Η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας, με τα βασικά μεγέθη να επιδεινώνονται και τα περιθώρια πολιτικής να στενεύουν. Χαμηλότερη ανάπτυξη, επίμονος πληθωρισμός και έντονες πιέσεις στην ενέργεια συνθέτουν ένα περιβάλλον που προκαλεί ανησυχία σε κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμούς.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο αναθεώρησε προς τα κάτω την πρόβλεψη για την παγκόσμια ανάπτυξη το 2026 στο 3,1%, ενώ αύξησε την εκτίμηση για τον πληθωρισμό στο 4,4%. Στην Ευρωζώνη, η εικόνα είναι ακόμη πιο ασθενής, με ανάπτυξη μόλις 1,1% και πληθωρισμό 2,6%, ακόμη και υπό το βασικό σενάριο περιορισμένης διάρκειας της κρίσης.
Το ενεργειακό σοκ περνά στη δεύτερη φάση
Στο επίκεντρο των ανησυχιών βρίσκεται η μετάδοση του ενεργειακού σοκ στην πραγματική οικονομία. Οι αναλύσεις που κυκλοφορούν σε ευρωπαϊκά επιτελεία δείχνουν ότι η αρχική άνοδος των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου εξελίσσεται πλέον σε ένα δεύτερο κύμα επιπτώσεων.
Το πρώτο στάδιο αφορούσε την άμεση αύξηση των τιμών ενέργειας. Το δεύτερο, στο οποίο φαίνεται να εισέρχεται η οικονομία, αφορά τη μετακύλιση του κόστους στη βιομηχανία, στις πρώτες ύλες και στις μεταφορές. Το τρίτο στάδιο, που ήδη διαφαίνεται, αφορά τη διάχυση στην κατανάλωση και στις πληθωριστικές προσδοκίες.
Η εικόνα από τις αγορές ενέργειας ενισχύει αυτό το σενάριο. Οι τιμές άμεσης παράδοσης παραμένουν υψηλότερες από τα προθεσμιακά συμβόλαια, ένδειξη έντονης ζήτησης και αβεβαιότητας για την επάρκεια, που αναμένεται να μεταφερθεί με χρονική υστέρηση σε ολόκληρη την οικονομία.
Μόνιμο αποτύπωμα στην οικονομία
Οι διεθνείς οργανισμοί εγκαταλείπουν το σενάριο της γρήγορης εκτόνωσης. Η γενική διευθύντρια του ΔΝΤ, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, προειδοποιεί για ένα μόνιμο «scar» στην παγκόσμια οικονομία, ενώ η Παγκόσμια Τράπεζα εκτιμά ότι το πλήγμα στην ανάπτυξη μπορεί να κυμανθεί από 0,3 έως 1 ποσοστιαία μονάδα.
Οι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες και στις ενεργειακές υποδομές εκτιμάται ότι θα διαρκέσουν για μήνες, εντείνοντας την αβεβαιότητα και επιβαρύνοντας τη μεταποίηση και το κόστος χρηματοδότησης. Το βασικό ερώτημα που απασχολεί πλέον τα οικονομικά επιτελεία δεν είναι αν θα υπάρξει επιβράδυνση, αλλά πόσο βαθιά θα είναι.
Πίεση στη νομισματική πολιτική της ΕΚΤ
Η εξέλιξη αυτή περιπλέκει σημαντικά τις αποφάσεις της Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Οι πληθωριστικές πιέσεις αποδεικνύονται πιο επίμονες, περιορίζοντας τα περιθώρια για χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής, την ώρα που η ανάπτυξη επιβραδύνεται.
Στη Φρανκφούρτη εξετάζονται πλέον σενάρια μεγαλύτερης διάρκειας του πληθωρισμού, με αυξημένο κίνδυνο δευτερογενών επιπτώσεων. Οι κεντρικές τράπεζες βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα δύσκολο δίλημμα: να συγκρατήσουν τον πληθωρισμό χωρίς να επιτείνουν την επιβράδυνση της οικονομίας.
Ελλάδα: χαμηλότερη ανάπτυξη και έντονη ενεργειακή πίεση
Για την Ελλάδα, η εικόνα αποκτά πιο συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Το ΔΝΤ προβλέπει ανάπτυξη 1,8% το 2026, χαμηλότερη από προηγούμενες εκτιμήσεις, με πληθωρισμό 3,5% και έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών στο -6,4% του ΑΕΠ.
Τα στοιχεία της Ελληνική Στατιστική Αρχή καταγράφουν την ένταση των πιέσεων: τον Μάρτιο ο πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 3,9%, με εκρηκτικές αυξήσεις στα καύσιμα — 27,4% στα άλλα καύσιμα, 24,6% στο πετρέλαιο θέρμανσης, 22,8% στο πετρέλαιο κίνησης — και 8,1% στις μεταφορές.
Η ανησυχία εστιάζει στο γεγονός ότι η επιβράδυνση της ανάπτυξης συμπίπτει με την επιστροφή της ενέργειας στο επίκεντρο των ανατιμήσεων, επηρεάζοντας τόσο το κόστος των επιχειρήσεων όσο και τις προσδοκίες των νοικοκυριών.
Νέα δεδομένα για κυβερνήσεις και αγορές
Το μεταβαλλόμενο περιβάλλον οδηγεί τις κυβερνήσεις σε αναπροσαρμογή στρατηγικής. Στο Eurogroup, η συζήτηση μετατοπίζεται από την επίτευξη υψηλών ρυθμών ανάπτυξης στη διατήρηση της σταθερότητας, καθώς οι πιέσεις από την ενέργεια και την κατανάλωση περιορίζουν τις προοπτικές.
Οι παρεμβάσεις επικεντρώνονται πλέον στη διάρκεια της κρίσης: μέτρα για τη συγκράτηση της ζήτησης ενέργειας, ενίσχυση αποθεμάτων και στήριξη των πιο ευάλωτων ομάδων βρίσκονται στο τραπέζι.
Το κοινό συμπέρασμα που διαμορφώνεται στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είναι σαφές. Η κρίση δεν έχει ολοκληρώσει τον κύκλο της και η οικονομία εισέρχεται σε μια περίοδο όπου η ισορροπία μεταξύ ανάπτυξης και πληθωρισμού γίνεται πιο εύθραυστη, με τις επιπτώσεις να αναμένεται να ενταθούν τους επόμενους μήνες.
