Το σύνολο της συλλογής φωτογραφιών Τ. de Craene / Χέρμαν Χόιερ κηρύχθηκε μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού, ύστερα από γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων, λόγω της ιδιαίτερης ιστορικής του αξίας. Πρόκειται για ένα οπτικό αρχείο που λειτουργεί ως τεκμήριο διαμόρφωσης αντιλήψεων και στάσεων μέσω της εικόνας, από την πλευρά των προπαγανδιστικών μηχανισμών των στρατευμάτων Κατοχής στην Ελλάδα.
Η απόφαση ανοίγει τον δρόμο για τη διεκδίκηση και απόκτηση της συλλογής από το ελληνικό Δημόσιο.
Οι φωτογραφίες της Καισαριανής και η εμφάνιση στο e-bay
Σύμφωνα με ανακοίνωση του ΥΠΠΟ, οι φωτογραφίες εμφανίστηκαν το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου στον γερμανικό διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών e-bay.de. Φερόμενος ιδιοκτήτης είναι ο Βέλγος συλλέκτης Τιμ ντε Κρέιν, ο οποίος ειδικεύεται σε αναμνηστικά και τεκμήρια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και τις προσέφερε προς πώληση μέσω της εταιρείας του Crain’s Militaria.
Η δημοσιοποίησή τους σε ελληνικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στη συνέχεια σε μέσα ενημέρωσης προκάλεσε έντονη αντίδραση και ενδιαφέρον. Το πρωί της Δευτέρας 16 Φεβρουαρίου, ο συλλέκτης απέσυρε τις δώδεκα φωτογραφίες που απεικονίζουν Έλληνες πατριώτες λίγο πριν από την εκτέλεσή τους στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την Πρωτομαγιά του 1944. Παραμένει ωστόσο προς πώληση το σύνολο της συλλογής που είχε δημιουργήσει ο τότε υπολοχαγός της Βέρμαχτ, Χέρμαν Χόιερ.
Ο Χόιερ υπηρετούσε το 1943-1944 στο στρατόπεδο της Μαλακάσας και είχε λάβει εντολή να παρακολουθήσει ή και να συνδράμει –όπως προκύπτει από τα διαθέσιμα στοιχεία– στην εκτέλεση των 200 Ελλήνων κρατουμένων που μεταφέρθηκαν από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου στην Καισαριανή.
Τεκμήρια της Κατοχής μέσα από το «βλέμμα» του κατακτητή
Η συλλογή περιλαμβάνει φωτογραφίες από περιοχές της κατεχόμενης Ευρώπης όπου υπηρέτησε ο Χόιερ, μεταξύ των οποίων το Βέλγιο, η Γαλλία και η Ελλάδα. Οι εικόνες δεν καταγράφουν μόνο πρόσωπα και τόπους. Αποτυπώνουν τη σκηνοθετημένη αφήγηση της Κατοχής, την κατασκευή μιας εικόνας «τάξης» και «επιτυχίας» εκ μέρους του ναζιστικού μηχανισμού.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη χαρακτήρισε τις δώδεκα φωτογραφίες της Καισαριανής «εξόχως σημαντικά τεκμήρια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας». Όπως σημείωσε, «δίνουν πρόσωπο στις ιστορικές μαρτυρίες για το ήθος και τον πατριωτισμό τους, λίγες στιγμές πριν από την εκτέλεσή τους και για αυτό είναι ανεκτίμητες».
Η ίδια υπογράμμισε ότι και το υπόλοιπο υλικό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς επιτρέπει την κατανόηση του δράματος της κατεχόμενης Ελλάδας μέσα από το βλέμμα του κατακτητή. Ο μηχανισμός προπαγάνδας που είχε οργανώσει ο Γιόζεφ Γκέμπελς αξιοποίησε την αιχμή της τεχνολογίας της εποχής –τον κινηματογράφο και τη φωτογραφία– για τη δημιουργία σκηνοθετημένων τεκμηρίων που υπηρετούσαν τη ναζιστική αφήγηση.
Κρατική παρέμβαση και αποστολή στο Βέλγιο
Μετά την ενημέρωση του Υπουργείου Πολιτισμού για την υπόθεση, δόθηκαν άμεσα οδηγίες για τη δυνητική απόκτηση των φωτογραφιών. Η αρμόδια Διεύθυνση Νεώτερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς επικοινώνησε με τον συλλέκτη, ενώ ομάδα εμπειρογνωμόνων μεταβαίνει στην έδρα του, στο Έβεργκεμ του Βελγίου, προκειμένου να εξετάσει από κοντά τη συλλογή και να συνομιλήσει μαζί του.
Η κήρυξη της συλλογής ως μνημείου παρέχει πλέον το θεσμικό έρεισμα στο ελληνικό κράτος για να τη διεκδικήσει και να την αποκτήσει. Σε μια περίοδο όπου η ιστορική μνήμη αποτελεί πεδίο διαρκούς διαπραγμάτευσης, οι συγκεκριμένες φωτογραφίες λειτουργούν ως σπάνια ντοκουμέντα: αποτυπώνουν την τελευταία στιγμή ζωής 200 ανθρώπων και ταυτόχρονα φωτίζουν τον τρόπο με τον οποίο η εικόνα εργαλειοποιήθηκε ως μέσο εξουσίας.
