Τη διαδρομή από τη δολοφονία του Γρηγόρης Λαμπράκης έως την επιβολή της στρατιωτικής δικτατορίας χαρτογραφεί το νέο βιβλίο του Άγγελος Τσέκερης, με τίτλο «“Ποιος κυβερνάει αυτόν τον τόπο…”. Η πολιτική σύγκρουση στην Ελλάδα από τη δολοφονία του Λαμπράκη μέχρι τη δικτατορία, 1963-1967» (Εκδόσεις Θεμέλιο, 2026). Πρόκειται για μια πυκνή πολιτική αφήγηση που επιχειρεί να αποδομήσει τους κυρίαρχους μύθους της Μεταπολίτευσης και να επανεξετάσει, με τεκμήρια και λεπτομέρεια, το ερώτημα που διατύπωσε τότε στη Βουλή ο Ηλίας Ηλιού: ποιος ασκεί τελικά την εξουσία σε αυτόν τον τόπο;
Οι μύθοι των «εθνάρχων» και η πολιτική απογύμνωση
Στο επίκεντρο του βιβλίου βρίσκονται δύο πολιτικές μορφές που σημάδεψαν τη μεταπολεμική Ελλάδα: ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και ο Γεώργιος Παπανδρέου. Ο πρώτος ταυτίστηκε επί δεκαετίες με τον χαρακτηρισμό «εθνάρχης», παρά τη βαριά σκιά της βίας, της νοθείας και της κρατικής και παρακρατικής τρομοκρατίας της περιόδου 1958-1963. Ο δεύτερος έμεινε στη συλλογική μνήμη ως «Γέρος της Δημοκρατίας», αν και η πολιτική του διαδρομή υπήρξε βαθιά αντικομμουνιστική και αντιφατική.
Ο Τσέκερης δεν περιορίζεται σε μια απλή αναθεώρηση προσώπων. Εξετάζει τους μηχανισμούς εξουσίας που επέτρεψαν τη συνύπαρξη θεσμικής δημοκρατίας και παρακρατικής δράσης, τον ρόλο των Ανακτόρων, των μυστικών υπηρεσιών και των ξένων κέντρων επιρροής, αλλά και τις ευθύνες του πολιτικού κόσμου.
Μυστικά κονδύλια, σκάνδαλα και το «σχέδιο Περικλής»
Στις σελίδες του βιβλίου καταγράφονται εκτενώς:
– Η κατάσταση στον συνδικαλισμό και στους δήμους, όπου η κρατική παρέμβαση και οι μηχανισμοί ελέγχου αλλοίωναν τη λαϊκή βούληση.
– Τα μυστικά κονδύλια και οι αδιαφανείς διαδρομές χρήματος.
– Τα σκάνδαλα της περιόδου Καραμανλή και οι ανεπιτυχείς προσπάθειες αποτροπής της παραπομπής του σε προανακριτική επιτροπή της Βουλής.
– Η αποκάλυψη του σχεδίου «Περικλής», που αφορούσε το εκλογικό πραξικόπημα του 1961.
– Οι υποθέσεις ΑΣΠΙΔΑ και της λεγόμενης «δολιοφθοράς» στον Έβρο, που λειτούργησαν ως εργαλεία πολιτικής αποσταθεροποίησης.
Η αφήγηση αποδίδει με λεπτομέρεια τον τρόπο με τον οποίο οι θεσμοί μετατράπηκαν σε πεδίο σύγκρουσης μεταξύ εκλεγμένων κυβερνήσεων και ενός βαθιού κράτους που διατηρούσε αυτόνομη ισχύ.
Η Αποστασία και η επιστροφή του κράτους της Δεξιάς
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στα γεγονότα του 1965 και στην κρίση που έμεινε στην Ιστορία ως Αποστασία του 1965. Ο Τσέκερης περιγράφει το παρασκήνιο των εξαγορών βουλευτών, τον ρόλο μέρους του Τύπου, καθώς και το πολιτικό παιχνίδι του Κωνσταντίνος Μητσοτάκης.
Με την κυβέρνηση των αποστατών, υποστηρίζει ο συγγραφέας, επανέρχονται δομές και πρακτικές που παραπέμπουν στο μετεμφυλιακό κράτος της Δεξιάς: επαναφορά πιστοποιητικών κοινωνικών φρονημάτων, ενίσχυση του Σπουδαστικού της Ασφάλειας, πραξικοπηματικές παρεμβάσεις στον συνδικαλισμό, κυριαρχία του παρακράτους σε αγαστή συνεργασία με κρατικούς μηχανισμούς, διώξεις και τρομοκρατία κατά των αριστερών.
Το πολιτικό κλίμα φορτίζεται από έναν Τύπο που, σε σημαντικό τμήμα του, υιοθετεί επιθετική ρητορική, αναπαράγει προβοκάτσιες και εντείνει την πόλωση.
Από τη θεσμική κρίση στη δικτατορία
Το βιβλίο σκιαγραφεί την πορεία προς την εκτροπή ως αποτέλεσμα συσσωρευμένων κρίσεων: θεσμικής αστάθειας, βασιλικών παρεμβάσεων, στρατιωτικών σχεδιασμών και πολιτικής ανεπάρκειας. Η περίοδος 1963-1967 παρουσιάζεται ως συνεχής αναμέτρηση για τον έλεγχο του κράτους, όπου η δημοκρατική νομιμοποίηση συγκρούεται με μηχανισμούς που λειτουργούν στο παρασκήνιο.
Η αφήγηση δεν αντιμετωπίζει τη δικτατορία ως κεραυνό εν αιθρία, αλλά ως κατάληξη μιας τετραετίας έντασης, υπονόμευσης και διαρκούς αμφισβήτησης της λαϊκής ετυμηγορίας.
Μια συμβολή στη δημόσια συζήτηση
Με το νέο του έργο, ο Άγγελος Τσέκερης συνεχίζει την έρευνα που είχε ξεκινήσει στο προηγούμενο βιβλίο του, διευρύνοντας το χρονικό πλαίσιο και εμβαθύνοντας στα γεγονότα που οδήγησαν στην κατάλυση της δημοκρατίας. Το ερώτημα «ποιος κυβερνάει αυτόν τον τόπο» επανέρχεται ως διαχρονικό πολιτικό ζήτημα.
Το βιβλίο φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως εργαλείο ιστορικής κατανόησης και πολιτικής αυτογνωσίας, σε μια περίοδο όπου οι συζητήσεις για τους θεσμούς, τη διαφάνεια και τα όρια της εξουσίας παραμένουν ανοιχτές.
