Η Άγκυρα βρίσκεται σε κατάσταση ύψιστης κινητοποίησης ενόψει της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, μιας διοργάνωσης που η τουρκική ηγεσία αντιμετωπίζει ως ευκαιρία στρατηγικής αναβάθμισης της χώρας. Με περισσότερους από 50.000 αστυνομικούς στους δρόμους και πρωτοφανή μέτρα ασφαλείας, η τουρκική πρωτεύουσα προετοιμάζεται να υποδεχθεί τους ηγέτες των 32 κρατών-μελών της Συμμαχίας. Για τον Ταγίπ Ερντογάν, η επιτυχία της Συνόδου δεν περιορίζεται στο οργανωτικό σκέλος. Αποτελεί μια δοκιμασία διεθνούς κύρους, αλλά και μια ευκαιρία να επανατοποθετήσει την Τουρκία στον πυρήνα των δυτικών γεωπολιτικών εξελίξεων.
Η Τουρκία διεκδικεί ρόλο αναντικατάστατου συμμάχου
Στο προεδρικό μέγαρο Ακ Σαράι κυριαρχεί η εκτίμηση ότι η Τουρκία διαθέτει σήμερα τα απαραίτητα γεωπολιτικά χαρακτηριστικά ώστε να λειτουργήσει ως βασικός διαμεσολαβητής σε πολλαπλές κρίσεις.
Η τουρκική ηγεσία προβάλλει τη χώρα ως κρίσιμο παράγοντα στον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας, στην ασφάλεια της Μαύρης Θάλασσας, στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και στις εντάσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν. Παράλληλα, επιδιώκει να καταστήσει την Τουρκία αναπόσπαστο κομμάτι της νέας αρχιτεκτονικής ευρωπαϊκής άμυνας και του ευρύτερου δυτικού συστήματος ασφαλείας.
Σύμφωνα με τον πολιτικό αναλυτή Μουράτ Γετκίν, η Άγκυρα εμφανίζεται έτοιμη να αυξήσει σταδιακά τις αμυντικές της δαπάνες από το 2% στο 3,5% του ΑΕΠ, επιχειρώντας να ενισχύσει την εικόνα ενός συμμάχου που αναλαμβάνει μεγαλύτερο βάρος στις συλλογικές υποχρεώσεις του ΝΑΤΟ.
Το τετ α τετ Τραμπ – Ερντογάν στο επίκεντρο
Το σημαντικότερο πολιτικό γεγονός της Συνόδου αναμένεται να είναι η συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Ταγίπ Ερντογάν.
Οι πρόσφατες δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου περί επικείμενων εξελίξεων που «θα κάνουν πολύ χαρούμενο τον τούρκο πρόεδρο» έχουν δημιουργήσει προσδοκίες στην Άγκυρα ότι ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις.
Η τουρκική πλευρά επιδιώκει συγκεκριμένα ανταλλάγματα σε δύο ιδιαίτερα κρίσιμα ζητήματα: την επανένταξη της χώρας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35 και την αμερικανική στήριξη για την προμήθεια κινητήρων που θα χρησιμοποιηθούν στο τουρκικό μαχητικό πέμπτης γενιάς ΚΑΑΝ.
Για την κυβέρνηση Ερντογάν, μια δημόσια δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ που θα επιβεβαιώνει τον στρατηγικό ρόλο της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ θα αποτελούσε σημαντικό πολιτικό και διπλωματικό κέρδος, με αποδέκτες όχι μόνο τις Βρυξέλλες αλλά και την Αθήνα και τη Λευκωσία.
Στο παρασκήνιο πιθανή συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν
Στο περιθώριο της Συνόδου δεν αποκλείεται να πραγματοποιηθεί σύντομη συνάντηση μεταξύ του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του προέδρου Ταγίπ Ερντογάν, χωρίς ωστόσο να υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση από ελληνικής πλευράς.
Η ελληνική κυβέρνηση παρακολουθεί με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τόσο τις τουρκικές διεκδικήσεις στο ευρωπαϊκό αμυντικό οικοσύστημα όσο και τις εξελίξεις γύρω από τον σχεδιαζόμενο νόμο για τη λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα», που εξακολουθεί να προκαλεί έντονο προβληματισμό στην Αθήνα.
Η ευρωπαϊκή άμυνα και η τουρκική διεκδίκηση
Η Άγκυρα εντείνει τις προσπάθειες ένταξής της στις ευρωπαϊκές αμυντικές πρωτοβουλίες.
Ο υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ υποστήριξε ότι ο αποκλεισμός της Τουρκίας από τις ευρωπαϊκές αμυντικές δομές συνιστά στρατηγικό λάθος, καλώντας τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να υιοθετήσουν μια πιο μακρόπνοη προσέγγιση συνεργασίας.
Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται και οι επαφές της Άγκυρας με σημαντικές ευρωπαϊκές χώρες. Η επίσκεψη της Γαλλίδας υφυπουργού Άμυνας Αλίς Ριφό στην τουρκική πρωτεύουσα και οι συνομιλίες για ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας καταδεικνύουν ότι αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξετάζουν την εμβάθυνση των σχέσεων με την Τουρκία στον εξοπλιστικό και βιομηχανικό τομέα.
Η επικεφαλής του Παρατηρητηρίου Γεωπολιτικής και Διπλωματίας του ΕΛΙΑΜΕΠ Ινώ Αφεντούλη εκτιμά ότι η Ελλάδα οφείλει να θεωρεί δεδομένη την τουρκική προσπάθεια ένταξης στο ευρωπαϊκό αμυντικό οικοσύστημα και να προετοιμάσει εγκαίρως τη δική της επιχειρηματολογία, ώστε να μην περιέλθει σε θέση διπλωματικής απομόνωσης.
Η νέα ισορροπία μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών
Η Σύνοδος της Άγκυρας πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη επιταχύνει την ενίσχυση των αμυντικών της δυνατοτήτων, χωρίς ωστόσο να μπορεί ακόμη να υποκαταστήσει τις κρίσιμες στρατηγικές δυνατότητες των Ηνωμένων Πολιτειών.
Το κενό παραμένει εμφανές στους τομείς των πληροφοριών, της επιτήρησης, της αντιαεροπορικής άμυνας, των στρατηγικών μεταφορών, της διοίκησης και των δυνατοτήτων πλήγματος μεγάλου βεληνεκούς.
Ο διευθυντής του International Institute for Strategic Studies Μπάστιαν Γκίγκεριχ επισημαίνει ότι βασικός στόχος της Συνόδου είναι να αποδειχθεί πως τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ μπορούν να επιτύχουν τους νέους στόχους στρατιωτικών δυνατοτήτων και αμυντικής παραγωγής, παρά το δυσμενές διεθνές περιβάλλον.
Μήνυμα συνοχής της Συμμαχίας
Από αμερικανικής πλευράς, ο αναπληρωτής επικεφαλής της πρεσβείας των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ελλάδα Τζόσουα Χακ επανέλαβε ότι η Ουάσιγκτον παραμένει πλήρως προσηλωμένη στο ΝΑΤΟ, ξεκαθαρίζοντας όμως ότι αναμένει πλέον μεγαλύτερη συμμετοχή των Ευρωπαίων συμμάχων στην κοινή άμυνα.
Αντίστοιχο μήνυμα έστειλε και ο πρέσβης της Γερμανίας στην Ελλάδα Αντρέας Κιντλ, ο οποίος τόνισε ότι η Σύνοδος της Άγκυρας οφείλει να εκπέμψει σαφές μήνυμα ενότητας, αύξησης των αμυντικών δαπανών, ενίσχυσης της αμυντικής βιομηχανίας και περαιτέρω ανάπτυξης των ευρωπαϊκών αποτρεπτικών δυνατοτήτων.
Η σημασία της Συνόδου ξεπερνά το διήμερο
Η Σύνοδος Κορυφής στην Άγκυρα δεν θα κριθεί μόνο από τις αποφάσεις της ολομέλειας αλλά κυρίως από τις διμερείς επαφές που θα πραγματοποιηθούν στο παρασκήνιο. Για την Τουρκία, αποτελεί μια μοναδική ευκαιρία να αναβαθμίσει τον διεθνή της ρόλο, να ενισχύσει τις σχέσεις της με την Ουάσιγκτον και να διεκδικήσει ενεργότερη συμμετοχή στη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας. Για την Ελλάδα, οι εξελίξεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς επηρεάζουν άμεσα τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, το μέλλον της ευρωπαϊκής άμυνας και τη συνοχή της ίδιας της Συμμαχίας.
