Από την 1η Ιανουαρίου 2027 αλλάζει το τοπίο για την πρόσβαση των παιδιών κάτω των 15 ετών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Το νέο πλαίσιο βάζει ηλικιακό όριο, δημιουργεί μηχανισμούς επαλήθευσης και αυξάνει τις υποχρεώσεις των πλατφορμών. Υπάρχει όμως ένα σημείο που δεν μπορεί να λυθεί ούτε με νόμο ούτε με αλγόριθμο: αν ένας γονέας επιλέξει να δώσει στο παιδί του πρόσβαση σε social media χρησιμοποιώντας τον δικό του λογαριασμό ή τα δικά του στοιχεία, η ευθύνη της συγκεκριμένης επιλογής είναι αποκλειστικά δική του.
Στην πραγματικότητα δηλαδή, «άνθρακες ο θησαυρός» πριν καν εφαρμοστεί ο νέος νόμος αφού δεν υπάρχει κάποια άλλη δικλείδα ασφαλείας πέραν της γονικής μέριμνας.
Η συζήτηση για τα social media και τα παιδιά έχει πλέον περάσει από το επίπεδο της γενικής προειδοποίησης στην εφαρμογή συγκεκριμένων κανόνων. Η Ελλάδα προχωρά στη νομοθέτηση του ορίου των 15 ετών, ενώ παράλληλα στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαμορφώνεται το EU KIDS Act, με ειδικότερες προβλέψεις για τις ηλικίες 13 έως 15 ετών.
Το κρίσιμο, ωστόσο, είναι να μην δημιουργηθεί η εντύπωση ότι η γονική συναίνεση αποτελεί ένα είδος «άδειας» για παράκαμψη των περιορισμών. Ένα παιδί δεν αποκτά δικαίωμα πλήρους πρόσβασης σε μια πλατφόρμα επειδή ο πατέρας ή η μητέρα του έχουν λογαριασμό. Και ένας ενήλικος που παραχωρεί στο παιδί το κινητό του, την ταυτότητά του ή τα στοιχεία του λογαριασμού του για να περάσει έναν ηλικιακό έλεγχο, ουσιαστικά επιλέγει ο ίδιος να παρακάμψει το προστατευτικό πλαίσιο χωρίς όμως να υπάρχει κάποια συνέπεια εάν το κάνει.
Αυτό είναι το σημείο όπου η συζήτηση για την απαγόρευση των social media κάτω των 15 αποκτά πραγματικό περιεχόμενο. Δεν αρκεί να υπάρχει ένας νόμος που θα λέει ότι ένας 13χρονος ή ένας 14χρονος δεν πρέπει να έχει λογαριασμό. Πρέπει να γίνει κατανοητό και μέσα στην οικογένεια ότι ο λογαριασμός ενός ενηλίκου δεν μπορεί να μετατρέπεται σε κρυφή είσοδο για το παιδί.
Το κράτος βάζει τον κανόνα, ο γονέας αποφασίζει αν θα τον παρακάμψει
Το νέο πλαίσιο στηρίζεται σε μια απλή λογική. Οι πλατφόρμες οφείλουν να λαμβάνουν μέτρα για να προστατεύουν τους ανηλίκους και να εφαρμόζουν μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας. Το κράτος καθορίζει το ηλικιακό όριο και επιβλέπει την εφαρμογή των κανόνων.
Υπάρχει όμως ένα τελευταίο στάδιο στο οποίο καμία τεχνολογία δεν μπορεί να υποκαταστήσει την οικογένεια.
Εάν μια πλατφόρμα ζητήσει από τον χρήστη να επιβεβαιώσει ότι είναι ενήλικος και ο γονέας χρησιμοποιήσει τα δικά του στοιχεία για να περάσει το παιδί τον έλεγχο, το πρόβλημα δεν είναι πλέον τεχνικό. Είναι μια συνειδητή γονική επιλογή.
Το ίδιο ισχύει εάν ένας γονέας δώσει στο παιδί το δικό του κινητό, το δικό του προφίλ ή τα στοιχεία του λογαριασμού του προκειμένου να αποκτήσει πρόσβαση σε μια υπηρεσία που προορίζεται για ενήλικους χρήστες.
Αλλωστε ένα παιδί κάτω από τα 15 έχει ένα κινητό το οποίο έχει αγοράσει ο γονιός του με το δικό του όνομα και είναι αυτό το οποίο εμφανίζεται σε κάθε νομικό ή άλλο έλεγχο.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία της υπόθεσης: κανένα σύστημα ηλικιακής επαλήθευσης δεν μπορεί να προστατεύσει ένα παιδί από έναν ενήλικο που αποφασίζει να του παραχωρήσει ένα κινητό και την πρόσβασή του.
Το Kids Wallet δεν δίνει «άδεια» πρόσβασης
Το Kids Wallet αποτελεί ένα από τα εργαλεία της νέας πολιτικής. Η φιλοσοφία του είναι να επιβεβαιώνει την ηλικιακή κατηγορία χωρίς να επιστρέφει στην πλατφόρμα περισσότερα προσωπικά δεδομένα από όσα είναι απαραίτητα.
Το σύστημα δεν χρειάζεται να αποκαλύψει την ακριβή ημερομηνία γέννησης ενός χρήστη. Αρκεί η ένδειξη ότι βρίσκεται πάνω ή κάτω από το προβλεπόμενο ηλικιακό όριο.
Αυτό είναι σημαντικό για την προστασία των προσωπικών δεδομένων, αλλά δεν πρέπει να παρερμηνευθεί. Το Kids Wallet δεν είναι μηχανισμός που επιτρέπει στον γονέα να δώσει στο παιδί πρόσβαση σε έναν κανονικό λογαριασμό ενηλίκου.
Αντίθετα, η λογική του νέου συστήματος είναι ακριβώς να περιορίσει τη δυνατότητα ενός ανηλίκου να εμφανίζεται ως ενήλικος.
Γι’ αυτό και η επιτυχία του μέτρου δεν θα κριθεί μόνο από το πόσο αποτελεσματικά λειτουργεί η τεχνολογία. Θα κριθεί και από το αν οι γονείς κατανοήσουν ότι δεν πρέπει οι ίδιοι να μετατρέψουν τα προσωπικά τους στοιχεία σε «κλειδί» για την είσοδο των παιδιών τους σε υπηρεσίες από τις οποίες αυτά πρέπει να προστατευθούν.
Η Ευρώπη ανοίγει μια περιορισμένη ζώνη για τις ηλικίες 13-15
Η ευρωπαϊκή προσέγγιση είναι περισσότερο διαφοροποιημένη. Για τις ηλικίες 13 έως 15 ετών συζητείται η δυνατότητα πρόσβασης σε ειδικά διαμορφωμένα περιβάλλοντα κοινωνικής δικτύωσης, με γονική συναίνεση και αυξημένους περιορισμούς.
Η λογική αυτή δεν σημαίνει ότι ένας 14χρονος θα μπορεί να ανοίγει έναν κανονικό λογαριασμό στο Instagram ή σε οποιαδήποτε άλλη πλατφόρμα και να χρησιμοποιεί όλες τις λειτουργίες της όπως ένας ενήλικος.
Μιλά για διαφορετικό ψηφιακό περιβάλλον, με περιορισμούς στη λειτουργία των υπηρεσιών, στη δυνατότητα επικοινωνίας με αγνώστους, στη νυχτερινή χρήση και σε μηχανισμούς όπως το ατελείωτο scrolling.
Η διαφορά είναι ουσιώδης. Η γονική συναίνεση δεν μετατρέπει αυτομάτως ένα παιδί σε ενήλικο χρήστη. Ο γονέας μπορεί να συναινεί σε μια ειδικά σχεδιασμένη υπηρεσία για ανηλίκους, όχι να καταργεί μόνος του τους ηλικιακούς περιορισμούς.
Το πραγματικό τεστ θα γίνει στο σπίτι
Η εφαρμογή του νόμου θα δοκιμαστεί τελικά στην καθημερινότητα των οικογενειών.
Οι πλατφόρμες έχουν υποχρέωση να σχεδιάζουν ασφαλέστερες υπηρεσίες και να εφαρμόζουν τους κανόνες. Η πολιτεία έχει υποχρέωση να θεσπίσει το πλαίσιο, να ενημερώσει τις οικογένειες και να ελέγξει την εφαρμογή του.
Αλλά ο γονέας είναι εκείνος που γνωρίζει τι κάνει το παιδί του με το κινητό του.
Αν ένας 14χρονος έχει λογαριασμό ενηλίκου επειδή χρησιμοποίησε τα στοιχεία του πατέρα ή της μητέρας του, δεν υπάρχει κάποια «τρύπα» που πρέπει να διορθώσει η τεχνολογία. Υπάρχει μια επιλογή που έκανε ένας ενήλικος.
Και αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να μετατραπούν σε ελεγκτές κάθε κίνησης των παιδιών τους. Σημαίνει ότι πρέπει να γνωρίζουν τι επιτρέπουν, τι απαγορεύεται και γιατί.
Η ενημέρωση των γονέων είναι επομένως εξίσου σημαντική με την ίδια τη νομοθέτηση. Γιατί η προστασία ενός παιδιού δεν μπορεί να αρχίζει και να τελειώνει στην οθόνη του κινητού.
Η παράκαμψη με λογαριασμό ενηλίκου είναι γονική επιλογή
Το πιο απλό μήνυμα του νέου πλαισίου είναι ίσως και το πιο δύσκολο να εφαρμοστεί: αν ένα παιδί είναι κάτω από το προβλεπόμενο όριο, δεν αποκτά πρόσβαση επειδή ο γονέας του είναι πάνω από αυτό.
Η χρήση λογαριασμού ενηλίκου από ανήλικο δεν είναι μια αθώα τεχνική παράκαμψη. Ακυρώνει στην πράξη τον σκοπό του ηλικιακού περιορισμού και εκθέτει το παιδί σε ένα περιβάλλον που το νομοθετικό πλαίσιο επιχειρεί ακριβώς να περιορίσει.
Ούτε το κράτος μπορεί να βρίσκεται πάνω από κάθε οικογένεια ούτε μια πλατφόρμα μπορεί να ελέγχει τι συμβαίνει κάθε στιγμή πίσω από μια κλειστή πόρτα. Η τεχνολογία μπορεί να δημιουργήσει δικλίδες ασφαλείας. Η πολιτεία μπορεί να επιβάλει κανόνες. Η τελική απόφαση, όμως, για το αν ένας ανήλικος θα χρησιμοποιήσει τα στοιχεία ενός ενήλικου για να αποκτήσει πρόσβαση είναι οικογενειακή απόφαση.
Από την 1η Ιανουαρίου 2027 το ζητούμενο θα είναι να γίνει αυτή η διάκριση απολύτως καθαρή: άλλο η γονική συναίνεση σε ένα ασφαλές και περιορισμένο ψηφιακό περιβάλλον για ανηλίκους και άλλο η παραχώρηση ενός λογαριασμού ενηλίκου σε ένα παιδί.
Στη δεύτερη περίπτωση, την ευθύνη δεν μπορεί να την αναλάβει ούτε το Kids Wallet ούτε το κράτος ούτε η πλατφόρμα. Είναι ευθύνη του γονέα που επέλεξε να ανοίξει αυτή την πόρτα.
