Η Δαμασκός επιχειρεί να επανακτήσει τον έλεγχο του βορρά και της ανατολής, με αμερικανική διαμεσολάβηση και βαριές δεσμεύσεις για τις κουρδικές δυνάμεις
Η αιφνίδια ανακοίνωση συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός μεταξύ του Σύρου προέδρου Άχμαντ αλ Σάρα και του επικεφαλής των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (ΣΔΔ) Μαζλούμ Άμπντι σηματοδοτεί μια κρίσιμη καμπή στον πολυετή πόλεμο χαμηλής έντασης μεταξύ Δαμασκού και κουρδικών αρχών στον βορρά και την ανατολή της χώρας. Η συμφωνία έρχεται μετά από δύο ημέρες ταχείας προώθησης των κυβερνητικών δυνάμεων σε περιοχές που βρίσκονταν επί μακρόν υπό κουρδικό έλεγχο, μεταβάλλοντας εκ νέου τους συσχετισμούς ισχύος επί του πεδίου.
Ο Άχμεντ αλ Σάρα, μιλώντας στο προεδρικό μέγαρο έπειτα από συνάντηση με τον Αμερικανό απεσταλμένο για τη Συρία Τομ Μπαράκ, δήλωσε ότι «προτείνει πλήρη κατάπαυση του πυρός», προσθέτοντας ότι η συμφωνία υπογράφηκε εξ αποστάσεως με τον Μαζλούμ Άμπντι, ο οποίος δεν μπόρεσε να μεταβεί στη Δαμασκό λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών. Το γεγονός ότι η Ουάσιγκτον ήταν παρούσα στο παρασκήνιο υπογραμμίζει τη διεθνή διάσταση της συμφωνίας, αλλά και την ανησυχία των ΗΠΑ για ενδεχόμενη αποσταθεροποίηση περιοχών όπου κρατούνται χιλιάδες μαχητές και οικογένειες του Ισλαμικού Κράτους.
Τα 14 σημεία της συμφωνίας και το τέλος της κουρδικής αυτοδιοίκησης
Το κείμενο της συμφωνίας, που δημοσιοποίησε η συριακή προεδρία, αποτελείται από 14 σημεία και, στην ουσία, προβλέπει τη σταδιακή αποδόμηση της κουρδικής αυτοδιοικητικής αρχιτεκτονικής που είχε διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια. Κεντρικός άξονας είναι η ενσωμάτωση των ΣΔΔ και των κουρδικών δυνάμεων ασφαλείας στα υπουργεία Άμυνας και Εσωτερικών της Συρίας, κίνηση που επαναφέρει τον πλήρη θεσμικό έλεγχο στη Δαμασκό.
Παράλληλα, προβλέπεται η άμεση παράδοση των επαρχιών Ντέιρ Εζόρ και Ράκα —τόσο στρατιωτικά όσο και διοικητικά— στην κεντρική κυβέρνηση, όπως και η μεταβίβαση όλων των συνοριακών περασμάτων και των πεδίων φυσικού αερίου και πετρελαίου. Πρόκειται για ιδιαίτερα κρίσιμα σημεία, καθώς οι ενεργειακοί πόροι της ανατολικής Συρίας αποτελούσαν έως σήμερα βασικό μοχλό οικονομικής και πολιτικής αυτονομίας των Κούρδων.
Επιπλέον, η Δαμασκός αναλαμβάνει την ευθύνη για τους κρατούμενους της οργάνωσης Ισλαμικό Κράτος και τις οικογένειές τους, που φιλοξενούνται σε φυλακές και στρατόπεδα υπό κουρδικό έλεγχο. Το ζήτημα αυτό είχε επανειλημμένως προκαλέσει διεθνή ανησυχία, λόγω του κινδύνου αποδράσεων ή αναζωπύρωσης της τζιχαντιστικής δράσης.
Το αγκάθι του PKK και οι περιφερειακές ισορροπίες
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η δέσμευση των ΣΔΔ να απομακρύνουν όλους τους μη Σύρους αρχηγούς και τις δυνάμεις που συνδέονται με το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK) εκτός Συρίας. Η πρόβλεψη αυτή αντανακλά όχι μόνο τις πάγιες απαιτήσεις της Δαμασκού, αλλά και τις πιέσεις της Άγκυρας, η οποία θεωρεί το PKK και τις παραφυάδες του άμεση απειλή για την εθνική της ασφάλεια.
Για την Τουρκία, η συμφωνία ενδέχεται να λειτουργήσει ως έμμεση δικαίωση, αν και παραμένει ασαφές κατά πόσο θα εφαρμοστεί πλήρως η αποχώρηση των στελεχών που η Άγκυρα χαρακτηρίζει «τρομοκρατικά». Για τους Κούρδους της Συρίας, αντίθετα, το σημείο αυτό εγείρει φόβους ότι απογυμνώνονται από κρίσιμα στηρίγματα την ώρα που χάνουν και τον πολιτικό έλεγχο των περιοχών τους.
Πολιτικό μήνυμα Σάρα και εύθραυστη επόμενη μέρα
«Όλα τα εκκρεμή θέματα με τις ΣΔΔ θα επιλυθούν», μετέδωσαν τα κρατικά μέσα ενημέρωσης επικαλούμενα δήλωση του Σύρου προέδρου, ο οποίος ανακοίνωσε επίσης ότι θα συναντηθεί δια ζώσης με τον Μαζλούμ Άμπντι τη Δευτέρα. Το μήνυμα της Δαμασκού είναι σαφές: η στρατιωτική πίεση συνδυάζεται πλέον με πολιτική ενσωμάτωση, υπό όρους που ευνοούν ξεκάθαρα την κεντρική εξουσία.
Ωστόσο, η βιωσιμότητα της συμφωνίας παραμένει αβέβαιη. Οι Κούρδοι αποδέχονται μια συμφωνία που περιορίζει δραστικά την αυτονομία τους, πιθανότατα υπό την απειλή περαιτέρω στρατιωτικής ήττας. Από την άλλη πλευρά, η Δαμασκός αναλαμβάνει βαριές ευθύνες, ιδίως στο ζήτημα του Ισλαμικού Κράτους, σε ένα περιβάλλον όπου οι διεθνείς κυρώσεις και η οικονομική κατάρρευση της χώρας συνεχίζουν να πιέζουν το καθεστώς.
Η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, παρά τον ιστορικό της χαρακτήρα, μοιάζει περισσότερο με ανακωχή υπό καταναγκασμό παρά με σταθερή πολιτική λύση. Το αν θα αποτελέσει τη βάση για μια νέα, ενιαία Συρία ή απλώς έναν ακόμη προσωρινό συμβιβασμό σε έναν πόλεμο χωρίς οριστικό τέλος, θα κριθεί τους επόμενους μήνες, τόσο στο πεδίο όσο και στα παρασκήνια της περιφερειακής διπλωματίας.
