Το 70% των εφήβων παραμένει στις πλατφόρμες
Η αυστραλιανή κυβέρνηση επένδυσε πολιτικά σε μία από τις πιο αυστηρές νομοθεσίες διεθνώς για τη χρήση των social media από ανηλίκους.
Ωστόσο, τα πρώτα στοιχεία μετά την εφαρμογή της δείχνουν ότι η πραγματικότητα απέχει από τον σχεδιασμό. Σύμφωνα με την πρώτη έκθεση της eSafety Commission, περίπου το 70% των παιδιών κάτω των 16 ετών που είχαν ήδη λογαριασμούς σε πλατφόρμες όπως το Instagram, το Snapchat και το TikTok πριν από την απαγόρευση, κατάφεραν να διατηρήσουν την πρόσβασή τους.
Η διαπίστωση αυτή επαναφέρει στο προσκήνιο το βασικό ερώτημα: μπορούν οι κυβερνήσεις να επιβάλουν αποτελεσματικά όρια σε ένα ψηφιακό περιβάλλον που λειτουργεί με δικούς του κανόνες;
Μείωση χρήσης, αλλά όχι συμμόρφωση
Τα δεδομένα της έρευνας δείχνουν μια μερική επιτυχία. Πριν από την εφαρμογή του νόμου, σχεδόν τα μισά παιδιά (49,7%) διέθεταν λογαριασμό σε κάποια πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης. Μετά την απαγόρευση, το ποσοστό υποχώρησε στο 31,3%.
Η πτώση είναι αισθητή, αλλά όχι καθοριστική. Στην πράξη, ένα μεγάλο μέρος των ανηλίκων παραμένει ενεργό, αξιοποιώντας τα κενά του συστήματος. Τα ποσοστά διατήρησης λογαριασμών ανά πλατφόρμα αποτυπώνουν την έκταση του φαινομένου: 63,6% στο Facebook, 69,1% στο Instagram, 69,4% στο Snapchat, 69,3% στο TikTok και 48,5% στο YouTube.
Στο στόχαστρο οι τεχνολογικοί κολοσσοί
Η κυβέρνηση της Australia στρέφει πλέον την πίεση προς τις ίδιες τις πλατφόρμες. Εταιρείες όπως η Meta, η Google και η TikTok κατηγορούνται ότι δεν εφαρμόζουν επαρκώς τα μέτρα που προβλέπει η νομοθεσία.
Το πλαίσιο είναι σαφές: οι πλατφόρμες που χαρακτηρίζονται ως «με περιορισμό ηλικίας» —από το Facebook και το Instagram μέχρι το Reddit και το Twitch— οφείλουν να αποτρέπουν τόσο τη δημιουργία όσο και τη διατήρηση λογαριασμών από παιδιά κάτω των 16 ετών. Σε περίπτωση παραβίασης, προβλέπονται πρόστιμα που φτάνουν τα 49,5 εκατομμύρια δολάρια Αυστραλίας.
Ήδη, αρκετές από τις μεγαλύτερες πλατφόρμες βρίσκονται υπό διερεύνηση για πιθανή μη συμμόρφωση.
Τα κενά στην επαλήθευση ηλικίας
Η έκθεση της eSafety καταγράφει συγκεκριμένες αδυναμίες που εξηγούν γιατί η απαγόρευση δεν εφαρμόζεται πλήρως. Ο συχνότερος λόγος που οι ανήλικοι διατήρησαν τους λογαριασμούς τους είναι απλός: πολλές πλατφόρμες δεν τους ζήτησαν ποτέ να επαληθεύσουν την ηλικία τους.
Παράλληλα, εντοπίστηκαν πρακτικές που υπονομεύουν τον έλεγχο:
οι χρήστες μπορούσαν να επαναλαμβάνουν τη διαδικασία επαλήθευσης μέχρι να πετύχουν,
σε ορισμένες περιπτώσεις ενθαρρυνόταν η επανυποβολή στοιχείων,
ενώ απουσίαζαν εύχρηστοι μηχανισμοί αναφοράς ανήλικων χρηστών.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η χρήση τεχνολογιών αναγνώρισης προσώπου. Σύμφωνα με την αρχή, τα εργαλεία αυτά εμφανίζουν υψηλά ποσοστά σφάλματος κοντά στο όριο των 16 ετών, επιτρέποντας σε παιδιά 14 ή 15 ετών να «περνούν» ως ενήλικοι.
Η πολιτική αντιπαράθεση και το διεθνές μήνυμα
Η υπουργός Επικοινωνιών της Αυστραλίας κατηγόρησε ευθέως τις εταιρείες ότι επιδιώκουν να εμφανίσουν τη νομοθεσία ως αποτυχημένη, ώστε να περιορίσουν τη ρυθμιστική πίεση διεθνώς. Η σύγκρουση αποκτά έτσι ευρύτερη διάσταση, πέρα από τα εθνικά σύνορα.
Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση προβάλλει ως επιτυχία την απενεργοποίηση ή τον περιορισμό περισσότερων από 4,7 εκατομμυρίων λογαριασμών τις πρώτες ημέρες εφαρμογής του νόμου. Η νέα έκθεση, ωστόσο, δείχνει ότι η εικόνα είναι πιο σύνθετη.
Το βλέμμα στην Ελλάδα και την Ευρώπη
Η αυστραλιανή εμπειρία λειτουργεί ήδη ως προειδοποίηση για χώρες που εξετάζουν αντίστοιχα μέτρα, ανάμεσά τους και η Ελλάδα. Η συζήτηση για περιορισμούς στη χρήση των social media από ανηλίκους αποκτά ένταση, αλλά το βασικό δίλημμα παραμένει: η θέσπιση κανόνων είναι σχετικά εύκολη, η εφαρμογή τους αποδεικνύεται πολύ πιο δύσκολη.
Το παράδειγμα της Αυστραλίας δείχνει ότι χωρίς αξιόπιστα εργαλεία ταυτοποίησης ηλικίας και χωρίς ουσιαστική συνεργασία των πλατφορμών, ακόμη και οι πιο αυστηρές ρυθμίσεις κινδυνεύουν να μείνουν στα χαρτιά.
