Data centers στην Ευρώπη: θεσμική σύγκρουση για τη διαφάνεια και το περιβάλλον
Μια νέα θεσμική και πολιτική πίεση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρνουν 35 ευρωβουλευτές, ζητώντας την κατάργηση ρήτρας εμπιστευτικότητας που, όπως υποστηρίζουν, αποκρύπτει κρίσιμα στοιχεία για το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των data centers στην Ευρώπη. Η πρωτοβουλία, που δεν έχει ελληνική συμμετοχή, συνδέεται άμεσα με τις αποκαλύψεις της πανευρωπαϊκής δημοσιογραφικής ομάδας Investigate Europe και επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της διαφάνειας γύρω από τις μεγάλες ψηφιακές υποδομές.
Η υπόθεση αγγίζει ευθέως την Ελλάδα, όπου η ανάπτυξη data centers εξελίσσεται σε στρατηγική επιλογή, με εμπλοκή της κυβέρνησης και ισχυρών πολυεθνικών τεχνολογίας.
Η έρευνα του Investigate Europe και οι πιέσεις των Big Tech
Σύμφωνα με την αποκάλυψη του Investigate Europe, σε συνεργασία με διεθνή μέσα όπως το Reporters United και άλλους ευρωπαϊκούς οργανισμούς, η Microsoft και το λόμπι DigitalEurope που εκπροσωπεί κολοσσούς όπως η Amazon, η Google και η Meta, άσκησαν πιέσεις στην Κομισιόν για τροποποίηση ευρωπαϊκής νομοθεσίας του 2024.
Η αλλαγή, όπως αποκαλύπτεται, αφορά την απαλλαγή των εταιρειών που κατασκευάζουν data centers από την υποχρέωση δημοσιοποίησης αναλυτικών στοιχείων για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις κάθε εγκατάστασης. Στο τελικό κείμενο της ρύθμισης, η πρόταση του λόμπι ενσωματώθηκε αυτούσια, ενώ εσωτερική αλληλογραφία αξιωματούχου της ΕΕ φέρεται να κατευθύνει τα κράτη-μέλη να μην δημοσιοποιούν στοιχεία ανά κέντρο δεδομένων.
«Παράνομη» ρήτρα εμπιστευτικότητας και νομική αμφισβήτηση
Η επιστολή των 35 ευρωβουλευτών προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτηρίζει τη ρήτρα εμπιστευτικότητας «παράνομη», υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει τη Σύμβαση του Άαρχους και την ευρωπαϊκή νομοθεσία για την πρόσβαση των πολιτών στην περιβαλλοντική πληροφόρηση. Η θέση τους βασίζεται σε γνωμοδοτήσεις δέκα νομικών εμπειρογνωμόνων που κάνουν λόγο για συστηματική υποβάθμιση της διαφάνειας.
«Τι κρύβουν οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας; Το να απαγορεύεται στους πολίτες και τις τοπικές αρχές να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις για τα κέντρα δεδομένων είναι λάθος σε μια δημοκρατία», δήλωσε η Γερμανίδα ευρωβουλεύτρια των Πρασίνων Αλεξάντρα Γκέζε στο Investigate Europe.
Η Ελλάδα στο επίκεντρο της υπόθεσης των data centers
Η διάσταση της υπόθεσης στην Ελλάδα είναι πολλαπλή. Η Microsoft αναπτύσσει ήδη υποδομές data centers στη χώρα, ενώ διατηρεί στενή σχέση με την ελληνική κυβέρνηση. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει πραγματοποιήσει, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, τουλάχιστον 13 συναντήσεις με στελέχη της εταιρείας, στο πλαίσιο της στρατηγικής για την ψηφιακή μετάβαση και την προσέλκυση επενδύσεων.
Παράλληλα, η ελληνική νομοθεσία έχει διαμορφώσει ένα ιδιαίτερα ευνοϊκό πλαίσιο για την εγκατάσταση data centers. Με τον νόμο 4933/2022, η κυβέρνηση άνοιξε τη δυνατότητα χωροθέτησης ακόμη και σε ζώνες προστασίας της φύσης, όπου μέχρι πρότινος επιτρέπονταν αποκλειστικά χρήσεις περιβαλλοντικής προστασίας.
Ψηφιακή στρατηγική και ερωτήματα διαφάνειας
Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου έχει περιγράψει την Ελλάδα ως μελλοντικό κόμβο ψηφιακών υποδομών ισχύος έως και 1 GW, με τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας να επεκτείνουν ήδη την παρουσία τους στη χώρα.
Ωστόσο, η απουσία Ελλήνων ευρωβουλευτών από την επιστολή των 35 προς την Κομισιόν προκαλεί πολιτικά ερωτήματα, την ώρα που η συζήτηση για το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των data centers εντείνεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο και η πίεση για ενεργειακούς και χωροταξικούς περιορισμούς αυξάνεται.
Το νέο πεδίο σύγκρουσης στην ευρωπαϊκή ψηφιακή πολιτική
Η υπόθεση αναδεικνύει ένα ευρύτερο πεδίο σύγκρουσης ανάμεσα στη στρατηγική ψηφιακής ανάπτυξης της ΕΕ και στις απαιτήσεις περιβαλλοντικής διαφάνειας. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες και τα θεσμικά τους δίκτυα επιρροής. Από την άλλη, ένα τμήμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που ζητά πλήρη δημοσιοποίηση των περιβαλλοντικών δεδομένων, επικαλούμενο το δικαίωμα των πολιτών στην πληροφόρηση.
Το ζήτημα των data centers εξελίσσεται πλέον σε δομικό πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης για την Ευρώπη, με την Ελλάδα να βρίσκεται στο επίκεντρο τόσο ως επενδυτικός προορισμός όσο και ως χώρος εφαρμογής των νέων κανόνων.
