Οι σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών και ΝΑΤΟ εισέρχονται σε νέα φάση έντασης, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ επαναφέρει δημόσια τις κατηγορίες προς τους Ευρωπαίους συμμάχους για τις αμυντικές δαπάνες και τη λειτουργία της Συμμαχίας. Με φόντο τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα στις 7 και 8 Ιουλίου, ο Αμερικανός πρόεδρος ανεβάζει την πίεση, μιλώντας για «μονόπλευρη σχέση» και έλλειψη ανταπόδοσης από τους εταίρους.
Η παρέμβασή του επαναφέρει στο επίκεντρο τη συζήτηση για τον ρόλο των ΗΠΑ στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, σε μια περίοδο όπου η Ουάσιγκτον εξετάζει αναπροσαρμογή της στρατιωτικής της παρουσίας στην ήπειρο.
Νέα ρήξη με τους συμμάχους και το αφήγημα της ανταποδοτικότητας
Ο Ντόναλντ Τραμπ υποστηρίζει ότι οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ δεν στήριξαν τις Ηνωμένες Πολιτείες σε κρίσιμες στρατιωτικές επιχειρήσεις, επαναφέροντας το αφήγημα της άνισης κατανομής βαρών. Οι δηλώσεις του διαμορφώνουν κλίμα αβεβαιότητας ενόψει της Συνόδου, με επίκεντρο το κατά πόσο η Συμμαχία παραμένει πολιτικά και στρατιωτικά συνεκτική.
Στο ίδιο πλαίσιο, η αμερικανική πλευρά εξετάζει περιορισμό της διάθεσης στρατιωτικών μέσων προς την Ευρώπη, εξέλιξη που θα επηρεάσει τον επιχειρησιακό σχεδιασμό του ΝΑΤΟ.
Η Ευρώπη επιταχύνει την αμυντική της αυτάρκεια
Απέναντι στις αμερικανικές πιέσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενισχύει την προσπάθεια στρατηγικής αυτονομίας μέσω του προγράμματος SAFE, ύψους 800 δισ. ευρώ, με στόχο την αύξηση της αμυντικής παραγωγής και των κοινών προμηθειών.
Παράλληλα, στο ΝΑΤΟ έχει ήδη συμφωνηθεί κατεύθυνση αύξησης των αμυντικών δαπανών έως το 3,5% του ΑΕΠ μέχρι το 2035, με επιπλέον 1,5% για υποδομές και επενδύσεις ασφάλειας. Η μετατόπιση αυτή αποτυπώνει την προσπάθεια της Ευρώπης να μειώσει τη στρατηγική εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το νέο δόγμα του ΝΑΤΟ και η μετάβαση στη «ΝΑΤΟ 3.0»
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε προωθεί μια νέα φάση λειτουργίας της Συμμαχίας, με έμφαση στην ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας και τις κοινές επενδύσεις σε οπλικά συστήματα.
Η λεγόμενη «ΝΑΤΟ 3.0» περιγράφει μια μεταβατική ισορροπία, όπου η Ευρώπη αναλαμβάνει μεγαλύτερο επιχειρησιακό βάρος, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες επαναπροσδιορίζουν τον ρόλο τους ως στρατηγικός εγγυητής και όχι ως αποκλειστικός πάροχος στρατιωτικής ισχύος.
Συλλογική άμυνα και γεωπολιτικές δεσμεύσεις
Παρά τις εντάσεις, το προσχέδιο της τελικής διακήρυξης της Συνόδου επαναβεβαιώνει τη δέσμευση στο Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, τη θεμελιώδη αρχή ότι η επίθεση σε ένα μέλος θεωρείται επίθεση σε όλους.
Το κείμενο περιλαμβάνει επίσης αναφορά στη Ρωσία ως μακροπρόθεσμη απειλή για την ευρωατλαντική ασφάλεια, καθώς και δέσμευση για πρόσθετη στήριξη προς την Ουκρανία, σε ένα περιβάλλον παρατεταμένης γεωπολιτικής αστάθειας.
Μετατόπιση ισχύος και νέα ισορροπία στη Συμμαχία
Η Σύνοδος της Άγκυρας αναμένεται να επιβεβαιώσει μια ήδη εξελισσόμενη μεταβολή στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ: τη σταδιακή μεταφορά βαρών από τις Ηνωμένες Πολιτείες προς την Ευρώπη.
Οι δημόσιες παρεμβάσεις του Ντόναλντ Τραμπ λειτουργούν ως επιταχυντής αυτής της διαδικασίας, χωρίς όμως να αίρουν τις αβεβαιότητες για τη συνοχή και τη μακροπρόθεσμη λειτουργία της Συμμαχίας.
