Η σιωπηλή συνέχεια μετά τη σφαγή των 200
Δύο ημέρες μετά τη Σφαγή της Καισαριανής, το σκοπευτήριο της Καισαριανής παρέμενε χώρος θανάτου. Το αίμα των 200 εκτελεσμένων της Πρωτομαγιάς δεν είχε ακόμη στεγνώσει όταν, στις 3 Μαΐου 1944, πέντε γυναίκες της Εθνικής Αντίστασης οδηγήθηκαν στο ίδιο σημείο. Ήταν η πρώτη φορά που οι ναζιστικές δυνάμεις κατοχής προχωρούσαν σε εκτέλεση γυναικών στην Αθήνα, στέλνοντας ένα μήνυμα ωμής τρομοκρατίας αλλά και αποτυγχάνοντας να κάμψουν το φρόνημα.
«Μόνο οι προδότες απαρνιώνται την πατρίδα τους»
Στις φυλακές Χατζηκώστα, 26 γυναίκες κρατούνταν ως αγωνίστριες της Αντίστασης. Τον Μάρτιο του 1944, ο αρχιβασανιστής της Ειδικής Ασφάλειας, Λάμπου, επιχείρησε να αποσπάσει δηλώσεις αποκήρυξης. Η υπόσχεση ήταν απλή: ελευθερία με αντάλλαγμα την υποταγή.
Η απάντηση που έλαβε έμεινε ως μία από τις πιο πυκνές φράσεις της Αντίστασης: «Μόνο οι προδότες απαρνιώνται την πατρίδα τους». Παρά τις απειλές εκτέλεσης, καμία δεν υπέγραψε.
Ακολούθησε δεκαήμερη κράτηση σε υπόγεια απομονωτήρια, δύο μέτρα κάτω από τη γη, σε συνθήκες που στόχευαν στη φυσική και ψυχική εξόντωση. Όταν ούτε εκεί λύγισαν, οι αρχές τις παρέδωσαν στα γερμανικά Ες-Ες.
Από το Χαϊδάρι στο εκτελεστικό απόσπασμα
Στις 26 Απριλίου, οι κρατούμενες μεταφέρθηκαν στο στρατόπεδο του Στρατόπεδο Χαϊδαρίου. Λίγες ημέρες αργότερα, πέντε από αυτές απομονώθηκαν. Τους ανακοινώθηκε ευθέως ότι θα εκτελεστούν την επόμενη ημέρα. Η εκτέλεση γυναικών αποτελούσε νέα κλιμάκωση της βίας των κατοχικών δυνάμεων.
Οι πέντε που επιλέχθηκαν ήταν:
Η Φρόσω Χατζηδάκη, 73 ετών, και η κόρη της Μαρία, 35 ετών.
Η Στέλλα Ντέρη, 26 ετών, της οποίας τα δύο αδέλφια εκτελέστηκαν την ίδια ημέρα.
Η Σούλα (Ασπασία) Ανυσίου, 35 ετών, που κατηγορήθηκε επειδή προστάτευε στο σπίτι της έναν ανάπηρο αγωνιστή του αλβανικού μετώπου.
Η Φιφή Χωραφά (Σοφία), της οποίας ο σύζυγος εκτελέστηκε επίσης την ίδια ημέρα.
Το πρωινό της 3ης Μαΐου
Το πρωί της 3ης Μαΐου 1944, στο ίδιο χώμα που είχε ποτιστεί από τη μαζική εκτέλεση της Πρωτομαγιάς, τα πέντε σώματα στάθηκαν απέναντι στο εκτελεστικό απόσπασμα. Το σκοπευτήριο της Καισαριανής έγινε ξανά τόπος θυσίας.
Η εκτέλεση των πέντε γυναικών δεν είχε μόνο τιμωρητικό χαρακτήρα. Εντάχθηκε σε μια ευρύτερη στρατηγική εκφοβισμού, με στόχο την κάμψη της αντίστασης στην κατεχόμενη Ελλάδα. Ωστόσο, η στάση τους κατέγραψε το αντίθετο αποτέλεσμα: ενίσχυσε τη συλλογική μνήμη και την ηθική διάσταση του αγώνα.
Μνήμη και ιστορική συνέχεια
Σήμερα, η Καισαριανή παραμένει σύμβολο της αντίστασης απέναντι στην κατοχή και τη βία. Οι πέντε γυναίκες της 3ης Μαΐου δεν αποτελούν απλώς ένα επεισόδιο της ιστορίας, αλλά μέρος μιας ευρύτερης αφήγησης για τον ρόλο των γυναικών στην Αντίσταση και για τα όρια της ανθρώπινης αντοχής.
Η φράση που αρθρώθηκε μέσα στα μπουντρούμια συνεχίζει να λειτουργεί ως ηθική παρακαταθήκη. Σε μια εποχή που η ιστορική μνήμη δοκιμάζεται, η υπενθύμιση αυτών των γεγονότων αποκτά νέα σημασία.
