Τι προβλέπουν Ελλάδα και EU KIDS Act από το 2027
Από την 1η Ιανουαρίου 2027 αλλάζει το πλαίσιο για την πρόσβαση των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στην Ελλάδα. Το ελληνικό σχέδιο νόμου θέτει ως βασικό όριο τα 15 έτη, ενώ την ίδια ώρα σε ευρωπαϊκό επίπεδο διαμορφώνεται ένα πολύ ευρύτερο πλαίσιο, το EU KIDS Act, που δεν περιορίζεται στα social media αλλά επιχειρεί να καλύψει σχεδόν ολόκληρο το ψηφιακό περιβάλλον στο οποίο κινούνται τα παιδιά.
Η διαφορά δεν είναι μόνο ηλικιακή. Αφορά και το ποιος ελέγχει την πρόσβαση, πώς αποδεικνύεται η ηλικία, τι δεδομένα συλλέγονται και κυρίως ποιος έχει την ευθύνη όταν ένας ανήλικος βρίσκεται σε μια ψηφιακή υπηρεσία.
1. Τι προβλέπει το ελληνικό σχέδιο νόμου και ποιο είναι το πεδίο εφαρμογής του;
Η ελληνική ρύθμιση επικεντρώνεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και θέτει ελάχιστο όριο ηλικίας τα 15 έτη. Με βάση το σχέδιο, παιδιά κάτω των 15 ετών δεν θα μπορούν να αποκτούν πρόσβαση σε λογαριασμούς κοινωνικής δικτύωσης με τον τρόπο που ισχύει σήμερα.
Η λογική της ελληνικής παρέμβασης είναι συγκεκριμένη: να δημιουργηθεί ένα σαφές ηλικιακό κατώφλι για την πρόσβαση των ανηλίκων στα social media και να μεταφερθεί σημαντικό μέρος της ευθύνης στις ίδιες τις πλατφόρμες.
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς τα κοινωνικά δίκτυα έχουν γίνει κεντρικό κομμάτι της καθημερινότητας των νέων, ενώ παράλληλα αυξάνονται οι πιέσεις για μεγαλύτερη προστασία των παιδιών από την υπερβολική χρήση, τον διαδικτυακό εκφοβισμό και τους μηχανισμούς που ενισχύουν την παραμονή τους στις πλατφόρμες.
2. Πότε προβλέπεται να εφαρμοστεί το ελληνικό σχέδιο νόμου;
Οι σχετικές διατάξεις προβλέπεται να τεθούν σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2027.
Η ημερομηνία έχει πρακτική σημασία, καθώς μέχρι τότε οι πλατφόρμες θα πρέπει να έχουν προσαρμόσει τα συστήματά τους ώστε να μπορούν να εφαρμόσουν το ηλικιακό όριο και να διαθέτουν μηχανισμούς επαλήθευσης της ηλικίας των χρηστών.
Το κρίσιμο ζήτημα, επομένως, μεταφέρεται από τη διατύπωση του κανόνα στην τεχνική εφαρμογή του.
3. Πώς υπολογίζεται η ηλικία βάσει του ελληνικού σχεδίου νόμου;
Η ελληνική ρύθμιση εισάγει έναν απλό τρόπο υπολογισμού. Για τους συγκεκριμένους κανόνες, τα παιδιά που έχουν γεννηθεί μέσα στο ίδιο ημερολογιακό έτος θεωρείται ότι συμπληρώνουν το απαιτούμενο ηλικιακό όριο την 1η Ιανουαρίου.
Έτσι αποφεύγεται ένας διαφορετικός υπολογισμός για κάθε παιδί ανάλογα με την ακριβή ημερομηνία γέννησής του και δημιουργείται ένας ενιαίος κανόνας για την εφαρμογή του ορίου.
4. Πώς θα ελέγχεται η ηλικία των χρηστών;
Εδώ βρίσκεται ένα από τα δυσκολότερα σημεία της εφαρμογής.
Το ελληνικό σχέδιο δεν επιβάλλει μία συγκεκριμένη τεχνολογική λύση. Οι πάροχοι θα πρέπει να χρησιμοποιούν κατάλληλες, αξιόπιστες και αναλογικές μεθόδους επαλήθευσης ηλικίας, με παράλληλη υποχρέωση να περιορίζουν τα δεδομένα που συλλέγονται και να προστατεύουν την ιδιωτικότητα των χρηστών.
Με άλλα λόγια, το κράτος θέτει τον κανόνα, αλλά δεν επιβάλλει σε όλες τις πλατφόρμες έναν και μοναδικό τρόπο για να διαπιστώνουν αν ο χρήστης είναι 15 ετών.
Το πρόβλημα είναι τεχνικό αλλά και θεσμικό: η διαδικασία πρέπει να είναι αρκετά αξιόπιστη ώστε να μην παρακάμπτεται εύκολα, χωρίς ταυτόχρονα να μετατρέπεται η είσοδος σε ένα social media σε διαδικασία μαζικής συλλογής προσωπικών δεδομένων.
5. Είναι υποχρεωτικό το Kids.gov.gr Wallet;
Όχι.
Το σχέδιο νόμου δεν καθιστά υποχρεωτική ούτε το Kids.gov.gr Wallet ούτε το Gov.gr Wallet ως μοναδική μέθοδο ελέγχου ηλικίας.
Τα δύο ψηφιακά εργαλεία αναφέρονται ως ενδεικτικές λύσεις που μπορούν να αξιοποιηθούν, καθώς έχουν σχεδιαστεί με χαρακτηριστικά που συνδέονται με την αποτελεσματικότητα, την αξιοπιστία, την αναλογικότητα, την ελαχιστοποίηση των δεδομένων και την προστασία της ιδιωτικής ζωής.
Οι πλατφόρμες μπορούν να χρησιμοποιήσουν και άλλες ισοδύναμες λύσεις, υπό την προϋπόθεση ότι αυτές συμμορφώνονται με το ευρωπαϊκό δίκαιο και τις αντίστοιχες τεχνικές προδιαγραφές.
Το κρίσιμο επομένως δεν είναι ποιο εργαλείο θα χρησιμοποιηθεί, αλλά αν η λύση μπορεί να αποδείξει την ηλικία χωρίς να δημιουργεί ένα νέο, πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα γύρω από τα προσωπικά δεδομένα.
6. Τι επιπλέον καλύπτει το ευρωπαϊκό EU KIDS Act;
Εδώ βρίσκεται η σημαντικότερη διαφορά.
Το EU KIDS Act έχει πολύ ευρύτερο πεδίο από την ελληνική ρύθμιση. Δεν περιορίζεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά επιχειρεί να θεσπίσει κανόνες ασφαλούς σχεδιασμού για διαφορετικές ψηφιακές υπηρεσίες που χρησιμοποιούν παιδιά.
Στο πεδίο του περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, πλατφόρμες διαμοιρασμού βίντεο, διαδικτυακά παιχνίδια, καταστήματα εφαρμογών, AI companions και γενικοί συνομιλιακοί βοηθοί τεχνητής νοημοσύνης.
Αυτό σημαίνει ότι η ευρωπαϊκή προσέγγιση δεν αντιμετωπίζει το πρόβλημα μόνο ως ζήτημα «ηλικίας για τα social media». Επιχειρεί να εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο είναι σχεδιασμένες οι ψηφιακές υπηρεσίες και τους κινδύνους που μπορεί να δημιουργούν για διαφορετικές ηλικιακές ομάδες.
Η αλλαγή είναι σημαντική, καθώς το ψηφιακό περιβάλλον των παιδιών δεν περιορίζεται πλέον στο Facebook, το Instagram ή το TikTok. Περιλαμβάνει παιχνίδια, εφαρμογές, πλατφόρμες βίντεο και πλέον υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης που μπορούν να συνομιλούν μαζί τους.
7. Μπορεί γονέας να επιτρέψει πλήρη λογαριασμό social media πριν από τα 15;
Με βάση την ευρωπαϊκή πρόταση, όχι.
Το EU KIDS Act προβλέπει ειδική δυνατότητα για περιορισμένο λογαριασμό σε ηλικίες από 13 έως κάτω των 15 ετών, εφόσον ο συγκεκριμένος πάροχος προσφέρει αυτή τη δυνατότητα και ο λογαριασμός δημιουργείται από γονέα ή κηδεμόνα.
Δεν πρόκειται, επομένως, για πλήρη πρόσβαση στα social media με απλή γονική συναίνεση.
Η ευρωπαϊκή πρόταση επιχειρεί να διαχωρίσει την έννοια της γονικής συγκατάθεσης από την πλήρη πρόσβαση σε μια πλατφόρμα. Ο γονέας μπορεί να ενεργοποιήσει μια περιορισμένη μορφή χρήσης, αλλά η πλατφόρμα εξακολουθεί να έχει υποχρεώσεις ως προς την προστασία του παιδιού.
8. Τι περιορισμούς θα έχει ο ειδικός λογαριασμός;
Ο περιορισμένος λογαριασμός για ηλικίες 13 έως κάτω των 15 ετών δεν θα λειτουργεί όπως ένας κανονικός λογαριασμός.
Η ευρωπαϊκή πρόταση προβλέπει υποχρεωτικά γονικά εργαλεία, δυνατότητα ημερήσιου ορίου χρήσης έως μία ώρα και δυνατότητα ελέγχου των νέων επαφών.
Κάτω των 13 ετών δεν προβλέπεται λογαριασμός κοινωνικού δικτύου στο όνομα του παιδιού.
Η φιλοσοφία είναι επομένως αυτή ενός ψηφιακού περιβάλλοντος με διαφορετικά επίπεδα πρόσβασης ανά ηλικία, αντί για ένα ενιαίο μοντέλο στο οποίο όλοι οι χρήστες αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο.
9. Ποιος έχει την ευθύνη εφαρμογής των κανόνων;
Η βασική ευθύνη παραμένει στους ίδιους τους παρόχους.
Οι πλατφόρμες είναι εκείνες που θα πρέπει να εφαρμόζουν τα ηλικιακά όρια και τις απαιτήσεις προστασίας που αντιστοιχούν στις υπηρεσίες τους. Δεν μεταφέρεται η ευθύνη αποκλειστικά στους γονείς επειδή εκείνοι επιτρέπουν σε ένα παιδί να χρησιμοποιεί μια υπηρεσία.
Για τις πολύ μεγάλες πλατφόρμες προβλέπονται πρόσθετες υποχρεώσεις συμμόρφωσης. Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η υποβολή σχεδίου συμμόρφωσης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ανεξάρτητος έλεγχος με δική τους δαπάνη.
Οι γονείς και τα καταστήματα εφαρμογών έχουν υποστηρικτικό και συμπληρωματικό ρόλο. Δεν υποκαθιστούν όμως την ευθύνη της ίδιας της πλατφόρμας να διασφαλίζει ότι εφαρμόζονται οι κανόνες που τη διέπουν.
Αυτό είναι ίσως το πιο ουσιαστικό σημείο της νέας ευρωπαϊκής προσέγγισης: η προστασία του παιδιού αντιμετωπίζεται ως ευθύνη και του ψηφιακού προϊόντος και όχι μόνο ως ζήτημα γονικού ελέγχου.
10. Είναι ήδη νόμος το EU KIDS Act;
Όχι.
Το EU KIDS Act αποτελεί πρόταση ευρωπαϊκού κανονισμού και δεν έχει ακόμη την τελική μορφή δεσμευτικού ευρωπαϊκού δικαίου.
Η τελική του μορφή θα προκύψει από τη νομοθετική διαδικασία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και μαζί της θα κριθεί και η ακριβής σχέση των ευρωπαϊκών κανόνων με τις εθνικές ρυθμίσεις.
Για την Ελλάδα αυτό σημαίνει ότι το όριο των 15 ετών που προβλέπεται από το εθνικό σχέδιο και το ευρωπαϊκό πλαίσιο δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως δύο απολύτως ταυτόσημα μέτρα. Το πρώτο αφορά συγκεκριμένα την πρόσβαση στα social media. Το δεύτερο επιχειρεί να δημιουργήσει ένα συνολικότερο σύστημα κανόνων για το ψηφιακό περιβάλλον των παιδιών.
Η μεγάλη αλλαγή που βρίσκεται μπροστά δεν είναι μόνο η ηλικία στην οποία ένα παιδί θα μπορεί να ανοίγει λογαριασμό. Είναι η μετατόπιση της ευθύνης προς τις ίδιες τις ψηφιακές υπηρεσίες: από το τι δηλώνει ο χρήστης για την ηλικία του, στο αν η πλατφόρμα μπορεί πραγματικά να γνωρίζει ποιος είναι ο χρήστης της και να προσαρμόζει ανάλογα το περιβάλλον που του προσφέρει.
