Με το τρίπτυχο «Παράγουμε περισσότερο, Μοιράζουμε δικαιότερα, Ζούμε καλύτερα», ο Αλέξης Τσίπρας παρουσίασε στη Θεσσαλονίκη το Εθνικό Σχέδιο Ανασυγκρότησης της ΕΛ.Α.Σ., δίνοντας στην οικονομική πρόταση σαφές πολιτικό και προγραμματικό περιεχόμενο.
Στο επίκεντρο βρίσκονται η αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου, η αύξηση των μισθών, η αναδιανομή του φορολογικού βάρους, η μείωση του ενεργειακού κόστους, η αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης και ένα διαφορετικό μοντέλο διακυβέρνησης.
Η Θεσσαλονίκη ως αφετηρία πολιτικής επιστροφής
Η εμφάνιση του Αλέξη Τσίπρα στη Θεσσαλονίκη είχε χαρακτήρα ευρύτερο από την παρουσίαση ενός οικονομικού προγράμματος. Η εκδήλωση αποτέλεσε την πρώτη μεγάλη δημόσια παρουσίαση της πρότασης διακυβέρνησης της ΕΛ.Α.Σ. και ταυτόχρονα το σημείο εκκίνησης μιας πολιτικής προσπάθειας με ορίζοντα τις επόμενες εκλογές.
Ο πρώην πρωθυπουργός επιχείρησε να δώσει συγκεκριμένο περιεχόμενο στο αφήγημα της πολιτικής επιστροφής του, παρουσιάζοντας ένα Εθνικό Σχέδιο Ανασυγκρότησης με ορίζοντα την Ελλάδα του 2030.
Το σχέδιο περιλαμβάνει παρεμβάσεις συνολικού ύψους 7,39 δισ. ευρώ για την τετραετία 2027-2030, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην κοστολόγηση και στην εξασφάλιση των απαιτούμενων πόρων.
Το πρώτο ερώτημα που θα συνοδεύει κάθε οικονομική εξαγγελία είναι το «πού θα βρεθούν τα χρήματα». Η απάντηση της ΕΛ.Α.Σ. στηρίζεται στον κανόνα που έθεσε ο Αλέξης Τσίπρας: «καμία μόνιμη παροχή χωρίς μόνιμη πηγή χρηματοδότησης και καμία μόνιμη δαπάνη με έκτακτο έσοδο».
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, προβλέπονται 1,92 δισ. ευρώ μόνιμα νέα έσοδα, καθαρή δαπάνη 5,47 δισ. ευρώ και διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος 5,60 δισ. ευρώ.
Από την κατανάλωση στην παραγωγή
Η βασική πολιτική ιδέα του σχεδίου βρίσκεται στην αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου. Ο Αλέξης Τσίπρας επιχείρησε να μεταφέρει τη συζήτηση από το ύψος των παροχών στην οικονομία που θα μπορούσε να στηρίξει μακροπρόθεσμα υψηλότερα εισοδήματα και ισχυρότερο κοινωνικό κράτος.
Η πρόταση περιλαμβάνει περισσότερη βιομηχανία, επενδύσεις, τεχνολογία, ενέργεια, αγροτική παραγωγή, υποδομές και ενίσχυση της περιφέρειας.
Στην ομιλία του ο πρώην πρωθυπουργός υποστήριξε ότι το πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας συνδέεται με τη χαμηλή παραγωγικότητα, τις περιορισμένες επενδύσεις και την τεχνολογική υστέρηση. Η λύση, επομένως, τοποθετείται στην κατεύθυνση μιας οικονομίας που παράγει περισσότερη αξία, αυξάνει τις εξαγωγές και δημιουργεί καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας.
Στο επίκεντρο αυτής της στρατηγικής τοποθετούνται συγκεκριμένοι κλάδοι: φάρμακα και βιοτεχνολογία, τρόφιμα, ενεργειακός εξοπλισμός, αποθήκευση ενέργειας, ναυτιλιακή τεχνολογία, κρίσιμα υλικά και αμυντική παραγωγή.
Η επιλογή αυτή δίνει στο πρόγραμμα ένα σαφές αναπτυξιακό στίγμα. Η ΕΛ.Α.Σ. επιχειρεί να συνδέσει την κοινωνική πολιτική με την παραγωγή πλούτου και να στηρίξει τις κοινωνικές παρεμβάσεις σε μια ευρύτερη αλλαγή της οικονομικής βάσης της χώρας.
Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης με κεφάλαια 12 δισ. ευρώ
Κεντρικός χρηματοδοτικός μηχανισμός της πρότασης είναι το Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης. Η ΕΛ.Α.Σ. προτείνει τη συγκέντρωση 12 δισ. ευρώ πρωτογενών κεφαλαίων στην τετραετία από δημόσιους πόρους, συμμετοχή εγχώριων επιχειρήσεων και έσοδα από τη Golden Visa.
Με τη μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων, ο στόχος ανέρχεται σε 25 δισ. ευρώ μέσα στην τετραετία και σε περισσότερα από 50 δισ. ευρώ σε ορίζοντα δεκαετίας.
Το Ταμείο προορίζεται να κατευθύνει κεφάλαια σε παραγωγικές δραστηριότητες, επενδύσεις, τεχνολογία και υποδομές, με την πρόταση να προβλέπει ανεξάρτητη αξιολόγηση, πλήρη δημοσιότητα των δικαιούχων και μέτρηση των αποτελεσμάτων.
Το πολιτικό στοίχημα είναι διπλό: να αυξηθούν οι επενδύσεις και ταυτόχρονα να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο κατευθύνεται το δημόσιο χρήμα.
Πατριωτική Εισφορά στο ισχυρότερο 1%
Στο φορολογικό πεδίο, η πιο χαρακτηριστική πρόταση είναι η «Πατριωτική Εισφορά», που αφορά το ισχυρότερο 1% της κοινωνίας.
Η πρόταση προβλέπει επιβάρυνση 1% επί της καθαρής περιουσίας, με στόχο την άντληση πρόσθετων μόνιμων εσόδων και τη μετατόπιση μέρους του φορολογικού βάρους προς τα υψηλότερα περιουσιακά στρώματα.
Παράλληλα, το πρόγραμμα περιλαμβάνει φορολογικές ελαφρύνσεις για οικογένειες, εργαζόμενους, μικρές επιχειρήσεις και ελεύθερους επαγγελματίες.
Μεταξύ των παρεμβάσεων περιλαμβάνονται η κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος, η κατάργηση της προκαταβολής φόρου για ατομικές επιχειρήσεις, η μείωση της προκαταβολής για τα νομικά πρόσωπα, ο διπλασιασμός της έκπτωσης φόρου για οικογένειες με παιδιά και ρυθμίσεις οφειλών έως 120 δόσεις.
Έτσι, η φορολογική πολιτική αποτελεί έναν από τους βασικούς μηχανισμούς της προτεινόμενης αναδιανομής, με το πρόγραμμα να επιχειρεί να συνδυάσει ελαφρύνσεις για τη μεσαία τάξη και τους μικρομεσαίους με μεγαλύτερη συμμετοχή των υψηλότερων εισοδηματικών και περιουσιακών στρωμάτων.
Κατώτατος μισθός 1.000 ευρώ και μέσος μισθός 1.800 ευρώ
Το δεύτερο μεγάλο κοινωνικό σκέλος αφορά τους μισθούς.
Η ΕΛ.Α.Σ. θέτει ως στόχο κατώτατο μισθό 1.000 ευρώ μέσα στο 2027 και μέσο μισθό πλήρους απασχόλησης 1.800 ευρώ στο τέλος της τετραετίας.
Οι αυξήσεις συνδέονται με την ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων, των κλαδικών συμβάσεων και της παραγωγικότητας. Η λογική του σχεδίου είναι ότι η αύξηση των μισθών πρέπει να στηρίζεται σε μια οικονομία που παράγει περισσότερη αξία.
Εδώ βρίσκεται και μία από τις κεντρικές οικονομικές εξισώσεις της πρότασης: επενδύσεις και παραγωγικότητα από τη μία πλευρά, υψηλότεροι μισθοί και μεγαλύτερη αγοραστική δύναμη από την άλλη.
ΦΠΑ 6% και νέα παρέμβαση στην αγορά
Για την αντιμετώπιση της ακρίβειας, προτείνεται μείωση του ΦΠΑ στο 6% για βασικά είδη διατροφής και υγιεινής.
Η πρόταση συνοδεύεται από ψηφιακό παρατηρητήριο ανά κωδικό προϊόντος, ελέγχους σε ολόκληρη την αλυσίδα και ανώτατο περιθώριο κέρδους, με στόχο η φορολογική ελάφρυνση να αποτυπώνεται στις τελικές τιμές.
Η παρέμβαση στηρίζεται στην παραδοχή ότι η μείωση του ΦΠΑ από μόνη της δεν εξασφαλίζει αντίστοιχη μείωση της τιμής στο ράφι. Γι’ αυτό το πρόγραμμα επιχειρεί να συνδέσει τη φορολογική πολιτική με τον έλεγχο της αγοράς και την ενίσχυση του ανταγωνισμού.
Μείωση 30% στους λογαριασμούς ενέργειας
Σημαντικό μέρος του σχεδίου αφορά το ενεργειακό κόστος.
Η ΕΛ.Α.Σ. θέτει στόχο μεσοσταθμικής μείωσης των λογαριασμών κατά 30%, ενώ προτείνει ελάχιστη εγγυημένη ποσότητα ενέργειας σε σταθερή και προσιτή τιμή.
Παράλληλα, προβλέπεται προστασία από διακοπή ρεύματος για νοικοκυριά που αποδεδειγμένα αδυνατούν να ανταποκριθούν στο κόστος.
Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται και αλλαγή του στρατηγικού ρόλου της ΔΕΗ, ώστε να λειτουργεί ως εγγυητής του βασικού τιμολογίου και ως στρατηγικός αγοραστής, ενώ παράλληλα θα έχει επενδυτικό ρόλο στα δίκτυα και στην αποθήκευση ενέργειας.
Η προσέγγιση αυτή αντιμετωπίζει την ενέργεια ως κρίσιμη δημόσια υποδομή και ως βασικό παράγοντα του κόστους ζωής αλλά και της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας.
50.000 προσιτές κατοικίες
Η στεγαστική κρίση αποτελεί ακόμη έναν από τους βασικούς άξονες του προγράμματος.
Η πρόταση προβλέπει 50.000 νέες προσιτές στεγαστικές επιλογές μέσα σε τέσσερα χρόνια, με αξιοποίηση δημόσιας και δημοτικής γης, ανακαίνιση κλειστών κατοικιών και παρεμβάσεις στις βραχυχρόνιες μισθώσεις.
Στους δήμους προβλέπεται δυνατότητα περιορισμού των βραχυχρόνιων μισθώσεων σε περιοχές όπου η εξάπλωσή τους πιέζει την αγορά κατοικίας και οδηγεί σε εκτόπιση μόνιμων κατοίκων.
Η κατοικία εντάσσεται έτσι στον σχεδιασμό ως κοινωνική υποδομή, με την πολιτική να μετατοπίζεται από τις επιδοτήσεις ενοικίου στη δημιουργία πραγματικού αποθέματος προσιτής στέγης.
Κατάργηση των Πανελλαδικών και στήριξη των φοιτητών
Στην Παιδεία, μία από τις πιο ριζικές προτάσεις αφορά την κατάργηση των Πανελλαδικών ως βασικού μηχανισμού πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση.
Η ΕΛ.Α.Σ. προτείνει ένα νέο σύστημα που θα αξιολογεί τη συνολική σχολική πορεία των μαθητών και όχι αποκλειστικά την επίδοση σε μια σειρά εξετάσεων.
Παράλληλα, προβλέπεται οικονομική στήριξη 500 ευρώ τον μήνα για δέκα μήνες σε φοιτητές περιφερειακών πανεπιστημίων που σπουδάζουν μακριά από την οικογενειακή τους κατοικία.
Η πρόταση για την πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση αποτελεί σημαντική θεσμική αλλαγή και ανοίγει τη συζήτηση για το κατά πόσο ένα νέο σύστημα μπορεί να συνδυάσει αξιοκρατία, διαφάνεια και περιορισμό των κοινωνικών ανισοτήτων.
Υγεία, Παιδεία και περιφέρεια στο νέο κοινωνικό μοντέλο
Το σχέδιο περιλαμβάνει ακόμη παρεμβάσεις στην Υγεία και την Παιδεία, καθώς και ισχυρότερη στήριξη της περιφέρειας.
Η λογική που διαπερνά το πρόγραμμα είναι η δημιουργία ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου, στο οποίο η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου θα συνδέεται με την παραγωγική ανάπτυξη, τις δημόσιες υπηρεσίες και τη μείωση των ανισοτήτων.
Ο στόχος της περιφερειακής σύγκλισης συνδέεται με το Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης και με την κατεύθυνση επενδύσεων σε υποδομές, αγροτική παραγωγή, ενέργεια και νέες τεχνολογίες.
Το κράτος δικαίου γίνεται μέρος της οικονομικής πρότασης
Παράλληλα με την οικονομία, ο Αλέξης Τσίπρας έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στο κράτος δικαίου και στη διαφάνεια.
Στην ομιλία του κατήγγειλε φαινόμενα συγκέντρωσης εξουσίας, απευθείας αναθέσεις, περιορισμένο ανταγωνισμό στις δημόσιες συμβάσεις και αποδυνάμωση των ελεγκτικών μηχανισμών, συνδέοντας τις καταγγελίες του με τον τρόπο λειτουργίας της σημερινής διακυβέρνησης.
Η επιλογή αυτή έχει σαφή εκλογική στόχευση. Ο πρώην πρωθυπουργός επιχειρεί να μετατρέψει τις επόμενες εκλογές σε αναμέτρηση ανάμεσα στη συνέχιση της σημερινής πορείας και στην «κυβερνητική αλλαγή».
Στο αφήγημα της ΕΛ.Α.Σ., η διαφάνεια και η λογοδοσία αποτελούν μέρος της ίδιας οικονομικής πρότασης, καθώς συνδέονται με τη διαχείριση του δημόσιου χρήματος, τις δημόσιες συμβάσεις, τον ανταγωνισμό και την αποτελεσματικότητα του κράτους.
Το μεγάλο πολιτικό στοίχημα της ΕΛ.Α.Σ.
Η παρουσία του Αλέξη Τσίπρα στη Θεσσαλονίκη σηματοδότησε έτσι την έναρξη μιας νέας πολιτικής φάσης για την ΕΛ.Α.Σ.
Το οικονομικό πρόγραμμα είχε προετοιμαστεί εδώ και μήνες και παρουσιάστηκε ως ολοκληρωμένη πρόταση διακυβέρνησης, με συγκεκριμένους αριθμούς, πηγές χρηματοδότησης και παρεμβάσεις σε ένα μεγάλο εύρος της οικονομικής και κοινωνικής ζωής.
Το κρίσιμο ζήτημα από εδώ και πέρα είναι η μετατροπή αυτού του εκτεταμένου σχεδίου σε πολιτικό μήνυμα που θα γίνει κατανοητό από την κοινωνία και θα συνδεθεί με τις καθημερινές ανάγκες των πολιτών.
Ο Αλέξης Τσίπρας επιχείρησε να συμπυκνώσει αυτή την επιδίωξη στη φράση: «Δεν ζητάμε μια ακόμη κυβερνητική εναλλαγή. Ζητάμε αλλαγή πορείας».
Αυτό είναι το βασικό πολιτικό στοίχημα της «Συμπαράταξης». Η ΕΛ.Α.Σ. καλείται να πείσει ότι το σχέδιο που παρουσιάστηκε στη Θεσσαλονίκη μπορεί να αποτελέσει πραγματική κυβερνητική εναλλακτική, με διαφορετική παραγωγική στρατηγική, διαφορετική κατανομή του φορολογικού βάρους και διαφορετικό μοντέλο διακυβέρνησης.
Η επόμενη περίοδος θα δείξει εάν το τρίπτυχο «Παράγουμε περισσότερο, Μοιράζουμε δικαιότερα, Ζούμε καλύτερα» θα παραμείνει ένας κεντρικός πολιτικός τίτλος ή θα μετατραπεί σε συνεκτικό προεκλογικό σχέδιο που θα διεκδικήσει την ψήφο της κοινωνίας.
