Το κύμα καύσωνα στη Δυτική Ευρώπη έφερε για άλλη μια φορά το θέμα της κλιματικής αλλαγής στο προσκήνιο.
Δρ. Γιάννης Τσιπουρίδης
Αυτό είναι ήδη λάθος: δεν μπορείς να αντιμετωπίζεις ένα ζήτημα, που απειλεί την ίδια τη ζωή μόνο όταν έρχεσαι πρόσωπο με πρόσωπο με τις συνέπειες.
Τι απέγινε το «των φρονίμων τα παιδία πριν πεινάσουν μαγειρεύουν;»
Μάλλον χάθηκε επειδή κανείς δεν μαγειρεύει πια αλλά παραγγέλνει delivery.
Αλλά ακόμη και η δημόσια συζήτηση στην Ευρώπη και προφανώς και στην Ελλάδα, αναλώνεται κυρίως στις υψηλές θερμοκρασίες και τα ρεκόρ που σπάνε, στα παιχνίδια με νερό και στα ποτά που δροσιζουν, στις συμβουλές προστασίας που μπορούν να σώσουν ζωές και περιστασιακά κάποιος αναφέρει την κλιματική αλλαγή ως την «πιθανή» αιτία για όλα αυτά τα φαινόμενα…
Αλλά δεν γίνεται σχεδόν ποτέ μια πραγματική συζήτηση για το τι συνιστά την κλιματική αλλαγή, ποιος και τι προκάλεσε την κλιματική αλλαγή και πώς θα βγούμε από την κλιματική κρίση;
Είναι απλώς μια επιφανειακή προσέγγιση.
Η εικόνα κυριαρχεί επί του περιεχομένου: τα μέσα ενημέρωσης αντιγράφουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και αυτό είναι κακό για όλους μας.
Γιατί λοιπόν η κλιματική κρίση δεν εντυπωσιάζεται από τις δράσεις μας για το κλίμα;
Επειδή οι δράσεις μας για το κλίμα δεν έχουν τη σωστή εστίαση, το σωστό μέγεθος, το σωστό βάθος, το σωστό εύρος και σίγουρα δεν συμβαίνουν στον σωστό χρόνο.
Είναι απλώς, κυρίως, ενέργειες που χρησιμεύουν κυρίως ως ασκήσεις δημοσίων σχέσεων… δυστυχώς.
Υπερβάλλω;
Λοιπόν, σκεφτείτε το εξής: από την COP1 το 1995 στην Βόννη έως την COP30 [i], πέρσι στην Βραζιλία οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα συνέχισαν να αυξάνονται [ii].
Συγκεκριμένα αυξήθηκαν κατά 34% [iii].
Είναι δε σίγουρο ότι θα συνεχίσουν να αυξάνονται μέχρι τις επόμενες πολλές COP.
Γιατί;
Επειδή οι COP και ιδιαίτερα οι αποφάσεις των COP είναι άσφαιρες.
Αυτό υπογραμμίζεται από το ακόλουθο συγκλονιστικό γεγονός:
Χρειάστηκαν 26 COP για να αναφερθούν τα ορυκτά καύσιμα σε απόφαση του COP: στην COP26 στη Γλασκόβη αναφέρθηκαν για πρώτη φορά τα ορυκτά καύσιμα (και πάλι μόνο ο άνθρακας) ως σχετιζόμενα με τις εκπομπές CO2 [iv].
Μέχρι την COP26, το διοξείδιο του άνθρακα ήταν ένα… αυτοεκπεμπόμενο μόριο από άγνωστη πηγή….
Αυτή είναι απλώς μια ένδειξη της δύναμης των χωρών παραγωγής ορυκτών καυσίμων και του λόμπι που τις εκπροσωπεί.
Να κάνω μια παρένθεση εδώ, για να αποδώσω τα εύσημα στο λόμπι των ορυκτών καυσίμων, αν και δεν μου αρέσει καθόλου που θα το κάνω.
Τους αξίζουν πραγματικά συγχαρητήρια για την ευρηματικότητά τους, για το ότι ήταν τόσο προνοητικοί και είχαν τέτοια διορατικότητα, που από την αρχή των διασκέψεων των COP έθεσαν σε ισχύ αυτή την απίστευτη ρήτρα για τη διαδικασία λήψης αποφάσεων:
Οι αποφάσεις της COP (Conference of the Parties) λαμβάνονται με συναίνεση, που σημαίνει ότι όλες οι χώρες μέλη πρέπει να συμφωνήσουν πριν από την επίσημη υιοθέτηση μιας απόφασης. Καμία χώρα δεν έχει δικαίωμα βέτο, επομένως οι διαπραγματεύσεις απαιτούν εκτεταμένες πολιτικές διαπραγματεύσεις και συμβιβασμούς για την επίλυση διαφορετικών εθνικών προτεραιοτήτων [v].
Πανέξυπνο!
Η αντίρρηση και μιας μόνο χώρας είναι αρκετή για να μην ληφθεί μια απόφαση και πιστέψτε με αυτό έχει συμβεί πολλές φορές (έχω προσωπικές αναμνήσεις από το Κατοβίτσε στο COP24).
Το αποτέλεσμα είναι ότι όλες οι αποφάσεις που έχουν ληφθεί μέχρι στιγμής είναι χωρίς πραγματικά δόντια κι επομένως αφήνουν αλώβητη την κλιματική κρίση.
Αλλά δεν σταματάει εδώ η «ομορφιά» αυτής της ρήτρας:
Για να αλλάξει αυτή η ρήτρα, χρειάζεστε μια ομόφωνη απόφαση, αλλά έστω και μία χώρα αν αντιταχθεί… το πιάνετε;
Μοναδικό!! Δεν θα αλλάξει ποτέ.
Μια αυτοπροστατευόμενη ρήτρα, ξεδοντιάζει κάθε προσπάθεια ελέγχου των υπεύθυνων της κλιματικής κρίσης. Κλείνει η παρένθεση.
Μην σκεφτείτε, ούτε για μια στιγμή, ότι η παραχώρηση που έγινε στην COP26 σηματοδότησε μια πραγματική αλλαγή στην κλιματική πολιτική.
Στην ίδια COP, το λόμπι των ορυκτών καυσίμων έκανε όλους τους άλλους αντιπροσώπους να ιδρώσουν με την επιλογή μιας εκ των δύο ορολογιών: «Σταδιακής κατάργησης ή Σταδιακής μείωσης των ορυκτών καυσίμων».
-Phase Out: The complete and permanent cessation of fossil fuel use and production, aiming for zero dependency by a specific target date.
-Phase Down: A gradual decline in fossil fuel consumption, typically without a strict, legally binding timeline or defined endpoint
Όπου σταδιακή κατάργηση είναι η πλήρης και μόνιμη παύση της χρήσης και παραγωγής ορυκτών καυσίμων, με στόχο τη μηδενική εξάρτηση σε μια συγκεκριμένη ημερομηνία-στόχο.
Ενώ Σταδιακή μείωση είναι η σταδιακή μείωση της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων, συνήθως χωρίς αυστηρό, νομικά δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ή καθορισμένο τελικό σημείο (ή φέξε μου και γλίστρησα)
Μαντέψτε ποιο από τα δυο συμπεριλήφθηκε στην τελική απόφαση της COP26;
Στη συνέχεια ήρθε η COP28 στο Ντουμπάι, όπου επινοήθηκε μια νέα φράση: «Απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα» και η «Επίτευξη μηδενικών καθαρών εκπομπών» (ή και «κλιματική ουδετερότητα». (Transitioning away from fossil fuels andachieving Net Zero).
Ενώ στην θεωρία είναι σωστές οι ανωτέρω προτάσεις, πάσχουν στην εφαρμογή και κυρίως στο χρονοδιάγραμμα.
Όταν η κλιματική αλλαγή καλπάζει, η καθυστέρηση στην λήψη και κυρίως εφαρμογή αποτελεσματικών μέτρων, είναι εγκληματική.
Κατ’ αρχάς η συμφωνία προέβλεπε Net Zero για το 2050, αλλά ήδη αρκετοί μεγάλοι ρυπαντές έχουν ορίσει το χρονοδιάγραμμα για αρκετά αργότερα (Κίνα και Ρωσία το 2060, Ινδία το 2070).
Αλλά έτσι κι αλλιώς το Net Zero για το 2050, είναι ήδη αναποτελεσματικό όσον αφορά τις προσπάθειες διατήρησης της αύξησης της θερμοκρασίας κάτω από τους 2 βαθμούς Κελσίου.
Απόδειξη αυτού είναι η συζήτηση που έχει ξεκινήσει σχετικά με την «υπέρβαση της θερμοκρασίας» (temperature overshoot [vi]), η οποία στην πραγματικότητα αποτελεί αποδοχή της αποτυχίας της σημερινής παγκόσμιας κλιματικής πολιτικής και μια μετατόπιση της εστίασης από την συγκράτηση της ανόδου της θερμοκρασίας, στο πόσο καιρό η γη θα παραμείνει σε κατάσταση υπέρβασης του ορίου θερμοκρασίας, πριν επιστρέψει σε θερμοκρασίες που θεωρούνται πιο συμβατές με τη ζωή όπως την ξέρουμε.
Η απάντηση; Κανείς δεν ξέρει.
Παρ’ όλα αυτά, συμβολικά, η απόφαση στο COP28 ήταν μια ιστορική απόφαση – UNFCCC UAE Consensus – και σηματοδότησε την πρώτη φορά που μια σύνοδος κορυφής του ΟΗΕ για το κλίμα ζήτησε ρητά την απομάκρυνση της οικονομίας από το πετρέλαιο, το ορυκτό αέριο και τον άνθρακα.
Στην COP29, το λόμπι των ορυκτών καυσίμων «διόρθωσε» το λάθος του COP28, και έτσι οι σύνεδροι δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε συναίνεση σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής της ιστορικής δέσμευσης της COP28 για μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα.
Αυτή η επιτυχία (ή αποτυχία, ανάλογα με το πού βρίσκεστε) επαναλήφθηκε στην COP30.
Μπορείτε να σταθείτε για μια στιγμή και να προσπαθήσετε να κατανοήσετε αυτό το αποτέλεσμα;
Μας πήρε 28 χρόνια για να συμφωνήσουμε σε αυτό, το οποίο θα έπρεπε να ήταν η προϋπόθεση για την έναρξη της συζήτησης ακόμη από το COP1.
Και μια απαραίτητη διευκρίνιση: αυτή η συμφωνία ήταν επί της αρχής και όχι στις λεπτομέρειες, στις οποίες γνωρίζουμε ότι κρύβεται ο διάβολος και η παρέα του.
30 παγκόσμια συνέδρια που είχαν επιφορτιστεί να δώσουν λύσεις στην καλπάζουσα κλιματική κρίση, δεν καταφέρνουν καν να κατονομάσουν τους ενόχους.
Κι όμως η επιστήμη είναι σαφής και ήταν σαφής εδώ και δεκαετίες.
Και η επιστήμη αποδεικνύεται σωστή, ξανά και ξανά και δυστυχώς οι καθημερινές καταστροφές που προκαλούνται από την κλιματική αλλαγή, επιβεβαιώνουν τις επιστημονικές προβλέψεις.
Και επιπλέον, τώρα όλοι γνωρίζουμε ότι η κατάσταση θα χειροτερέψει. Πολύ.
Πού λοιπόν την πατήσαμε και συνεχίζουμε να την πατάμε;
SBS & NBS εναντίον MBS
Με άλλα λόγια, λύσεις που βασίζονται στην Επιστήμη και τη Φύση έναντι λύσεων που βασίζονται στην Αγορά.
Για να το θέσω ωμά, οι λύσεις για την κλιματική κρίση που προωθούνται είναι κυρίως οι λύσεις που ευνοεί η αγορά επειδή αναμένεται να αποφέρουν κέρδος.
Ωστόσο, πρέπει να κατανοήσουμε ότι η πλανητική πολυκρίση που αντιμετωπίζουμε δεν είναι μόνο αποτέλεσμα του «τι» χρησιμοποιήσαμε, αλλά και του πώς το χρησιμοποιήσαμε.
Η καταναλωτική τρέλα, η κοινωνία του «πλαστικά μιας χρήσης» και η νοοτροπία «όλα μιας χρήσης»… είναι εξίσου, αν όχι περισσότερο, υπεύθυνα για το αποτέλεσμα.
Όλα τα ανωτέρω συνιστούν περιττές, μη βιώσιμες, πρακτικές που εξυπηρετούσαν μόνο έναν σκοπό: την αύξηση των εσόδων της αγοράς.
Και τώρα περιμένουμε ότι μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τον ίδιο μηχανισμό για να λύσουμε την κρίση;
Υπάρχει αυτή η διάσημη ρήση, που αποδίδεται ευρέως στον Αϊνστάιν, που λέει ότι εάν μια συγκεκριμένη πρακτική, στρατηγικές και νοοτροπία οδήγησαν σε ένα πρόβλημα, η συνέχιση τους δεν θα το λύσει.
Δεν ξέρω αν όντως το είπε ο Αϊνστάιν, αλλά συμφωνώ απόλυτα.
Εφόσον περιμένουμε να αποκομίσουμε οικονομικό κέρδος ακόμη και από την προσπάθεια διάσωσης μας, η κλιματική κρίση θα συνεχιστεί απτόητη.
Και προς το παρόν αυτή παραμένει η επικρατούσα επιλογή και προσέγγιση.
Γιατί; Για τους ίδιους λόγους που τα ορυκτά καύσιμα εξακολουθούν να είναι κυρίαρχα.
Γιατί υποκλινόμαστε στους κανόνες της αγοράς και των χρηματιστηρίων!
Οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης του 2030, είναι ένα καλό παράδειγμα.
Σύμφωνα με εκθέσεις του ΟΗΕ και καθώς πλησιάζει η προθεσμία του 2030, μόνο το 35% των στόχων της Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) βρίσκονται σε καλό δρόμο ή σημειώνουν μέτρια πρόοδο, σχεδόν οι μισοί σημειώνουν ελάχιστη αργή πρόοδο και το 18% των στόχων χειροτερεύει.
Γιατί;
Επειδή δεν υπάρχει κανένα κέρδος στην αγορά από την επίτευξη των περισσότερων ΣΒΑ.
655 εκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση σε ηλεκτρικό ρεύμα και σχεδόν 2 δισεκατομμύρια δεν έχουν διαθέσιμο τρόπο μαγειρέματος [vii] χωρίς ρύπανση του οικιακού περιβάλλοντος.
Δεν είναι αρκετή αυτή η απόδειξη;
Επιτρέψτε μου να σας δώσω ένα άλλο παράδειγμα από την καύση απαερίων ή καύση σε πυρσό (Gas Flaring), η διαδικασία δηλαδή κατά την οποία το πλεονάζον ορυκτό αέριο (που απελευθερώνεται κατά την εξόρυξη αργού πετρελαίου) καίγεται απευθείας στην ατμόσφαιρα μέσω ενός ειδικού πυρσού.
Αυτή η καύση αυξήθηκε για τρίτο συνεχόμενο έτος, φτάνοντας τα 167 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm) το 2025 και σπαταλώντας αέριο αξίας περίπου 54 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Το ετήσιο Global Gas Flaring Tracker, που δημοσιεύθηκε από την World Bank, διαπιστώνει ότι οι ποσότητες που κάηκαν το 2025 σχεδόν ισούνται με ολόκληρη την ετήσια κατανάλωση ορυκτού αερίου της Αφρικής [viii].
Να προσθέσω ότι αυτή πρακτική που υπαγορεύεται καθαρά από οικονομικά κίνητρα, αφενός σπαταλάει ενέργεια (ας είναι και από ορυκτά καύσιμα) και προσθέτει περίπου 1-1,5% στις ετήσιες εκπομπές CO2.
Αυτή είναι η κλιματική μας πραγματικότητα.
Δεν είναι μόνο ότι έχουμε κάνει όλες τις λάθος επιλογές μέχρι τώρα, αλλά ότι συνεχίζουμε να τις κάνουμε, παρ’ όλο που τα αποτελέσματα μας χτυπάνε απανωτά.
Επομένως, η ανθρωπότητα θα ζήσει για να δει το κλίμα να χειροτερεύει, πολύ ακόμη, πριν αρχίσει να βελτιώνεται, τις επόμενες πολλές δεκαετίες, ίσως αιώνες.
Όταν μιλάει η αγορά, τι μπορούμε να πούμε όλοι οι άλλοι.
Δρ. Γιάννης Τσιπουρίδης
Σύμβουλος Μηχανικός Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας
Δράση για το κλίμα
Μέλος του Fossil Fuel Non Proliferation Treaty και του Loss and Damage Collaboration Group
Εκδότης e-mc2 (Energy Matters to Climate Change)
Εκδότης ΑΝΕΜΟλόγια
[i] https://www.nationalobserver.com/2018/12/12/analysis/co2-vs-cops
[ii] https://www.co2.earth/cop-curve
[iii] https://www.reuters.com/sustainability/cop/30-years-climate-talks-progress-pitfalls-planet-peril-2025-11-06/
[iv] https://www.ejiltalk.org/breaking-a-taboo-fossil-fuels-at-cop26/
[v] https://legalresponse.org/resource/possible-outcomes-from-a-cop/
[vi] https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S259033222300550X
[vii] https://www.who.int/news/item/24-06-2026-655-million-people-still-living-without-electricity-underscore-urgent-need-to-deliver-on-universal-energy-access-target
[viii] https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2026/06/23/global-gas-flaring-rises-energy-security