριση κινδύνων και όχι τον τερματισμό του ανταγωνισμού.
Η ίδια η κινεζική προσπάθεια για ενίσχυση της τεχνολογικής αυτονομίας αποτυπώνεται και στην πρόταση του Πεκίνου για οικοσύστημα τεχνητής νοημοσύνης ανοικτού κώδικα στους BRICS.
Το Ιράν μπαίνει στο τραπέζι
Η σύγκρουση γύρω από το Ιράν προσθέτει μια ακόμη διάσταση στη συνάντηση.
Η Κίνα έχει συμφέρον να περιοριστεί η ενεργειακή και οικονομική αναστάτωση που προκαλεί ο πόλεμος, ενώ οι σχέσεις του Πεκίνου με την Τεχεράνη μπορούν να προσφέρουν έναν δίαυλο επικοινωνίας που η Ουάσινγκτον δεν διαθέτει με τον ίδιο τρόπο.
Ο Τραμπ θα μπορούσε να επιδιώξει κινεζική πίεση προς το Ιράν, χωρίς όμως να είναι σαφές ποια ανταλλάγματα θα απαιτούσε το Πεκίνο. Η Κίνα, από την πλευρά της, μπορεί να αξιοποιήσει τον ρόλο της ως σημαντικού οικονομικού και διπλωματικού εταίρου της Τεχεράνης για να διευρύνει το περιθώριο κινήσεών της.
Η οικονομική πίεση των ΗΠΑ προς το Ιράν και ο ρόλος της Κίνας έχουν ήδη καταστήσει σαφές ότι η αμερικανική στρατηγική δεν μπορεί να αγνοήσει το Πεκίνο.
Η Ταϊβάν είναι το όριο
Το πιο ευαίσθητο ζήτημα παραμένει η Ταϊβάν.
Το Πεκίνο επιδιώκει περιορισμό των αμερικανικών πωλήσεων όπλων προς το νησί και αναμένεται να συνδέσει το θέμα με τη συνολική συζήτηση για τις σχέσεις των δύο χωρών. Η Ουάσινγκτον, αντίθετα, πρέπει να σταθμίσει τις κινήσεις της με βάση τη στρατηγική της στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού.
Εδώ η οικονομική διαπραγμάτευση συναντά την ασφάλεια. Μια εμπορική συμφωνία μπορεί να δημιουργήσει χώρο για αποκλιμάκωση, αλλά δεν εξαλείφει τις θεμελιώδεις διαφορές για το μέλλον της Ταϊβάν και την αμερικανική παρουσία στην περιοχή.
Γι’ αυτό και το πιθανότερο είναι ότι τα οικονομικά ζητήματα θα αποτελέσουν το πεδίο όπου μπορεί να υπάρξει απτό αποτέλεσμα, ενώ τα ζητήματα ασφαλείας θα παραμείνουν αντικείμενο σκληρής διαπραγμάτευσης.
Το πραγματικό στοίχημα της Ουάσινγκτον
Η συνάντηση Τραμπ–Σι δεν αφορά μόνο το εάν θα υπάρξει μια νέα εμπορική συμφωνία. Αφορά κυρίως τη διάρκεια και τους όρους της επόμενης περιόδου στις σχέσεις ΗΠΑ–Κίνας.
Ο Τραμπ θέλει άμεσα αποτελέσματα: αγορές, εξαγωγές, επενδύσεις και περιορισμό της πίεσης στις αμερικανικές επιχειρήσεις. Ο Σι επιδιώκει μεγαλύτερο ορίζοντα: σταθερότητα στο εμπόριο, πρόσβαση στις διεθνείς αγορές και χρόνο για να συνεχίσει την οικονομική και τεχνολογική ενίσχυση της Κίνας.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο τι θα συμφωνήσουν οι δύο ηγέτες στις 24 Σεπτεμβρίου. Είναι πόσο διαρκείς θα είναι οι δεσμεύσεις που θα αναλάβουν και τι θα χρειαστεί να παραχωρήσει κάθε πλευρά για να τις εξασφαλίσει.
Η εμπορική εκεχειρία μπορεί να παραταθεί. Οι βαθύτερες διαφορές, όμως, από τις σπάνιες γαίες και τα μικροτσίπ έως την Ταϊβάν, παραμένουν στη θέση τους.
