Η πρώτη επίσκεψη του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο μετά το 2017 πραγματοποιείται σε μια από τις πιο ασταθείς διεθνείς συγκυρίες της τελευταίας δεκαετίας.
Η συνάντηση με τον κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ στις 14 και 15 Μαΐου είχε αρχικά σχεδιαστεί ως μια δύσκολη αλλά διαχειρίσιμη διαπραγμάτευση για το εμπόριο και τους δασμούς. Η κλιμάκωση όμως του πολέμου με το Ιράν μετατόπισε πλήρως το κέντρο βάρους. Πλέον, η ενεργειακή ασφάλεια, η γεωπολιτική επιρροή στη Μέση Ανατολή και η ισορροπία ισχύος στον Ειρηνικό κυριαρχούν στην ατζέντα.
Η Ουάσιγκτον ήλπιζε ότι μέχρι την άνοιξη το ιρανικό καθεστώς θα είχε υποχωρήσει υπό τη συνδυασμένη πίεση στρατιωτικών επιχειρήσεων, κυρώσεων και διπλωματικής απομόνωσης. Αυτό δεν συνέβη. Αντίθετα, η παρατεταμένη κρίση στα Στενά του Ορμούζ ανέδειξε τα όρια της αμερικανικής ισχύος και αύξησε τον ρόλο του Πεκίνου ως δυνητικού διαμεσολαβητή.
Ο δρόμος προς το Πεκίνο περνά από την Τεχεράνη
Το Ιράν αποτελεί το αόρατο αλλά καθοριστικό θέμα της συνάντησης. Η Κίνα διατηρεί στρατηγική σχέση με την Τεχεράνη, αγοράζει μεγάλες ποσότητες ιρανικού πετρελαίου και προσφέρει πολιτική κάλυψη απέναντι στη δυτική πίεση. Για την αμερικανική πλευρά, ο στόχος είναι σαφής: να πειστεί το Πεκίνο να χρησιμοποιήσει την επιρροή του ώστε να περιοριστεί η σύγκρουση και να αποφευχθεί μια μόνιμη ενεργειακή κρίση.
Το πρόβλημα για τον Τραμπ είναι ότι διαπραγματεύεται από θέση μεγαλύτερης πίεσης. Η αύξηση των τιμών της ενέργειας επηρεάζει την αμερικανική οικονομία και ενισχύει τις ανησυχίες των Ρεπουμπλικανών ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου. Αντίθετα, ο Σι δεν έχει εκλογικούς περιορισμούς και μπορεί να κινηθεί με μακροπρόθεσμη στρατηγική.
Η Κίνα επίσης έχει κατορθώσει να απορροφήσει μέρος των κραδασμών χάρη στη διαφοροποίηση των ενεργειακών προμηθευτών, την αύξηση εισαγωγών από τη Ρωσία και τα μεγάλα αποθέματα πετρελαίου. Ωστόσο, η παράταση της κρίσης στα Στενά του Ορμούζ δημιουργεί σοβαρές πιέσεις και για το κινεζικό μοντέλο ανάπτυξης, το οποίο στηρίχθηκε επί χρόνια σε φθηνή ενέργεια από το Ιράν και τη Βενεζουέλα.
Η Ταϊβάν ως επικίνδυνη κόκκινη γραμμή
Αν το Ιράν είναι το επείγον θέμα για τις ΗΠΑ, η Ταϊβάν αποτελεί τη στρατηγική προτεραιότητα για το Πεκίνο. Η επανένωση του νησιού με την ηπειρωτική Κίνα αποτελεί κεντρικό στοιχείο του πολιτικού σχεδίου του Σι Τζινπίνγκ και συνδέεται άμεσα με το αφήγημα της «εθνικής αναγέννησης».
Η αμερικανική στήριξη προς την Ταϊβάν παραμένει ισχυρή, κυρίως μέσω πωλήσεων όπλων και τεχνολογικής συνεργασίας. Η απόφαση της κυβέρνησης Τραμπ τον Δεκέμβριο του 2025 να εγκρίνει νέο πακέτο εξοπλισμών ύψους 11 δισ. δολαρίων προκάλεσε έντονη αντίδραση του Πεκίνου.
Τις τελευταίες εβδομάδες, όμως, εμφανίζονται σημάδια μετατόπισης. Ο Τραμπ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να συζητήσει το ζήτημα των εξοπλισμών της Ταϊβάν με τον Σι, προκαλώντας ανησυχία στην Ταϊπέι. Για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, η αμερικανική πλευρά δείχνει διατεθειμένη να εντάξει το θέμα σε μια ευρύτερη διαπραγμάτευση.
Αυτό ακριβώς επιδιώκει το Πεκίνο: να μετατραπεί η Ταϊβάν από αδιαπραγμάτευτη αμερικανική δέσμευση σε διαπραγματευτικό χαρτί.
Ο εμπορικός πόλεμος συνεχίζεται με άλλους όρους
Παρά το γεωπολιτικό βάρος της συγκυρίας, οι οικονομικές σχέσεις παραμένουν κρίσιμες. Η εύθραυστη «εμπορική εκεχειρία» που συμφωνήθηκε πέρυσι στη Νότια Κορέα βρίσκεται υπό δοκιμασία.
Οι αμερικανικοί δασμοί στα κινεζικά προϊόντα εξακολουθούν να κινούνται σε πολύ υψηλά επίπεδα, ενώ το Πεκίνο απάντησε με αντίμετρα που περιόρισαν σημαντικά τον όγκο του διμερούς εμπορίου. Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να εξαρτώνται από τις κινεζικές σπάνιες γαίες, ενώ η Κίνα παραμένει ευάλωτη στους περιορισμούς που επιβάλλει η Ουάσιγκτον στους προηγμένους ημιαγωγούς.
Στο τραπέζι βρίσκεται και η δημιουργία ενός μόνιμου Συμβουλίου Εμπορίου, μέσω του οποίου οι δύο πλευρές θα επιχειρούν να διαχειρίζονται τους δασμούς, τις εξαγωγικές άδειες και τα στρατηγικά προϊόντα. Πρόκειται ουσιαστικά για έναν μηχανισμό ελεγχόμενης αντιπαράθεσης, με στόχο να αποτραπεί μια πλήρης οικονομική αποσύνδεση.
Η Κίνα αναμένεται επίσης να προσφέρει περιορισμένες εμπορικές παραχωρήσεις, όπως αγορές αεροσκαφών Boeing και αύξηση εισαγωγών αμερικανικών αγροτικών προϊόντων, επιτρέποντας στον Τραμπ να παρουσιάσει χειροπιαστά αποτελέσματα στο εσωτερικό μέτωπο.
Η εικόνα της ισχύος και το πολιτικό μήνυμα
Η επίσκεψη έχει και έντονο συμβολικό χαρακτήρα. Στο Πεκίνο κυριαρχεί η εκτίμηση ότι ο πόλεμος με το Ιράν αποκάλυψε τα όρια της αμερικανικής στρατιωτικής υπεροχής. Κινέζοι αναλυτές περιγράφουν πλέον τις ΗΠΑ ως έναν «κουτσό γίγαντα», υποστηρίζοντας ότι η αδυναμία επιβολής γρήγορης νίκης απέναντι στο Ιράν λειτουργεί αποτρεπτικά απέναντι σε κάθε σκέψη άμεσης σύγκρουσης με την Κίνα.
Από την άλλη πλευρά, ο Τραμπ επιχειρεί να διατηρήσει την εικόνα του ηγέτη που διαπραγματεύεται από θέση ισχύος και μπορεί να αποσπάσει συμφωνίες ακόμη και σε δυσμενές περιβάλλον. Γι’ αυτό και οποιαδήποτε μικρή πρόοδος, είτε στο εμπόριο είτε στο Ιράν, αναμένεται να παρουσιαστεί ως σημαντική επιτυχία.
Ο ένας πόκερ κι ο άλλος σκάκι
Η ουσία της συνάντησης ίσως βρίσκεται στη διαφορετική φιλοσοφία με την οποία οι δύο ηγέτες αντιλαμβάνονται την παγκόσμια ισχύ. Ο Τραμπ αντιμετωπίζει τη γεωπολιτική ως μια διαρκή παρτίδα πόκερ, όπου μετρά η πίεση, ο αιφνιδιασμός και η διαπραγμάτευση της τελευταίας στιγμής. Ο Σι λειτουργεί περισσότερο σαν παίκτης σκακιού, επενδύοντας στη φθορά του αντιπάλου, στον χρόνο και στις σταδιακές μετατοπίσεις ισχύος.
Η συνάντηση στο Πεκίνο δύσκολα θα παράξει θεαματικές ανακοινώσεις. Θα δείξει όμως ποιος από τους δύο θεωρεί ότι έχει πλέον το στρατηγικό πλεονέκτημα και ποια ζητήματα είναι διατεθειμένος να θυσιάσει για να το διατηρήσει.
