Ο κόσμος εισέρχεται σε μια νέα εποχή αστάθειας και γενικευμένης βίας, με το 2025 να καταγράφεται ως η χρονιά με τον μεγαλύτερο αριθμό ένοπλων συγκρούσεων στις οποίες συμμετείχαν κράτη μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ταυτόχρονα, οι επιθέσεις εναντίον αμάχων εκτοξεύθηκαν σε πρωτοφανή επίπεδα, αποκαλύπτοντας το ανθρώπινο κόστος μιας διεθνούς τάξης που μοιάζει να αποδομείται.
Τα ανησυχητικά αυτά συμπεράσματα περιλαμβάνονται στην ετήσια έκθεση «Conflict Trends» του Ινστιτούτου Ερευνών του Όσλο για την Ειρήνη (PRIO), η οποία σκιαγραφεί ένα παγκόσμιο περιβάλλον όπου οι συγκρούσεις πολλαπλασιάζονται, οι μηχανισμοί αποκλιμάκωσης αποδυναμώνονται και οι άμαχοι βρίσκονται ολοένα συχνότερα στο επίκεντρο της βίας.
Αρνητικό ρεκόρ 80 ετών
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, το 2025 καταγράφηκαν 65 συγκρούσεις στις οποίες εμπλεκόταν τουλάχιστον ένα κράτος, ο υψηλότερος αριθμός από το 1946. Παράλληλα, οι διακρατικές συγκρούσεις διπλασιάστηκαν μέσα σε μόλις έναν χρόνο, φθάνοντας τις οκτώ, αριθμός που αποτελεί επίσης ιστορικό υψηλό για τη μεταπολεμική περίοδο.
Στις συγκρούσεις αυτές περιλαμβάνονται η συνέχιση της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, οι νέες εντάσεις ανάμεσα στην Ινδία και το Πακιστάν, οι συγκρούσεις στα σύνορα Αφγανιστάν και Πακιστάν, η κρίση μεταξύ Καμπότζης και Ταϊλάνδης, καθώς και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις του Ισραήλ σε πολλαπλά μέτωπα της Μέσης Ανατολής.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το διεθνές σύστημα φαίνεται να έχει εισέλθει σε μια περίοδο διαδοχικών κρίσεων, χωρίς ουσιαστικά διαστήματα αποκλιμάκωσης.
Η τρίτη φονικότερη χρονιά μετά τον Ψυχρό Πόλεμο
Το 2025 αναδείχθηκε επίσης ως η τρίτη πιο αιματηρή χρονιά από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.
Περίπου 245.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας πολεμικών συγκρούσεων ή πολιτικής βίας. Πρόκειται για έναν απολογισμό που κατατάσσεται πίσω μόνο από το 1994, χρονιά της γενοκτονίας στη Ρουάντα, και το 2021, όταν ο πόλεμος στο Τιγκράι της Αιθιοπίας είχε προκαλέσει δεκάδες χιλιάδες θανάτους.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι 76.500 άμαχοι σκοτώθηκαν σε στοχευμένες επιθέσεις, έναντι 14.200 το 2024. Η αύξηση αυτή αντανακλά μια βαθιά μεταβολή στον χαρακτήρα των σύγχρονων συγκρούσεων, όπου οι πολίτες μετατρέπονται ολοένα συχνότερα σε άμεσους στόχους.
Το Σουδάν στο επίκεντρο της ανθρωπιστικής καταστροφής
Σημαντικό μέρος της εκρηκτικής αύξησης των θυμάτων αποδίδεται στον εμφύλιο πόλεμο στο Σουδάν.
Οι μάχες ανάμεσα στον τακτικό στρατό και τις παραστρατιωτικές Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF) έχουν οδηγήσει σε μία από τις μεγαλύτερες ανθρωπιστικές κρίσεις των τελευταίων ετών. Ιδιαίτερα στην πόλη ελ Φάσερ, η πολιορκία και οι μαζικές σφαγές εκτιμάται ότι προκάλεσαν περίπου 60.000 θανάτους.
Η διεθνής κοινότητα έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι εκατομμύρια Σουδανοί βρίσκονται αντιμέτωποι με τον κίνδυνο λιμού και αναγκαστικού εκτοπισμού.
«Δεν υπάρχει ανάπαυλα»
Η Σίρι Άας Ρούσταντ, ερευνήτρια του PRIO και μία από τις συντάκτριες της έκθεσης, δεν έκρυψε την απαισιοδοξία της παρουσιάζοντας τα ευρήματα.
«Δυστυχώς δεν υπάρχουν πολλά θετικά που μπορώ να εξάγω από όλα αυτά. Συνήθως καταφέρνω πάντα να βρω κάτι θετικό, αλλά φέτος τα νούμερα είναι σοκαριστικά», ανέφερε.
Όπως εξήγησε, το βασικό χαρακτηριστικό της σημερινής περιόδου είναι η ταυτόχρονη εξέλιξη πολλών μεγάλων συγκρούσεων.
«Αυτό που συμβαίνει τα τελευταία πέντε ή έξι χρόνια είναι ότι έχουμε πολλές μεγάλες συγκρούσεις που μαίνονται ταυτόχρονα και οι οποίες μοιάζει να διαδέχονται η μία την άλλη. Δεν υπάρχει ανάπαυλα», υπογράμμισε.
Η ίδια επισήμανε ότι κατά τη δεκαετία του 2000 υπήρξαν χρονιές χωρίς καμία διακρατική σύγκρουση, γεγονός που καταδεικνύει πόσο δραματικά έχει αλλάξει το διεθνές περιβάλλον.
Η Μέση Ανατολή και ο ρόλος του Ισραήλ
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην εμπλοκή του Ισραήλ σε πολλαπλά μέτωπα.
Η Ρούσταντ χαρακτήρισε το Ισραήλ «μία από τις πιο επιθετικές χώρες του κόσμου αυτή τη στιγμή», παραπέμποντας στις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα, τις επιθέσεις στη Συρία, τις συγκρούσεις με τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, την αντιπαράθεση με το Ιράν και τις επιθέσεις κατά των ανταρτών Χούθι στην Υεμένη.
Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή έχουν συμβάλει καθοριστικά στη διαμόρφωση της σημερινής εικόνας αστάθειας, με τις συγκρούσεις να αλληλοτροφοδοτούνται και να δημιουργούν έναν ευρύτερο περιφερειακό κύκλο βίας.
Οι αιχμές για τις Ηνωμένες Πολιτείες
Η νορβηγίδα ερευνήτρια άσκησε παράλληλα κριτική στον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών στο διεθνές σύστημα.
Όπως σημείωσε, η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην αμερικανική προεδρία συνοδεύτηκε από την επιβολή νέων εμπορικών φραγμών και την ενίσχυση μιας πιο μονομερούς προσέγγισης στην εξωτερική πολιτική.
«Υπάρχουν σαφώς περισσότερες εντάσεις στον κόσμο. Μπορούμε να πούμε χωρίς να κάνουμε μεγάλο λάθος ότι οι ΗΠΑ είναι σε μεγάλο βαθμό υπεύθυνες», υποστήριξε, προσθέτοντας ότι οι θεσμοί της διεθνούς συνεργασίας εμφανίζονται όλο και πιο αδύναμοι.
«Σταματάμε τη συνεργασία. Το Συμβούλιο Ασφαλείας δεν λειτουργεί αυτή τη στιγμή. Οδηγούμαστε προς έναν ακόμη πιο πολωμένο κόσμο», τόνισε.
Η Αφρική παραμένει το επίκεντρο των συγκρούσεων
Η γεωγραφική κατανομή των πολέμων καταδεικνύει ότι η Αφρική συνεχίζει να αποτελεί την περιοχή με τις περισσότερες συγκρούσεις στις οποίες εμπλέκονται κράτη.
Στην αφρικανική ήπειρο καταγράφηκαν 29 τέτοιες συγκρούσεις μέσα στο 2025. Ακολουθούν η Ασία και η Μέση Ανατολή, ενώ χαμηλότερα βρίσκονται η Βόρεια και Λατινική Αμερική και η Ευρώπη.
Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι αρκετές εστίες βίας εξακολουθούν να λαμβάνουν περιορισμένη διεθνή προσοχή, όπως η δράση των συμμοριών στην Αϊτή ή τα περιστατικά μετεκλογικής βίας στην Τανζανία.
Ένας κόσμος σε καμπή
Τα συμπεράσματα της έκθεσης του PRIO αποτυπώνουν κάτι περισσότερο από μια στατιστική επιδείνωση. Αντανακλούν τη μετάβαση σε μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, όπου η αντιπαράθεση μεγάλων και περιφερειακών δυνάμεων συνυπάρχει με εμφύλιους πολέμους, παρακρατική βία και αποδυναμωμένους διεθνείς θεσμούς.
Η αύξηση των συγκρούσεων, η στοχοποίηση αμάχων και η αδυναμία αποτελεσματικής διαμεσολάβησης συνθέτουν μια εικόνα βαθιάς αβεβαιότητας για το μέλλον. Το ερώτημα που τίθεται πλέον δεν είναι αν ο κόσμος γίνεται πιο επικίνδυνος, αλλά αν οι διεθνείς μηχανισμοί διαθέτουν ακόμη τα μέσα και τη βούληση να ανακόψουν αυτή την πορεία.
