Η ζέστη δεν καταγράφεται πλέον μόνο στα θερμόμετρα. Αποτυπώνεται και στους δείκτες θνησιμότητας.
Στη Γερμανία οι εκτιμώμενοι θάνατοι που συνδέονται με τις υψηλές θερμοκρασίες έφτασαν περίπου τους 14.000 από τις αρχές Απριλίου έως τις αρχές Αυγούστου, ξεπερνώντας το προηγούμενο ρεκόρ του 2018. Στην Ισπανία σχεδόν 4.500 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από αίτια που συνδέονται με τη ζέστη μέσα σε λιγότερο από τρεις μήνες. Οι αριθμοί δείχνουν ότι τα κύματα καύσωνα δεν αποτελούν πλέον απλώς ένα ακραίο καιρικό φαινόμενο, αλλά έναν παράγοντα που επηρεάζει άμεσα τη δημόσια υγεία.
Γερμανία: 14.000 θάνατοι, νέο ρεκόρ
Στη Γερμανία, περίπου 14.000 άνθρωποι εκτιμάται ότι πέθαναν από αίτια που συνδέονται με τη ζέστη μεταξύ 6 Απριλίου και 9 Αυγούστου, σύμφωνα με το Ινστιτούτο Ρόμπερτ Κοχ (RKI).
Ο αριθμός ξεπερνά αισθητά το προηγούμενο ρεκόρ. Το 2018, μια χρονιά που είχε ήδη χαρακτηριστεί από ακραίες θερμοκρασίες, είχαν καταγραφεί περίπου 8.900 θάνατοι που συνδέονταν με τη ζέστη.
Η διαφορά είναι σημαντική όχι μόνο ως απόλυτος αριθμός. Δείχνει και πόσο γρήγορα μπορεί να αυξηθεί η θνησιμότητα όταν παρατεταμένες περίοδοι υψηλών θερμοκρασιών συνδυάζονται με έναν πληθυσμό που γερνά.
Η πιο ευάλωτη ομάδα είναι οι ηλικιωμένοι
Οι επιπτώσεις δεν κατανέμονται ομοιόμορφα στον πληθυσμό.
Στη Γερμανία, οι ηλικιωμένοι άνω των 75 ετών έχουν πληγεί περισσότερο, ενώ 7.040 από τους εκτιμώμενους θανάτους αφορούν ανθρώπους άνω των 85 ετών.
Η ηλικία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου σε περιόδους ακραίας ζέστης. Η ικανότητα του οργανισμού να ρυθμίζει τη θερμοκρασία μειώνεται με την ηλικία, ενώ οι ηλικιωμένοι έχουν συχνότερα προβλήματα υγείας ή λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή που μπορεί να αυξήσει την ευαισθησία στις υψηλές θερμοκρασίες.
Μία εβδομάδα με 9.600 θανάτους
Ιδιαίτερα αποκαλυπτική είναι η κατανομή των θανάτων μέσα στο καλοκαίρι.
Σύμφωνα με το RKI, περίπου 9.600 θάνατοι εντοπίζονται μόνο στην εβδομάδα από 22 έως 28 Ιουνίου, όταν η Γερμανία βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα έντονο επεισόδιο καύσωνα.
Σε ορισμένες περιοχές η θερμοκρασία ξεπέρασε τους 41 βαθμούς Κελσίου.
Ο αριθμός δείχνει και κάτι ακόμη: η επίδραση ενός καύσωνα στη θνησιμότητα δεν χρειάζεται να περιμένει μήνες για να εμφανιστεί. Μπορεί να αποτυπωθεί μέσα σε λίγες ημέρες, καθώς η παρατεταμένη θερμική καταπόνηση επιβαρύνει ιδιαίτερα τους πιο ευάλωτους οργανισμούς.
Ισπανία: σχεδόν 4.500 θάνατοι σε λιγότερο από τρεις μήνες
Η εικόνα στην Ισπανία είναι εξίσου ανησυχητική.
Το Ινστιτούτο Υγείας Κάρλος Γ’ της Μαδρίτης εκτιμά ότι σχεδόν 4.500 άνθρωποι πέθαναν από αίτια που συνδέονται με τη ζέστη από την 1η Ιουνίου έως τις 19 Αυγούστου.
Πρόκειται για αριθμό-ρεκόρ για το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Το 2025 είχαν καταγραφεί 3.073 θάνατοι, ενώ το 2024 ο αντίστοιχος αριθμός ήταν 1.890.
Μόνο το 2022, μία από τις πιο ακραίες θερμές χρονιές των τελευταίων ετών, είχε καταγραφεί αντίστοιχος αριθμός, με περίπου 4.520 θανάτους.
Η φετινή επίδοση επομένως δεν αποτελεί απλώς μια μικρή απόκλιση από τα προηγούμενα χρόνια. Βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων ετών και καταγράφεται μέσα σε μια περίοδο κατά την οποία η Ισπανία αντιμετώπισε διαδοχικά κύματα καύσωνα.
Ο Ιούλιος που έσπασε τα ρεκόρ στην Ισπανία
Το θερμικό φορτίο του φετινού καλοκαιριού αποτυπώνεται και στα μετεωρολογικά δεδομένα.
Ο φετινός Ιούλιος ήταν ο θερμότερος που έχει καταγραφεί ποτέ στην Ισπανία, σύμφωνα με την ισπανική μετεωρολογική υπηρεσία Aemet.
Οι θερμοκρασίες συγκρίνονται μόνο με εκείνες του 2022, ενώ ο ίδιος μήνας ήταν και ο ξηρότερος από την έναρξη των καταγραφών, το 1961.
Η διπλή αυτή πίεση —ακραία ζέστη και ξηρασία— περιγράφει ένα περιβάλλον στο οποίο τα επεισόδια καύσωνα δεν εμφανίζονται ως μεμονωμένες εξαιρέσεις, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης μεταβολής των θερμικών συνθηκών.
Γιατί η ζέστη «γράφει» στους θανάτους χωρίς να είναι η άμεση αιτία
Υπάρχει μια σημαντική λεπτομέρεια στον τρόπο με τον οποίο υπολογίζονται αυτοί οι θάνατοι.
Στις περισσότερες περιπτώσεις η ζέστη δεν προκαλεί άμεσα τον θάνατο. Εξαίρεση αποτελούν περιστατικά όπως η σοβαρή θερμοπληξία.
Στους περισσότερους θανάτους, η υψηλή θερμοκρασία λειτουργεί ως επιβαρυντικός παράγοντας. Η θερμική καταπόνηση μπορεί να επιδεινώσει καρδιαγγειακά, πνευμονικά ή νεφρικά προβλήματα και να οδηγήσει έναν ήδη ευάλωτο οργανισμό σε απορρύθμιση.
Γι’ αυτό οι επιστημονικές εκτιμήσεις μιλούν για θανάτους που συνδέονται με τη ζέστη και όχι απαραίτητα για θανάτους που προκαλούνται αποκλειστικά από αυτήν.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο πόσο ανεβαίνει η θερμοκρασία
Η επικινδυνότητα ενός καύσωνα εξαρτάται από περισσότερους παράγοντες από την απόλυτη θερμοκρασία.
Η διάρκεια του φαινομένου έχει καθοριστική σημασία. Όταν οι υψηλές θερμοκρασίες επιμένουν επί πολλές ημέρες, ο οργανισμός δεν προλαβαίνει να ανακάμψει, ιδιαίτερα όταν οι νύχτες παραμένουν θερμές.
Παράλληλα, η ηλικία, η κατάσταση της υγείας, η δυνατότητα πρόσβασης σε δροσερό χώρο, οι συνθήκες κατοικίας και η κοινωνική απομόνωση μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τον κίνδυνο.
Έτσι εξηγείται γιατί δύο άνθρωποι που ζουν στην ίδια πόλη και βιώνουν την ίδια θερμοκρασία δεν αντιμετωπίζουν απαραίτητα τον ίδιο κίνδυνο.
Από τον καιρό στη δημόσια υγεία
Τα στοιχεία από τη Γερμανία και την Ισπανία μετατοπίζουν τη συζήτηση για τους καύσωνες.
Το ζητούμενο δεν είναι μόνο η πρόγνωση του καιρού ή το αν θα καταρριφθεί ένα θερμοκρασιακό ρεκόρ. Είναι η δυνατότητα μιας κοινωνίας να προστατεύσει τους ανθρώπους που κινδυνεύουν περισσότερο όταν οι ακραίες θερμοκρασίες διαρκούν ημέρες ή επαναλαμβάνονται μέσα στο ίδιο καλοκαίρι.
Η Ευρώπη έχει ήδη μπει σε μια περίοδο όπου οι καύσωνες είναι συχνότεροι και σε αρκετές περιοχές εντονότεροι. Οι αριθμοί από τις δύο μεγαλύτερες χώρες της νότιας και κεντρικής Ευρώπης δείχνουν ότι το κόστος αυτής της αλλαγής δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό ή οικονομικό.
Είναι και ανθρώπινο — και καταγράφεται πλέον με τρόπο που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί.
