Η προσπάθεια του Ιράν να επιβάλει στην πράξη ένα καθεστώς αυξημένης θαλάσσιας επιτήρησης στα Στενά του Ορμούζ προκαλεί ήδη σοβαρές αναταράξεις στη διεθνή ναυτιλία και στις ενεργειακές αγορές. Με νέες οδηγίες πλοήγησης, στρατιωτική εποπτεία από τους Φρουρούς της Επανάστασης και μετατόπιση των εμπορικών διαδρομών πιο κοντά στις ιρανικές ακτές, η Τεχεράνη επιχειρεί να αποκτήσει επιχειρησιακό έλεγχο σε έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαύλους του πλανήτη.
Η κίνηση αυτή δεν περιορίζεται μόνο στα στενά όρια του Ορμούζ. Σύμφωνα με ναυτιλιακές και ενεργειακές πηγές, η ιρανική στρατηγική επεκτείνεται λειτουργικά και προς θαλάσσιες περιοχές που συνδέονται με κρίσιμα λιμάνια των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, όπως το Khor Fakkan και η Fujairah, δημιουργώντας ένα νέο πεδίο γεωπολιτικής πίεσης στον Περσικό Κόλπο.
Νέο σύστημα επιτήρησης γύρω από το νησί Λαράκ
Το νέο σύστημα δρομολόγησης που προωθεί η Τεχεράνη γύρω από το νησί Λαράκ αλλάζει ουσιαστικά τον τρόπο διέλευσης των εμπορικών πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ. Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) ζητά πλέον από τα πλοία να συντονίζονται με τις ιρανικές αρχές και να ακολουθούν συγκεκριμένες θαλάσσιες διαδρομές.
Σύμφωνα με το μοντέλο που εφαρμόζεται, τα πλοία που εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο κινούνται βόρεια του Λαράκ, κοντά στις ιρανικές ακτές, ενώ όσα εξέρχονται διέρχονται νότια του νησιού. Η πρακτική αυτή μεταφέρει σημαντικό μέρος της εμπορικής κίνησης πιο κοντά σε ύδατα που διεκδικεί η Τεχεράνη, αυξάνοντας τις δυνατότητες παρακολούθησης και παρέμβασης από το IRGC.
Παράλληλα, το Ιράν έχει ορίσει περιοχές «ελεγχόμενης» και «περιορισμένης» παρακολούθησης ανάμεσα στις λωρίδες κυκλοφορίας, διαφοροποιώντας το παραδοσιακό σύστημα ναυσιπλοΐας που στηριζόταν περισσότερο στις διεθνώς αναγνωρισμένες διαδρομές κοντά στο Ομάν.
Στάση αναμονής από τη διεθνή ναυτιλία
Το κλίμα αβεβαιότητας έχει οδηγήσει πολλές ναυτιλιακές εταιρείες σε εξαιρετικά επιφυλακτική στάση. Αρκετοί πλοιοκτήτες αποφεύγουν να αιτηθούν άδεια διέλευσης από τις ιρανικές αρχές, φοβούμενοι ότι μια τέτοια διαδικασία θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα συμμόρφωσης με το αμερικανικό καθεστώς κυρώσεων.
Ο Ιρανός βουλευτής Σαϊντί υποστήριξε ότι περίπου 1.500 πλοία βρίσκονται σε αναμονή για να λάβουν έγκριση εξόδου από την περιοχή, εικόνα που αποτυπώνει το μέγεθος της αναστάτωσης στη ναυσιπλοΐα.
Η εταιρεία ναυτιλιακής ασφάλειας Diaplous εκτιμά ότι η εμπορική δραστηριότητα έχει περιοριστεί σχεδόν αποκλειστικά σε μικρά πλοία γενικού φορτίου που εξυπηρετούν ιρανικά συμφέροντα, κυρίως κάτω των 75 μέτρων, καθώς και σε ορισμένα μικρά φορτηγά πλοία υπό σημαίες Ινδίας και Κομορών.
Στο επίκεντρο τα λιμάνια των ΗΑΕ και ο αγωγός Habshan–Fujairah
Η μεγαλύτερη ανησυχία για τις αγορές ενέργειας αφορά τη σταδιακή επέκταση της ιρανικής «ζώνης ελέγχου» προς θαλάσσιες περιοχές που συνδέονται λειτουργικά με τα λιμάνια Khor Fakkan και Fujairah στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Τα δύο λιμάνια έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία τα τελευταία χρόνια, καθώς λειτουργούν ως βασικοί κόμβοι μεταφόρτωσης και ενεργειακής τροφοδοσίας εκτός του στενού πυρήνα του Ορμούζ. Η σημασία τους αυξήθηκε ακόμη περισσότερο μετά τη μείωση της ναυσιπλοΐας εντός των Στενών λόγω των γεωπολιτικών εντάσεων.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και ο αγωγός Habshan–Fujairah, μέσω του οποίου τα ΗΑΕ επιχειρούν να εξάγουν πετρέλαιο παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ. Η αυξημένη ιρανική παρουσία στην περιοχή δημιουργεί νέες πιέσεις στον συγκεκριμένο ενεργειακό διάδρομο, καθώς ενισχύει τον κίνδυνο διαταραχών τόσο για τον αγωγό όσο και για τις θαλάσσιες ροές που καταλήγουν στη Fujairah.
Η Σαουδική Αραβία αποφεύγει την άμεση εμπλοκή
Σύμφωνα με πληροφορίες του NBC News, η Σαουδική Αραβία αρνήθηκε να επιτρέψει στις Ηνωμένες Πολιτείες τη χρήση στρατιωτικών βάσεων και του σαουδαραβικού εναέριου χώρου για την επιχείρηση «Freedom». Η εξέλιξη αυτή φέρεται να αποτέλεσε έναν από τους παράγοντες που οδήγησαν τον Ντόναλντ Τραμπ στην αναστολή της επιχείρησης.
Η στάση του Ριάντ ερμηνεύεται από αναλυτές ως προσπάθεια αποφυγής άμεσης στρατιωτικής εμπλοκής με το Ιράν, υπό τον φόβο επιθέσεων σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές της Σαουδικής Αραβίας.
Ταυτόχρονα, η εξέλιξη αναδεικνύει τις δυσκολίες των Ηνωμένων Πολιτειών να συγκροτήσουν ένα πλήρως συντονισμένο περιφερειακό μέτωπο ασφαλείας για την προστασία της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο.
Στόλος υπό πίεση και αυξημένη «σκιώδης» ναυσιπλοΐα
Σύμφωνα με στοιχεία της Signal Ocean που επεξεργάστηκε η Xclusiv Shipbrokers, στην περιοχή του Περσικού Κόλπου και των Στενών του Ορμούζ βρίσκονται σήμερα 186 bulk carriers και tankers.
Από αυτά, τα 128 είναι bulk carriers. Κυριαρχούν τα small bulkers με 50 πλοία, ενώ ακολουθούν handysize, panamax και kamsarmax. Στα tankers καταγράφονται 58 πλοία, με μεγαλύτερη παρουσία στα MR2 και MR1, ενώ στην περιοχή κινούνται επίσης VLCC, aframax/LR2 και suezmax.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί το γεγονός ότι περίπου το 40% των tankers που βρίσκονται στα Στενά χαρακτηρίζονται ως sanctioned vessels, δηλαδή πλοία που σχετίζονται με δίκτυα μεταφοράς υπό καθεστώς κυρώσεων. Στα bulk carriers το αντίστοιχο ποσοστό φθάνει το 11%.
Παράγοντες της αγοράς σημειώνουν ότι η πραγματική εικόνα ενδέχεται να είναι ακόμη πιο σύνθετη, καθώς αρκετά πλοία φέρεται να κινούνται με απενεργοποιημένο AIS, επιλέγοντας πρακτικές «σκιώδους» ναυσιπλοΐας λόγω της γεωπολιτικής έντασης.
Το Ορμούζ παραμένει το πιο ευάλωτο σημείο της παγκόσμιας ενέργειας
Παρά το γεγονός ότι το διεθνές ναυτικό δίκαιο εξακολουθεί να κατοχυρώνει το δικαίωμα ελεύθερης διέλευσης μέσω των Στενών του Ορμούζ, η νέα πραγματικότητα στην περιοχή διαμορφώνει ένα διαφορετικό επιχειρησιακό περιβάλλον.
Η Τεχεράνη επιχειρεί να μετατρέψει τη γεωγραφική της θέση σε μηχανισμό στρατηγικής επιρροής πάνω στις ενεργειακές ροές του Κόλπου, σε μια περίοδο όπου οι διεθνείς αγορές παραμένουν εξαιρετικά ευάλωτες σε κάθε διαταραχή της ναυσιπλοΐας.
Η αυξημένη στρατιωτική εποπτεία, η παρουσία πλοίων υπό κυρώσεις, η αβεβαιότητα των ναυτιλιακών εταιρειών και η επιφυλακτικότητα των αραβικών κρατών συνθέτουν μια εικόνα εύθραυστης ισορροπίας, με τα Στενά του Ορμούζ να παραμένουν το πιο κρίσιμο γεωπολιτικό σημείο της παγκόσμιας ενεργειακής αλυσίδας.
