Mερκατορική προβολή: Γιατί η Αφρική είναι πολύ μεγαλύτερη στον πραγματικό χάρτη
Για περισσότερους από τέσσερις αιώνες, η εικόνα που έχουμε για το μέγεθος των χωρών και των ηπείρων βασίζεται σε έναν χάρτη που παραμορφώνει σημαντικά τις πραγματικές αναλογίες. Η μερκατορική προβολή του 1569 μπορεί να παραμένει χρήσιμη, όμως η συζήτηση για έναν ακριβέστερο τρόπο απεικόνισης του πλανήτη περνά πλέον και από τα Ηνωμένα Έθνη.
Η παραμόρφωση που έγινε παγκόσμια εικόνα
Όταν κοιτάζουμε έναν παγκόσμιο χάρτη, έχουμε σχεδόν αυτόματα στο μυαλό μας μια συγκεκριμένη εικόνα: την Ευρώπη, την Αφρική, την Αμερική, τη Ρωσία, την Κίνα και τη Γροιλανδία όπως εμφανίζονται στη γνωστή μερκατορική προβολή.
Ο χάρτης σχεδιάστηκε το 1569 από τον χαρτογράφο Γεράρδο Μερκάτορ και αποτέλεσε για αιώνες ένα από τα βασικά εργαλεία για την απεικόνιση της Γης. Το πρόβλημα βρίσκεται στις αναλογίες. Όσο απομακρυνόμαστε από τον Ισημερινό προς τους πόλους, οι περιοχές εμφανίζονται ολοένα μεγαλύτερες σε σχέση με το πραγματικό τους μέγεθος.
Έτσι, η Γροιλανδία παρουσιάζεται στον γνωστό χάρτη με έκταση που μοιάζει συγκρίσιμη με εκείνη της Αφρικής. Στην πραγματικότητα, όμως, η Αφρική είναι περίπου 14 φορές μεγαλύτερη.
Η Ρωσία και ο Καναδάς φαίνονται μεγαλύτεροι
Η ίδια παραμόρφωση επηρεάζει και άλλες μεγάλες χώρες του βόρειου ημισφαιρίου. Η Ρωσία, ο Καναδάς, η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται μεγαλύτερες από ό,τι είναι στην πραγματικότητα, καθώς η προβολή αυξάνει την επιφάνεια των περιοχών όσο αυτές βρίσκονται πιο κοντά στους πόλους.
Το αποτέλεσμα είναι ότι ο χάρτης που έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε δεν αποτελεί μια ακριβή απεικόνιση της πραγματικής έκτασης των χωρών. Πρόκειται για μια γεωμετρική λύση που εξυπηρετεί συγκεκριμένες χρήσεις, αλλά δεν αποδίδει σωστά το μέγεθος των εδαφών.
Η πρωτοβουλία του Τόγκο και της Αφρικανικής Ένωσης
Η συζήτηση για την αλλαγή αυτής της εικόνας αποκτά πλέον διεθνή διάσταση. Με ιστορική πρόταση του Τόγκο και της Αφρικανικής Ένωσης, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών υιοθέτησε ψήφισμα υπέρ μιας ακριβέστερης χαρτογράφησης του κόσμου.
Το ψήφισμα υποστηρίχθηκε από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και εγκρίθηκε με 164 ψήφους υπέρ, μία κατά, από τις Ηνωμένες Πολιτείες, και έξι αποχές.
Η πρωτοβουλία επιχειρεί να ανοίξει τη συζήτηση για τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται γεωγραφικά ο πλανήτης, με ιδιαίτερη έμφαση στις αναλογίες μεταξύ χωρών και ηπείρων.
Τι αλλάζει και τι δεν αλλάζει
Το ψήφισμα δεν καταργεί τη μερκατορική προβολή ούτε απαγορεύει τη χρήση των συγκεκριμένων χαρτών. Δεν έχει νομικά δεσμευτικό χαρακτήρα, κάτι που διευκρίνισε και το ίδιο το Τόγκο.
Η ουσία βρίσκεται περισσότερο στην πίεση για αλλαγή πρακτικών. Η πρωτοβουλία στοχεύει σε κυβερνήσεις, σχολεία, διεθνείς οργανισμούς και τεχνολογικές εταιρείες, ώστε να προωθηθούν τρόποι χαρτογράφησης που αποδίδουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τις πραγματικές διαστάσεις των χωρών και των ηπείρων.
Γιατί έχει σημασία ο τρόπος που βλέπουμε τον κόσμο
Ο παγκόσμιος χάρτης δεν είναι απλώς ένα εργαλείο προσανατολισμού. Είναι και ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον χώρο, τις αποστάσεις και το σχετικό μέγεθος των χωρών.
Η περίπτωση της Αφρικής και της Γροιλανδίας είναι χαρακτηριστική. Μια οπτική σύγκριση στον μερκατορικό χάρτη δημιουργεί μια εντύπωση που απέχει σημαντικά από την πραγματικότητα.
Η προσπάθεια για ακριβέστερη χαρτογράφηση δεν σημαίνει ότι ένας χάρτης θα αντικαταστήσει αυτομάτως έναν άλλο. Σημαίνει, όμως, ότι η εικόνα που χρησιμοποιείται καθημερινά σε σχολεία, οργανισμούς και ψηφιακές πλατφόρμες μπορεί να αλλάξει, ώστε οι αναλογίες της Γης να αποδίδονται πιο κοντά στην πραγματικότητα.
