Η δημόσια συζήτηση γύρω από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής επαναφέρει ένα θεμελιώδες ερώτημα: ποιος έλαβε την απόφαση και ποιος φέρει την ευθύνη. Η ιστορική τεκμηρίωση είναι σαφής. Η εκτέλεση αποτέλεσε πράξη αντιποίνων της ναζιστικής κατοχικής διοίκησης.
Το Στρατόπεδο Χαϊδαρίου και η ναζιστική διοίκηση
Οι κομμουνιστές κρατούμενοι στο Στρατόπεδο Χαϊδαρίου τελούσαν υπό την απόλυτη εποπτεία των γερμανικών SS. Οι διοικήσεις των στρατοπέδων, τόσο στο Χαϊδάρι όσο και στη Λάρισα, ήταν γερμανικές, σε ορισμένες φάσεις και ιταλικές, στο πλαίσιο της στρατιωτικής κατοχής της χώρας από τις δυνάμεις του Άξονα.
Η Ελλάδα τελούσε υπό καθεστώς στρατιωτικής κατάκτησης. Η αποκαλούμενη «Ελληνική Πολιτεία» λειτουργούσε ως διοικητικός μηχανισμός ενταγμένος στη ναζιστική Νέα Τάξη στην Ευρώπη, χωρίς κυριαρχική αυτονομία. Δεν υπήρχε ανεξάρτητη εθνική διακυβέρνηση με δυνατότητα άσκησης κυρίαρχης πολιτικής βούλησης.
Τα αντίποινα για τους Μολάους
Η εκτέλεση των 200 αποτέλεσε αντίποινα για την ενέδρα και τη θανάτωση Γερμανού στρατηγού στους Μολάους Λακωνίας. Η απόφαση ελήφθη από τη ναζιστική διοίκηση κατοχής και εντάχθηκε στη στρατηγική των μαζικών αντιποίνων που εφάρμοζαν οι γερμανικές δυνάμεις σε ολόκληρη την κατεχόμενη Ευρώπη.
Οι κρατούμενοι μεταφέρθηκαν στο Σκοπευτήριο Καισαριανής και εκτελέστηκαν κατόπιν διαταγής των κατοχικών αρχών. Δεν υπήρξε ελληνική κρατική απόφαση. Υπήρξε ναζιστική εντολή στο πλαίσιο ενός καθεστώτος στρατιωτικής κατοχής.
Ο μηχανισμός της Κατοχής και η ευθύνη
Οποιαδήποτε ελληνικά σώματα ή υπηρεσίες λειτούργησαν εκείνη την περίοδο ήταν ενταγμένα στον μηχανισμό κατοχής και υπάκουαν σε γερμανικές εντολές. Η πολιτική των αντιποίνων, η λειτουργία των στρατοπέδων συγκέντρωσης και η επιλογή των προς εκτέλεση κρατουμένων αποτελούσαν αποφάσεις της ναζιστικής διοίκησης.
Η αντικομμουνιστική πολιτική της προπολεμικής δικτατορίας του Μεταξά συνιστά διακριτό ιστορικό κεφάλαιο και δεν ταυτίζεται με τη δομή και τη λήψη αποφάσεων της κατοχικής περιόδου. Η εκτέλεση της Πρωτομαγιάς του 1944 φέρει την ευθύνη της ναζιστικής εξουσίας που ασκούσε στρατιωτικό έλεγχο στη χώρα.
Η μνήμη ως υπόθεση αλήθειας
Η ιστορική μνήμη δεν αποτελεί πεδίο συμψηφισμών ούτε εργαλείο τρέχουσας πολιτικής αντιπαράθεσης. Η τεκμηρίωση για τα γεγονότα της Καισαριανής είναι σαφής: χωρίς τα SS, χωρίς τη ναζιστική διοίκηση και χωρίς το καθεστώς Κατοχής, η μαζική αυτή εκτέλεση δεν θα είχε πραγματοποιηθεί.
Η αποτύπωση των γεγονότων με ακρίβεια αποτελεί όρο σεβασμού απέναντι στα θύματα και προϋπόθεση για μια ώριμη δημόσια συζήτηση γύρω από ένα από τα πλέον εμβληματικά γεγονότα της Κατοχής.
