Νέα κλιμάκωση, πετρέλαιο πάνω από τα 90 δολάρια και φόβοι για γενικευμένο πόλεμο στη Μέση Ανατολή
Η εύθραυστη εκεχειρία που είχε συμφωνηθεί πριν από έναν μήνα αποτελεί πλέον παρελθόν. Οι αμερικανικές επιδρομές για ένατη διαδοχική νύχτα, τα ιρανικά αντίποινα με πυραύλους και drones κατά συμμαχικών χωρών των ΗΠΑ, η παράλυση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και η εκτίναξη της τιμής του πετρελαίου συνθέτουν ένα εκρηκτικό σκηνικό, με τη Μέση Ανατολή να βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ σε μια ανεξέλεγκτη περιφερειακή σύρραξη. Το ενδεχόμενο άμεσης εμπλοκής του Ισραήλ προκαλεί έντονη ανησυχία στη διεθνή κοινότητα, ενώ οι διπλωματικές πρωτοβουλίες δείχνουν να εξαντλούνται.
Νέα αμερικανικά πλήγματα και άμεση απάντηση της Τεχεράνης
Οι Ένοπλες Δυνάμεις των Ηνωμένων Πολιτειών ανακοίνωσαν ότι ολοκλήρωσαν νέο κύκλο αεροπορικών επιδρομών κατά στρατιωτικών στόχων στο Ιράν, για ένατη συνεχόμενη νύχτα. Σύμφωνα με την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM), οι επιθέσεις πραγματοποιήθηκαν με μαχητικά αεροσκάφη και πυραύλους Tomahawk, στοχεύοντας κέντρα διοίκησης, εγκαταστάσεις αντιαεροπορικής άμυνας, παράκτια συστήματα επιτήρησης, υποδομές επικοινωνιών και θέσεις εκτόξευσης μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Η Ουάσιγκτον παρουσιάζει τις επιχειρήσεις ως απάντηση στον θάνατο τριών ακόμη Αμερικανών στρατιωτών, ενώ ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ «χτύπησαν πολύ σκληρά» το Ιράν, υπογραμμίζοντας ότι οι επιθέσεις αποτελούν φόρο τιμής στους πεσόντες στρατιώτες.
Ο συνολικός απολογισμός των αμερικανικών απωλειών από την έναρξη της νέας σύγκρουσης, στα τέλη Φεβρουαρίου, ανέρχεται πλέον σε 17 νεκρούς.
Στην απέναντι πλευρά, οι ιρανικές αρχές κάνουν λόγο για τουλάχιστον 50 νεκρούς και περισσότερους από 500 τραυματίες από τα τελευταία αμερικανικά πλήγματα, χωρίς να είναι δυνατή η ανεξάρτητη επιβεβαίωση των αριθμών.
Στο στόχαστρο ακόμη και πυρηνικές ενεργειακές εγκαταστάσεις
Ιδιαίτερη ανησυχία προκάλεσαν οι πληροφορίες ότι αμερικανικοί πύραυλοι έπληξαν την περιοχή όπου κατασκευάζεται ο νέος πυρηνικός σταθμός του Darkhovin, στα νοτιοδυτικά του Ιράν.
Η Τεχεράνη κατήγγειλε ότι πρόκειται για επικίνδυνη κλιμάκωση, ενώ ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας έσπευσε να διευκρινίσει ότι η συγκεκριμένη εγκατάσταση βρισκόταν ακόμη σε πρώιμο στάδιο κατασκευής και δεν φιλοξενούσε πυρηνικό υλικό κατά την τελευταία επιθεώρηση των εμπειρογνωμόνων του.
Η εξέλιξη, ωστόσο, επαναφέρει στο προσκήνιο τους φόβους για πλήγματα σε πυρηνικές υποδομές, ένα σενάριο που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν «κόκκινη γραμμή» για όλες τις πλευρές.
Τα Στενά του Ορμούζ μετατρέπονται στο επίκεντρο της κρίσης
Το πραγματικό επίκεντρο της σύγκρουσης δεν βρίσκεται πλέον αποκλειστικά στις στρατιωτικές εγκαταστάσεις του Ιράν, αλλά στον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.
Η Τεχεράνη επιδιώκει να αξιοποιήσει το σημαντικότερο γεωπολιτικό της πλεονέκτημα, ελέγχοντας τη θαλάσσια δίοδο από την οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν ότι σταμάτησαν δύο δεξαμενόπλοια, ενώ αναφέρθηκαν περιστατικά πυρκαγιάς σε εμπορικό πλοίο ανοικτά του Ομάν. Η ναυσιπλοΐα έχει περιοριστεί δραστικά, με πολλές ναυτιλιακές εταιρείες να αποφεύγουν πλέον τη διέλευση από την περιοχή.
Παράλληλα, οι ΗΠΑ έχουν ενισχύσει τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, επιδιώκοντας να περιορίσουν τις εξαγωγές αργού πετρελαίου.
Εκτόξευση του Brent και νέα ενεργειακή κρίση
Η κλιμάκωση προκάλεσε άμεσο σοκ στις διεθνείς αγορές.
Η τιμή του πετρελαίου Brent ξεπέρασε τα 90 δολάρια το βαρέλι, επαναφέροντας τα σενάρια μιας νέας παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης.
Οι αγορές εμφανίζονται πλέον ιδιαίτερα ανήσυχες, καθώς η παρατεταμένη διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές ελλείψεις σε πετρέλαιο και υγροποιημένο φυσικό αέριο, ιδιαίτερα στην Ευρώπη και την Ασία.
Η ανησυχία εντείνεται από το γεγονός ότι τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου των Ηνωμένων Πολιτειών βρίσκονται στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων δεκαετιών, ενώ και οι ευρωπαϊκές αποθήκες φυσικού αερίου δεν έχουν ακόμη φθάσει στα επιθυμητά επίπεδα ενόψει του χειμώνα.
Τα ιρανικά αντίποινα επεκτείνονται στις αραβικές χώρες
Η Τεχεράνη επέλεξε να διευρύνει το πεδίο των αντιποίνων, στοχοποιώντας χώρες που διατηρούν στενή στρατιωτική συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Στην Ιορδανία ενεργοποιήθηκαν τα συστήματα αεράμυνας για την αναχαίτιση πυραύλων, ενώ οι Φρουροί της Επανάστασης υποστηρίζουν ότι έπληξαν αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη στην περιοχή της Άκαμπα.
Στο Κουβέιτ αναφέρθηκαν επιθέσεις με drones κατά εγκαταστάσεων αφαλάτωσης και παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ στο Μπαχρέιν ήχησαν σειρήνες αεράμυνας και η αμερικανική πρεσβεία προειδοποίησε τους πολίτες για αυξημένο κίνδυνο επιθέσεων.
Η στρατηγική αυτή δείχνει ότι το Ιράν επιδιώκει να αυξήσει το κόστος της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή, χωρίς να προχωρήσει ακόμη σε ευθεία αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το Ισραήλ σε κατάσταση αυξημένης επιφυλακής
Η εκτόξευση πυραύλων προς την περιοχή της Άκαμπα έφερε σε κατάσταση συναγερμού και το Ισραήλ.
Οι ισραηλινές αρχές ενεργοποίησαν αμυντικά συστήματα γύρω από την Εϊλάτ, ενώ οι κάτοικοι ενημερώθηκαν να είναι έτοιμοι για πιθανές σειρήνες αεροπορικής επιδρομής.
Η πιθανότητα άμεσης εμπλοκής του Ισραήλ θεωρείται πλέον ιδιαίτερα αυξημένη, ειδικά εάν ιρανικοί πύραυλοι ή drones παραβιάσουν τον ισραηλινό εναέριο χώρο ή προκαλέσουν απώλειες σε ισραηλινό έδαφος.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να μετατρέψει την ήδη σοβαρή κρίση σε πόλεμο πολλαπλών μετώπων.
Γιατί κατέρρευσε τόσο γρήγορα η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν
Η κατάρρευση του Μνημονίου Συνεννόησης, που είχε υπογραφεί μόλις πριν από έναν μήνα, αποτυπώνει το βάθος της αμοιβαίας δυσπιστίας.
Η αφορμή ήταν οι επιθέσεις του Ιράν κατά εμπορικών πλοίων κοντά στο Ομάν, γεγονός που οδήγησε την Ουάσιγκτον στην ακύρωση των προσωρινών διευκολύνσεων για τις ιρανικές πετρελαϊκές εξαγωγές και στην επανέναρξη των αεροπορικών επιχειρήσεων.
Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, θεωρεί ότι η αμερικανική πλευρά ουδέποτε είχε πρόθεση να εφαρμόσει τη συμφωνία σε βάθος χρόνου και ότι στόχος της ήταν να κερδίσει χρόνο ώστε να ενισχύσει τα στρατηγικά ενεργειακά αποθέματα και να προετοιμάσει την επόμενη φάση της αντιπαράθεσης.
Έτσι, η σύντομη περίοδος αποκλιμάκωσης κατέληξε σε ακόμη πιο έντονη σύγκρουση.
Η στρατηγική του Ιράν: ένας πόλεμος που θεωρείται υπαρξιακός
Η ιρανική ηγεσία αντιμετωπίζει πλέον τη σύγκρουση ως ζήτημα επιβίωσης του ίδιου του καθεστώτος.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν το σημαντικότερο διαπραγματευτικό χαρτί της χώρας και, σύμφωνα με τις δημόσιες τοποθετήσεις Ιρανών αξιωματούχων, η απώλεια του ελέγχου τους θα ισοδυναμούσε με στρατηγική ήττα.
Για τον λόγο αυτό, η Τεχεράνη εμφανίζεται διατεθειμένη να αποδεχθεί υψηλό στρατιωτικό και οικονομικό κόστος, θεωρώντας ότι η υποχώρηση θα οδηγούσε σε ακόμη μεγαλύτερες πιέσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η λογική αυτή εξηγεί γιατί η ιρανική πλευρά συνεχίζει την κλιμάκωση, παρά τις σοβαρές απώλειες που υφίσταται.
Η στρατηγική Τραμπ και τα διλήμματα της Ουάσιγκτον
Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται αποφασισμένος να συνεχίσει τη στρατιωτική πίεση, αφήνοντας ανοιχτό τόσο το ενδεχόμενο νέας συμφωνίας όσο και ακόμη πιο εκτεταμένων επιχειρήσεων.
Ωστόσο, στο εσωτερικό των ΗΠΑ αυξάνονται οι φωνές που προειδοποιούν ότι οι αεροπορικές επιδρομές από μόνες τους δύσκολα θα κάμψουν την ιρανική αντίσταση.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι οποιαδήποτε προσπάθεια στρατιωτικού ελέγχου των Στενών του Ορμούζ ή κατάληψης στρατηγικών νησιών θα απαιτούσε χερσαίες επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας, με σημαντικό αριθμό στρατιωτών και τεράστιο πολιτικό κόστος.
Παράλληλα, η Ουάσιγκτον καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη διαχείριση της κρίσης στη Μέση Ανατολή και στη στρατηγική της απέναντι στην Κίνα, η οποία παραμένει η βασική γεωπολιτική προτεραιότητα των ΗΠΑ.
Ο παράγοντας Χούθι και ο κίνδυνος παγκόσμιου εμπορικού σοκ
Ένας ακόμη παράγοντας που ανησυχεί τις δυτικές κυβερνήσεις είναι το ενδεχόμενο ενεργοποίησης των Χούθι της Υεμένης.
Εάν οι αντάρτες επιχειρήσουν να αποκλείσουν και τη θαλάσσια δίοδο του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, σε συνδυασμό με την κρίση στα Στενά του Ορμούζ, τότε δύο από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του κόσμου θα βρεθούν ταυτόχρονα υπό απειλή.
Ένα τέτοιο σενάριο θα προκαλούσε σοβαρές αναταράξεις στο παγκόσμιο εμπόριο, στις θαλάσσιες μεταφορές και στις τιμές της ενέργειας, με επιπτώσεις που θα ξεπερνούσαν κατά πολύ τα όρια της Μέσης Ανατολής.
Η διπλωματία υποχωρεί, η αβεβαιότητα κυριαρχεί
Παρά τις δηλώσεις της Ουάσιγκτον ότι η διπλωματική οδός παραμένει ανοικτή, αλλά και τις επαναλαμβανόμενες αναφορές της Τεχεράνης ότι δεν απορρίπτει τον διάλογο, οι εξελίξεις στο πεδίο δείχνουν ότι η στρατιωτική λογική έχει πλέον κυριαρχήσει.
Οι προσπάθειες διαμεσολάβησης από χώρες όπως το Κατάρ και το Πακιστάν δεν έχουν μέχρι στιγμής αποδώσει, ενώ κάθε νέο πλήγμα δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την επιστροφή στις διαπραγματεύσεις.
Το βασικό ερώτημα πλέον δεν είναι αν θα συνεχιστεί η σύγκρουση, αλλά μέχρι πού είναι διατεθειμένες να φτάσουν οι δύο πλευρές πριν αναζητήσουν έναν νέο συμβιβασμό. Με το Ισραήλ σε αυξημένη επιφυλακή, τις αραβικές μοναρχίες να βρίσκονται στο στόχαστρο, τις διεθνείς αγορές να αντιδρούν έντονα και τις ενεργειακές ροές να απειλούνται, η Μέση Ανατολή βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις πιο επικίνδυνες κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών.
