Η ομιλία του βουλευτή του ΠΑΣΟΚ Σταύρου Μιχαηλίδη στη Βουλή για τη ναυτική τραγωδία ανοιχτά της Χίου ξεχώρισε όχι για τον τόνο της αντιπαράθεσης, αλλά για τη βαριά γνώση της θάλασσας και την ευθύνη της εμπειρίας. Ως πρώην αξιωματικός και λιμενάρχης, έθεσε ερωτήματα που δύσκολα απαντώνται με συνθήματα – και κατηγόρησε ευθέως την κυβέρνηση για μια αποτροπή χωρίς μέσα, κανόνες και ασφάλεια ζωής.
Ήταν μια παρέμβαση με βάρος εμπειρίας, γνώσης και –κυρίως– ευθύνης. Ο Μιχαηλίδης δεν μίλησε ως απλός πολιτικός. Μίλησε ως πρώην αξιωματικός του Λιμενικού, ως πρώην λιμενάρχης Χίου και ως άνθρωπος που έχει βγάλει «μάνες και μωρά» νεκρά από τη θάλασσα.
Και αυτή ακριβώς η ιδιότητα έδωσε στην ομιλία του μια σπάνια ακεραιότητα. Κάτι που, όπως θα έλεγε ένας στεριανός, μοιάζει με αυτό που στα νησιά αποκαλούν «ναυτοσύνη».
Η τραγωδία λίγα μέτρα από τη στεριά
Ο βουλευτής Χίου στάθηκε εξαρχής στο γεγονός ότι το μοιραίο περιστατικό σημειώθηκε εντός ελληνικών χωρικών υδάτων, λίγες εκατοντάδες μέτρα από τη στεριά. Ένα στοιχείο που, όπως τόνισε, αναδεικνύει σοβαρά κενά στον έγκαιρο εντοπισμό σκαφών παράνομης διακίνησης μεταναστών.
«Δεν διατίθεται εξοπλισμός, ούτε σύστημα ηλεκτρονικής επιτήρησης θαλάσσιου πεδίου σε πραγματικό χρόνο», υπογράμμισε, εξηγώντας ότι η επιτήρηση βασίζεται ακόμη στο ανθρώπινο μάτι και στις καιρικές συνθήκες. Με άλλα λόγια, η Πολιτεία περιμένει να δει –αν προλάβει να δει– και μετά να αντιδράσει.
Κανόνες εμπλοκής ή εντολές “με κάθε θυσία”;
Η πιο αιχμηρή, αλλά και ουσιαστική, στιγμή της ομιλίας του ήρθε όταν έθεσε το ερώτημα των κανόνων εμπλοκής. Όταν ένα υπερφορτωμένο σκάφος φτάνει σχεδόν στην ακτή, υπάρχουν σαφείς οδηγίες; Υπάρχει η εντολή «κράτει», ώστε να σωθούν ζωές και να συλληφθεί αργότερα ο διακινητής;
Ο Μιχαηλίδης περιέγραψε με ρεαλισμό την πίεση που ασκείται στους κυβερνήτες και τα πληρώματα του Λιμενικού, στους οποίους μετακυλίεται όλο το βάρος της αποτροπής, συχνά «με κάθε τρόπο και με κάθε θυσία». Το αποτέλεσμα, όπως είπε, είναι γνωστό: σκοτάδι, ταχύτητες, άγχος, ανθρώπινες ζωές χαμένες.
Ευθύνες πάνω από τα πληρώματα
Ιδιαίτερη σημασία είχε η αποσύνδεση των ευθυνών από τα στελέχη του Λιμενικού. Αν υπήρχαν εντολές, τότε –όπως είπε– δεν φταίει ούτε ο κυβερνήτης ούτε το σκάφος. Φταίνε αυτοί που έδωσαν τις εντολές και τώρα αφήνουν τα στελέχη εκτεθειμένα σε μια οδυνηρή δικαστική και ηθική διαδικασία, χωρίς ουσιαστική στήριξη.
Σε αυτό το σημείο, η κριτική του προς την κυβέρνηση έγινε ευθεία και σκληρή, αλλά χωρίς κραυγές. Με τη γλώσσα ανθρώπου που ξέρει τι σημαίνει υπηρεσία στη θάλασσα.
Το ΕΣΟΘΕ που δεν ήρθε ποτέ
Κομβικό σημείο της τοποθέτησής του ήταν η αναφορά στο Εθνικό Σύστημα Ολοκληρωμένης Θαλάσσιας Επιτήρησης (ΕΣΟΘΕ). Ένα έργο που, όπως θύμισε, συζητείται από το 2020, ακυρώθηκε το 2024 και το 2026 παραμένει ακόμη στο μηδέν.
Για τον Μιχαηλίδη, η καθυστέρηση αυτή δεν είναι απλώς διοικητική ανεπάρκεια. Είναι πολιτική ευθύνη με κόστος σε ανθρώπινες ζωές, σε ασφάλεια και σε πόρους. «Στα λόγια μόνο νοιάζεστε», είπε χαρακτηριστικά, κατηγορώντας την κυβέρνηση για βερμπαλισμούς χωρίς αντίκρισμα.
«Αποτροπή δεν γίνεται με θανάτους»
Στο κλείσιμο της ομιλίας του, ο βουλευτής Χίου έδωσε ίσως την πιο καθαρή πολιτική και ηθική φράση της συζήτησης: «Αποτροπή δεν γίνεται με θανάτους». Γίνεται με μέσα, εκπαίδευση, εργαλεία και ένα πλαίσιο στο οποίο και ο λιμενικός και ο πολίτης αισθάνονται ασφαλείς.
Δεν ήταν λόγια αντιπολίτευσης για το χειροκρότημα. Ήταν λόγια ανθρώπου που έχει ζήσει τη θάλασσα από μέσα – και ξέρει ότι αυτή δεν συγχωρεί ούτε την ανευθυνότητα ούτε την υποκρισία.
Ολόκληρη η ομιλία στη Βουλή:
ΣΤΑΥΡΟΣ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ: Ευχαριστώ, κύριε Πρόεδρε.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, δυστυχώς η σημερινή συζήτηση διεξάγεται συγχρόνως με τις εξελίξεις της ναυτικής τραγωδίας που έλαβε χώρα χθες το βράδυ κοντά στις ακτές της ιδιαίτερης πατρίδας μου της Χίου. Δεκαπέντε νεκροί και πολλοί τραυματίες που πληγώνουν πάρα πολύ κάθε άνθρωπο, ιδιαίτερα δε τη ναυτιλιακή Χίο. Επιτρέψτε μου να εκφράσω κι εγώ την οδύνη μου για όλα όσα συνέβησαν και ακόμα εξελίσσονται και σαν πρώην αξιωματικός του Λιμενικού Σώματος και σαν Χιώτης και σαν λιμενάρχης που υπηρέτησα στη Χίο. Γνωρίζω πάρα πολύ καλά τις συνθήκες που επικράτησαν, τις φαντάζομαι και μπορώ να συναισθανθώ τι συνέβη και τι συμβαίνει.
Αυτό εδώ, όμως, είναι άλλο ένα περιστατικό πολύ τραγικό και θα περίμενα, θα περιμέναμε όλοι, ο άφαντος Υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας να είναι σήμερα εδώ να δώσει εξηγήσεις και επιπρόσθετα, βέβαια, για σεβασμό και στους ανθρώπους που χάθηκαν, σ’ αυτούς που επέζησαν και βιώνουν και θα βιώνουν μια ζωή την τραγωδία, στους οικείους τους, στους ανθρώπους που ενεπλάκησαν, στους γιατρούς, στους λιμενικούς, όσοι συνέδραμαν σε αυτή τη φοβερή τραγωδία για να σωθεί ό,τι μπορούσε να σωθεί.
Αυτό το τραγικό περιστατικό αποτροπής εισόδου μεταναστών στη χώρα μας, παρά τους κυβερνητικούς βερμπαλισμούς, εγείρει για άλλη μια φορά βάσιμες αμφιβολίες για την επάρκεια του συστήματος φύλαξης των θαλάσσιων συνόρων μας και οπωσδήποτε αναδεικνύει για άλλη μια φορά την ανεπάρκεια της πολιτικής της Κυβέρνησης. Σε αυτό το συμπέρασμα μας οδηγεί η χθεσινή τραγωδία στο Μερσινίδι της Χίου.
Καταρχάς, το συμβάν έγινε εντός των εθνικών χωρικών υδάτων, λίγες εκατοντάδες μέτρα από τη στεριά, πράγμα που σημαίνει ότι αυτό το σκάφος της παράνομης μεταφοράς μεταναστών δεν εντοπίστηκε έγκαιρα πριν παραβιάσει την νοητή θαλάσσια γραμμή των συνόρων. Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει ότι δεν διατίθεται εξοπλισμός, ούτε σύστημα ηλεκτρονικής επιτήρησης θαλάσσιου πεδίου σε πραγματικό χρόνο και σε διαρκή βάση. Οπότε περιμένουμε να δει ό,τι δει κι αν το δει, το ανθρώπινο μάτι και ανάλογα με τις επικρατούσες φυσικά καιρικές συνθήκες.
Άρα, μπορεί να γίνει αποτελεσματικά ο έγκαιρος προσυνοριακός εντοπισμός; Όλοι αντιλαμβανόμαστε πόσο πολλαπλασιάζονται τα χρονικά περιθώρια και οι επιλογές αντίδρασης από τον έγκαιρο εντοπισμό του ύποπτου στόχου που προτίθεται να παραβιάσει τα σύνορά μας.
Δυστυχώς, όμως, από την πρώτη στιγμή που τέτοια σκάφη εισέλθουν στην ελληνική επικράτεια το πρόβλημα πέφτει στις πλάτες των κυβερνητών και των πληρωμάτων των σκαφών του Λιμενικού Σώματος. Σε αυτούς στρέφονται τότε όλα τα επίπεδα της ιεραρχίας, φυσικής και πολιτικής, απαιτώντας από αυτούς να αποτρέψουν με κάθε τρόπο και με κάθε θυσία την αποβίβαση προσώπων που επιβαίνουν στα σκάφη των διακινητών. Δεν χρειάζονται ιδιαίτερες γνώσεις για να αντιληφθεί κάποιος τους κινδύνους σε τέτοιο υπηρεσιακό καθεστώς, σκοτάδι, ταχύτητες, το διακύβευμα, το άγχος που νιώθουν και τελικά συμβαίνουν τα τραγικά αυτά περιστατικά. Δεκαπέντε νεκροί, νεκρά έμβρυα, τραυματισμένοι και ό,τι θα ακολουθήσει στην πορεία μέχρι το τέλος της δικαστικής διερεύνησης.
Και γεννάται το ερώτημα: Όπως και στο χθεσινό περιστατικό, κύριε Υπουργέ, φτάσανε, καλώς ή κακώς, έφτασαν λίγα μέτρα από τη στεριά. Δεν υπάρχουν κανόνες εμπλοκής, δεν υπάρχουν σαφείς οδηγίες να τους πούνε σε αυτούς τους ανθρώπους; Ένα σκάφος με ένα τέτοιο φορτίο, τόσους πολλούς ανθρώπους, έφτασε στην ακτή σου. Έχουν φτάσει στη Χίο τα τελευταία δυόμισι δύο χρόνια οκτώ χιλιάδες ακόμα. Παρά να πνιγούν, να χαθούν ζωές, να γίνουν αυτά έγιναν, δεν μπορούσε κανείς από αυτούς που δίνουν εντολές να του πουν κράτει, δες πώς θα πιάσεις μετά τον διακινητή; Διότι δεν θα είχαμε σήμερα αυτά τα αποτελέσματα.
Γεννάται το ερώτημα: Τι εξοπλισμό έχει αυτό το σκάφος τελικά που βγήκε έξω και το βλέπουμε τώρα στις φωτογραφίες; Κι αν ο κυβερνήτης, κύριε Υπουργέ, είχε αυτές τις εντολές, τότε δεν φταίει ούτε ο κυβερνήτης, ούτε η κατάσταση του σκάφους. Φταίνε αυτοί που τις δώσανε κι έχουν μπλέξει αυτά τα στελέχη τώρα σε τέτοια οδυνηρή διαδικασία και βεβαίως, κανείς δεν θα βρεθεί ούτε να τους στηρίξει ούτε να τους υποστηρίξει.
Λέμε, λοιπόν, ότι είναι πάρα πολύ άδικο να χάνονται τόσοι άνθρωποι διότι τα σύνορα, τα οποία λέτε ότι είναι σφραγισμένα, δεν τα βλέπει κανείς. Κι αν δεν τα βλέπει κανείς, τότε τι φυλάει;
Και θέλω να φτάσω στον λίγο χρόνο που έχει μείνει σε κάτι ακόμα. Η απόλυτη υπεύθυνη γι’ αυτές τις τραγωδίες είναι η Κυβέρνηση. Διότι από το 2020, κύριε Πλεύρη, προσπαθεί αυτή η Κυβέρνηση να δημοπρατήσει, να αγοράσει, να τοποθετήσει το λεγόμενο ΕΣΟΘΕ, το Εθνικό Σύστημα Ολοκληρωμένης Θαλάσσιας Επιτήρησης, κι έχετε φτάσει στο 2026 και δεν το έχετε καταφέρει ούτε να το δημοπρατήσετε. Κάνατε την πρώτη φάση, φτάσατε στο 2024 και ακυρώθηκε. Μπήκαμε στο 2026 και δεν έχει προχωρήσει η δημοπράτηση αυτού του τόσο σημαντικού έργου που καταλαβαίνετε πόσο θα βοηθούσε σε κόστη, σε ανθρώπους, σε ζωές, στην ασφάλεια της χώρας μας αυτής καθ’ αυτής. Και μετά μου λέτε ότι νοιάζεστε για την ασφάλεια της χώρας, για την ασφάλεια της ανθρώπινης ζωής στη θάλασσα, για την εθνική μας ασφάλεια. Στα λόγια μόνο νοιάζεστε και ταλαιπωρείτε ανθρώπους και πνίγονται άνθρωποι.
Θέλω να τελειώσω με το εξής. Αυτά τα οποία βιώνει η χώρα μας, κύριε Πλεύρη, έχουν ξεκινήσει τουλάχιστον από το 1980, από τον πρώτο πόλεμο Ιράν-Ιράκ και ακολούθησαν ο δεύτερος και ακολούθησε ο πρώτος Πόλεμος του Κόλπου και μετά ο δεύτερος. Είναι σαράντα-πενήντα χρόνια. Τουλάχιστον εγώ σαν αξιωματικός του Λιμενικού τα έχω ζήσει τριάντα πέντε χρόνια. Δεν θέλω να σας πω, γιατί μπορεί να θεωρηθεί αμετροέπεια ή δεν ξέρω τι άλλο μπορεί να χαρακτηριστεί, πόσους ανθρώπους εγώ προσωπικά έχω βγάλει νεκρούς, μανάδες και μωρά από τη θάλασσα. Συναισθάνομαι κι αυτόν στον οποίο δίνετε εντολές να πάει να κάνει ό,τι κάνει ή να προσπαθήσει να κάνει το καθήκον του το πατριωτικό χωρίς να έχει τα μέσα.
Ξέρετε, αποτροπή πάντως -γιατί δεν έχω χρόνο, κύριε Υπουργέ- δεν γίνεται με θανάτους. Η αποτροπή γίνεται με μέσα, με εκπαίδευση, με εργαλεία, όπου πραγματικά να αισθάνεται και αυτός που φυλάσσει τα σύνορα της πατρίδας μας, αλλά και ο Έλληνας πολίτης ασφαλής και ότι πραγματικά γίνεται αυτό που πρέπει να γίνεται.
Σας ευχαριστώ πολύ.
