Με καθυστέρηση αλλά με αυξημένη ένταση ξεκίνησαν οι διαπραγματεύσεις για τον νέο επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2028-2034), κατά τη σύνοδο κορυφής στην Κύπρο. Οι ηγέτες της ΕΕ μπήκαν για πρώτη φορά σε ουσιαστική συζήτηση για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, ωστόσο οι αποκλίσεις παραμένουν μεγάλες ως προς το ύψος, τις προτεραιότητες και τη χρηματοδότησή του.
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι χαρακτήρισε τη διαδικασία «εξαιρετικά δύσκολη», αποτυπώνοντας το κλίμα έντασης που επικρατεί μεταξύ των κρατών-μελών. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι σημειώνουν ότι οι συζητήσεις ανέδειξαν το βάθος των διαφορών σε κομβικά ζητήματα.
Πίεση για συμφωνία πριν από κρίσιμες πολιτικές εξελίξεις
Η ανάγκη για επιτάχυνση των διαπραγματεύσεων είναι έντονη. Η ενεργειακή κρίση που πυροδοτήθηκε από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή έχει ενισχύσει τις φωνές υπέρ μεγαλύτερων ευρωπαϊκών δαπανών για τη στήριξη της οικονομίας.
Παράλληλα, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί επιδιώκουν την επίτευξη συμφωνίας έως το τέλος του έτους, πριν από τις προεδρικές εκλογές στη Γαλλία το 2027. Η άνοδος της ακροδεξιάς, με το κόμμα Εθνικός Συναγερμός να προηγείται στις δημοσκοπήσεις, ενδέχεται να δυσκολέψει σημαντικά τη σύναψη συμφωνίας μεταξύ των «27».
Βόρειοι και νότιοι σε αντίθετα στρατόπεδα για το ύψος του προϋπολογισμού
Οι διαφωνίες αποτυπώνονται κυρίως στο μέγεθος του προϋπολογισμού. Χώρες όπως η Πολωνία ζητούν αυξημένες δαπάνες, ενώ αντίθετα κράτη όπως η Γερμανία και η Ολλανδία επιμένουν σε περιορισμό του ύψους του.
Ο Ολλανδός πρωθυπουργός Ρομπ Γέτεν χαρακτήρισε το προτεινόμενο μέγεθος «απαράδεκτο», ζητώντας σημαντικές περικοπές. Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, υπογραμμίζοντας ότι σε μια περίοδο αυστηρής δημοσιονομικής προσαρμογής στα κράτη-μέλη, μια μεγάλη αύξηση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού δεν είναι ρεαλιστική.
Η μάχη των «ίδιων πόρων» και το ενδεχόμενο νέων φόρων
Στον αντίποδα, χώρες όπως η Γαλλία και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί υποστηρίζουν ένα πιο φιλόδοξο δημοσιονομικό πακέτο, με στόχο την ενίσχυση στρατηγικών τομέων και την ενδυνάμωση της ανταγωνιστικότητας έναντι ΗΠΑ και Ασίας.
Η λύση που προκρίνεται από αυτή την πλευρά είναι η ενίσχυση των λεγόμενων «ίδιων πόρων» της ΕΕ, δηλαδή εσόδων που κατευθύνονται απευθείας στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη προτείνει νέες πηγές χρηματοδότησης, όπως φόρους σε εισαγόμενα προϊόντα υψηλών εκπομπών άνθρακα (CBAM), στα δικαιώματα εκπομπών, στα μη ανακυκλωμένα ηλεκτρονικά απόβλητα, στην κατανάλωση καπνού και στα εταιρικά κέρδη, με εκτιμώμενα έσοδα 66 δισ. ευρώ ετησίως.
Ωστόσο, πολλές από αυτές τις προτάσεις είχαν μέχρι πρόσφατα αντιμετωπιστεί με επιφυλακτικότητα από τα κράτη-μέλη, γεγονός που καθιστά τη διαπραγμάτευση ακόμη πιο σύνθετη.
Φον ντερ Λάιεν: «Χωρίς νέους πόρους, λιγότερη Ευρώπη»
Παρά τις δυσκολίες, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν εμφανίστηκε αποφασισμένη να προωθήσει τη λογική των νέων ιδίων πόρων.
Όπως δήλωσε μετά τη σύνοδο, οι επιλογές είναι σαφείς: είτε αύξηση των εθνικών συνεισφορών είτε περιορισμός των ευρωπαϊκών δαπανών. Η δεύτερη επιλογή, προειδοποίησε, θα σήμαινε «λιγότερη Ευρώπη» σε μια περίοδο που απαιτείται ακριβώς το αντίθετο.
Οι επόμενοι μήνες αναμένεται να είναι καθοριστικοί, με τις διαπραγματεύσεις να κινούνται σε τεντωμένο σχοινί μεταξύ δημοσιονομικής πειθαρχίας και ανάγκης για ενίσχυση της ευρωπαϊκής ισχύος.
