Ο Αμερικανός πρόεδρος συνδέει το Νόμπελ Ειρήνης με τις αξιώσεις για τη Γροιλανδία, κλιμακώνοντας την ένταση με την ΕΕ και τους συμμάχους του ΝΑΤΟ
Ο Ντόναλντ Τραμπ επανέφερε με τον πιο ωμό τρόπο στο διεθνές προσκήνιο τη διεκδίκηση της Γροιλανδίας, συνδέοντάς την ευθέως με τη μακροχρόνια δυσαρέσκειά του για το γεγονός ότι δεν έχει τιμηθεί με το Νόμπελ Ειρήνης. Σε επιστολή που απέστειλε στον Νορβηγό πρωθυπουργό Γιόνας Γκαρ Στόρε, ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι, εφόσον δεν του απονεμήθηκε το βραβείο για όσα ο ίδιος χαρακτηρίζει ως «τερματισμό οκτώ πολέμων», δεν αισθάνεται πλέον δεσμευμένος να σκέφτεται «αποκλειστικά την ειρήνη», αλλά να πράττει ό,τι θεωρεί σωστό για τα συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών.
«Η Γροιλανδία είναι ζήτημα ασφάλειας»
Στην ίδια επιστολή, αλλά και σε δημόσιες παρεμβάσεις του, ο Τραμπ υποστήριξε ότι «ο κόσμος δεν είναι ασφαλής» χωρίς τον «πλήρη και απόλυτο έλεγχο» της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ. Η διατύπωση αυτή, που παραπέμπει περισσότερο σε στρατηγικό τελεσίγραφο παρά σε διπλωματική θέση, προκάλεσε έντονη ανησυχία σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και επανέφερε το ερώτημα αν ο Αμερικανός πρόεδρος αντιμετωπίζει την αρκτική νήσο ως γεωπολιτικό τρόπαιο ή ως διαπραγματευτικό μοχλό πίεσης.
Η Γροιλανδία αποτελεί αυτόνομη περιοχή του βασιλείου της Δανίας, με τις τοπικές αρχές τόσο στην Κοπεγχάγη όσο και στο Νουούκ να επαναλαμβάνουν σταθερά ότι δεν τίθεται θέμα πώλησης και ότι οι κάτοικοι δεν επιθυμούν να ενταχθούν στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η απάντηση της Νορβηγίας και το θεσμικό όριο του Νόμπελ
Ο Νορβηγός πρωθυπουργός απάντησε δημοσίως, υπενθυμίζοντας ότι το Νόμπελ Ειρήνης δεν απονέμεται από την κυβέρνηση της Νορβηγίας αλλά από ανεξάρτητη επιτροπή. Όπως δήλωσε, έχει εξηγήσει επανειλημμένα στον Τραμπ ότι η εκτελεστική εξουσία της χώρας δεν έχει καμία αρμοδιότητα στη διαδικασία επιλογής του βραβείου.
Η διευκρίνιση αυτή ήρθε σε μια συγκυρία όπου το Νόμπελ Ειρήνης βρέθηκε εκ νέου στο επίκεντρο, μετά την κίνηση της βραβευμένης Μαρία Κορίνα Ματσάδο να παραδώσει συμβολικά το μετάλλιό της στον Τραμπ. Η Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ παρενέβη άμεσα, τονίζοντας ότι το βραβείο δεν μεταβιβάζεται, ούτε καν συμβολικά, και ότι ο βραβευμένος παραμένει ο ίδιος, ανεξαρτήτως του ποιος κατέχει το μετάλλιο ή το δίπλωμα.
Δασμοί, πιέσεις και ευρωπαϊκά αντίποινα
Η υπόθεση της Γροιλανδίας συνδέθηκε πλέον ανοιχτά και με το εμπόριο. Ο Τραμπ ανακοίνωσε πρόσθετο δασμό 10% στις εισαγωγές από οκτώ ευρωπαϊκές χώρες από την 1η Φεβρουαρίου, με προοπτική αύξησης στο 25% τον Ιούνιο, εφόσον δεν υπάρξει συμφωνία για την «αγορά της Γροιλανδίας». Η κίνηση αυτή προκάλεσε οργή στις Βρυξέλλες, με αξιωματούχους της ΕΕ να εξετάζουν αντίμετρα, μεταξύ των οποίων δασμούς σε αμερικανικά προϊόντα συνολικής αξίας περίπου 93 δισ. ευρώ.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν χαρακτήρισε τους δασμούς «απαράδεκτους» και κάλεσε την Ένωση να ενεργοποιήσει το Μέσο Καταστολής Καταναγκασμού, το λεγόμενο ευρωπαϊκό «μπαζούκα». Παράλληλα, οι ηγέτες της ΕΕ αναμένεται να συζητήσουν το ζήτημα σε έκτακτη σύνοδο κορυφής, υπό τον φόβο μιας νέας, εκτεταμένης εμπορικής σύγκρουσης με τις ΗΠΑ.
Η αμερικανική γραμμή και η ρητορική περί «αδύναμης Ευρώπης»
Από την Ουάσινγκτον, ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ έστειλε σαφές μήνυμα ότι οι ΗΠΑ δεν προτίθενται να υποχωρήσουν. Υποστήριξε ότι η Ευρώπη είναι «πολύ αδύναμη» για να εγγυηθεί την ασφάλεια της Γροιλανδίας και υποβάθμισε τις απειλές της ΕΕ για πάγωμα της εμπορικής συμφωνίας, σημειώνοντας ότι ο Τραμπ χρησιμοποιεί συνειδητά «στρατηγική πίεση» και τις έκτακτες εξουσίες του για να επιτύχει τους στόχους του.
Ο Μπέσεντ επικαλέστηκε τον εντεινόμενο ανταγωνισμό στην Αρκτική, την ανάπτυξη της αντιπυραυλικής ασπίδας «Golden Dome» και την προηγούμενη ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία, υποστηρίζοντας ότι αυτή η εξάρτηση χρηματοδότησε, εμμέσως, τον πόλεμο κατά της Ουκρανίας.
Μια σύγκρουση με πολλαπλά επίπεδα
Η σύνδεση του Νόμπελ Ειρήνης με μια εδαφική διεκδίκηση και με εμπορικά αντίποινα αποτυπώνει μια ευρύτερη λογική της προεδρίας Τραμπ, όπου η ηθική αναγνώριση, η ασφάλεια και το εμπόριο αντιμετωπίζονται ως ενιαίο πακέτο πίεσης. Για τους επικριτές του, πρόκειται για επικίνδυνη εργαλειοποίηση της διεθνούς τάξης. Για τους υποστηρικτές του, είναι ρεαλιστική πολιτική ισχύος σε έναν κόσμο αυξανόμενου ανταγωνισμού.
Το βέβαιο είναι ότι η Γροιλανδία έχει μετατραπεί από περιφερειακό ζήτημα σε κεντρικό σημείο τριβής μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης, με το Νόμπελ Ειρήνης να λειτουργεί, άθελά του, ως απρόσμενος καταλύτης μιας ευρύτερης γεωπολιτικής σύγκρουσης.
