Τη δημιουργία ενός ειδικού ευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση περιπτώσεων μαζικής μεταναστευτικής πίεσης και εργαλειοποίησης της μετανάστευσης προτείνει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, με άρθρο του στο Politico. Όπως επισημαίνει, οι εξελίξεις από τον Έβρο έως τη Θέουτα και τα σύνορα της Λευκορωσίας αποδεικνύουν ότι η μετανάστευση μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο υβριδικής πίεσης, γεγονός που επιβάλλει την προσαρμογή του ευρωπαϊκού πλαισίου ασύλου στις νέες συνθήκες ασφάλειας.
Η μετανάστευση ως εργαλείο υβριδικής απειλής
Στο άρθρο του, ο πρωθυπουργός υποστηρίζει ότι το περιβάλλον ασφάλειας της Ευρώπης έχει μεταβληθεί ριζικά. Εκτός από τις συμβατικές στρατιωτικές απειλές και τις κυβερνοεπιθέσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με τη σκόπιμη εργαλειοποίηση της μετανάστευσης από κρατικούς και μη κρατικούς δρώντες, οι οποίοι επιχειρούν να ασκήσουν γεωπολιτική πίεση, να δοκιμάσουν την ανθεκτικότητα της Ένωσης και να προκαλέσουν πολιτικές παραχωρήσεις.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επισημαίνει ότι τα πρόσφατα γεγονότα στη Θέουτα αποτελούν ακόμη μία υπενθύμιση πως η μετανάστευση δεν αποτελεί αποκλειστικά ανθρωπιστικό ή διαχειριστικό ζήτημα, αλλά μπορεί να μετατραπεί σε μέσο εξαναγκασμού, με σοβαρές επιπτώσεις για την ευρωπαϊκή ασφάλεια και συνοχή.
Τα παραδείγματα του Έβρου και της Λευκορωσίας
Ο πρωθυπουργός υπενθυμίζει ότι αντίστοιχα φαινόμενα καταγράφηκαν στον Έβρο το 2020, όταν η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με αιφνίδια και μαζική συγκέντρωση μεταναστών στα ελληνοτουρκικά σύνορα, καθώς και το 2021 στα σύνορα της Πολωνίας, της Λιθουανίας και της Λετονίας με τη Λευκορωσία.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, όπως αναφέρει, δεν επρόκειτο για σταδιακή αύξηση των μεταναστευτικών ροών, αλλά για οργανωμένες και συντονισμένες μετακινήσεις χιλιάδων ανθρώπων μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, γεγονός που ξεπέρασε τις δυνατότητες των εθνικών αρχών και δοκίμασε την αποτελεσματικότητα του ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου.
Πρόταση για ειδικό ευρωπαϊκό μηχανισμό έκτακτης ανάγκης
Παρότι αναγνωρίζει ότι το νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο έχει ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ των κρατών-μελών, ο Κυριάκος Μητσοτάκης θεωρεί ότι το ισχύον πλαίσιο δεν επαρκεί για περιπτώσεις όπου οι μεταναστευτικές ροές χρησιμοποιούνται ως μέσο υβριδικής επίθεσης.
Γι’ αυτό προτείνει τη δημιουργία ενός ειδικού ευρωπαϊκού μηχανισμού, ο οποίος θα ενεργοποιείται βάσει αντικειμενικών και σαφώς καθορισμένων κριτηρίων. Τα κριτήρια αυτά θα λαμβάνουν υπόψη τόσο την έκταση και την ταχύτητα των αφίξεων όσο και ενδείξεις συντονισμού, διευκόλυνσης ή εμπλοκής τρίτων χωρών ή κυκλωμάτων οργανωμένου εγκλήματος.
Προσωρινές προσαρμογές στις διαδικασίες ασύλου
Σύμφωνα με την πρόταση, όταν ενεργοποιείται το ειδικό καθεστώς έκτακτης ανάγκης, τα κράτη-μέλη θα μπορούν να εφαρμόζουν προσωρινές και αναλογικές προσαρμογές στις διαδικασίες ασύλου.
Ο πρωθυπουργός υποστηρίζει ότι οι ταχείες διαδικασίες ασύλου πρέπει να συνεχίσουν να αποτελούν βασικό εργαλείο, ιδίως για πολίτες χωρών με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης διεθνούς προστασίας.
Παράλληλα, σε εξαιρετικές περιπτώσεις ακραίας και δυσανάλογης πίεσης, προτείνει να εξεταστεί η δυνατότητα προσωρινής αναστολής της υποβολής αιτήσεων ασύλου για νεοαφιχθέντες, σε συνδυασμό με την ταχεία επιστροφή όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία, πάντοτε –όπως επισημαίνει– σε πλήρη συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο.
Σεβασμός στο διεθνές δίκαιο και στις ευρωπαϊκές αξίες
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης τονίζει ότι η πρόταση δεν συνιστά εγκατάλειψη των ευρωπαϊκών αξιών, αλλά προσαρμογή στις νέες γεωπολιτικές συνθήκες.
Υπογραμμίζει ότι κάθε έκτακτο μέτρο θα πρέπει να έχει αυστηρά περιορισμένη χρονική διάρκεια, να είναι αναλογικό και να συνοδεύεται από ισχυρές εγγυήσεις προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων, με πλήρη σεβασμό στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στην αρχή της μη επαναπροώθησης.
Έμφαση στην ευρωπαϊκή αλληλεγγύη
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στην ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, επισημαίνοντας ότι κανένα κράτος πρώτης γραμμής δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μόνο του τέτοιου είδους κρίσεις.
Όπως αναφέρει, η ενεργοποίηση του νέου μηχανισμού θα πρέπει να συνοδεύεται αυτομάτως από επιχειρησιακή υποστήριξη των ευρωπαϊκών οργανισμών, συντονισμένες επιστροφές, καθώς και οικονομική και τεχνική ενίσχυση προς το κράτος που βρίσκεται υπό πίεση.
Προειδοποίηση για τη συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Κλείνοντας το άρθρο του, ο πρωθυπουργός προειδοποιεί ότι χωρίς ένα τέτοιο πλαίσιο οι χώρες πρώτης γραμμής θα παραμείνουν εκτεθειμένες, ενώ οι εχθρικοί δρώντες θα εξακολουθήσουν να αξιοποιούν τη μετανάστευση ως μέσο γεωπολιτικής πίεσης.
Παράλληλα, εκτιμά ότι η απουσία αποτελεσματικών ευρωπαϊκών εργαλείων ενδέχεται να ενισχύσει τις εσωτερικές διαιρέσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση και να υπονομεύσει περαιτέρω την εμπιστοσύνη των πολιτών στην ικανότητα της Ευρώπης να προστατεύει τα εξωτερικά της σύνορα.
Καταλήγοντας, υποστηρίζει ότι η αναγνώριση της εργαλειοποίησης της μετανάστευσης δεν αποτελεί κινδυνολογία αλλά ρεαλιστική αποτύπωση των νέων προκλήσεων, καλώντας την Ευρωπαϊκή Ένωση να εξοπλιστεί με τα αναγκαία νομικά και επιχειρησιακά μέσα για να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τη νέα πραγματικότητα.
