Απόφοιτοι του ΑΠΘ σε κομβικές θέσεις του ευρωπαϊκού συστήματος δορυφορικής πλοήγησης επιβεβαιώνουν ότι η ελληνική ανώτατη εκπαίδευση μπορεί να παράγει επιστήμονες αιχμής, σε μια περίοδο που η Ευρώπη επενδύει στρατηγικά στην αυτόνομη πρόσβασή της στο Διάστημα.
Η «θεσσαλονικιώτικη» συνιστώσα του Galileo
Στην καρδιά ενός από τα πιο φιλόδοξα και τεχνολογικά απαιτητικά προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του συστήματος δορυφορικής πλοήγησης Galileo, βρίσκονται Έλληνες επιστήμονες με αφετηρία τη Θεσσαλονίκη. Απόφοιτοι του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στελεχώνουν κρίσιμες θέσεις στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA), συμμετέχοντας στον σχεδιασμό, τη λειτουργία και τη συνεχή αναβάθμιση ενός συστήματος που φιλοδοξεί να προσφέρει την υψηλότερη ακρίβεια πλοήγησης παγκοσμίως.
Ο επικεφαλής του Galileo Programme Office της ESA, Μιγκέλ Μαντέιγκα Μπαουτίστα, μιλώντας στο ραδιόφωνο του ΑΠΕ-ΜΠΕ, έκανε ειδική μνεία στους Έλληνες μηχανικούς της ομάδας του, σημειώνοντας ότι τρία από τα βασικά στελέχη του προέρχονται από τη Θεσσαλονίκη. Πρόκειται για επιστήμονες που εργάζονται σε απαιτητικά αντικείμενα, όπως τα συστήματα σήματος και πλοήγησης και οι τεχνολογίες επικοινωνιών, τομείς κρίσιμους για την αξιοπιστία και την ακρίβεια του Galileo.
Το brain drain που μετατράπηκε σε ευρωπαϊκό κεφάλαιο
Η παρουσία των Ελλήνων επιστημόνων στον ESA δεν είναι τυχαία. Όπως εξήγησε ο κ. Μπαουτίστα, την περίοδο 2007-2008 καταγράφηκε έντονη μετακίνηση υψηλής ποιότητας μηχανικών από χώρες του Νότου, μεταξύ αυτών και η Ελλάδα, προς τη βόρεια και κεντρική Ευρώπη. Το φαινόμενο, που στην ελληνική δημόσια συζήτηση αποτυπώθηκε ως «brain drain», συνέβαλε ουσιαστικά στη διαφοροποίηση και ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού των ευρωπαϊκών διαστημικών προγραμμάτων.
Σε σύγκριση με την κατάσταση πριν από 25 χρόνια, όπως σημείωσε, η συνεισφορά χωρών όπως η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ισπανία είναι πλέον εμφανής σε όλα τα επίπεδα. Πανεπιστήμια όπως το ΑΠΘ προσφέρουν, κατά τον ίδιο, γνωστικό υπόβαθρο που επιτρέπει στους αποφοίτους τους να ενσωματώνονται άμεσα σε διεθνή, υψηλής εξειδίκευσης ερευνητικά περιβάλλοντα.
Η εκτόξευση με τον Ariane 6 και η ευρωπαϊκή αυτονομία
Ιδιαίτερη σημασία είχε για την ομάδα του Galileo η πρόσφατη επιτυχής εκτόξευση των δορυφόρων 33 και 34 από το ευρωπαϊκό κοσμοδρόμιο στο Κουρού. Ήταν η πρώτη φορά που ο νέος ευρωπαϊκός πύραυλος Ariane 6 μετέφερε δορυφόρους Galileo σε Μέση Γήινη Τροχιά, σε ύψος περίπου 23.000 χιλιομέτρων.
Η αποστολή αυτή, πέρα από το τεχνικό της σκέλος, είχε και σαφή γεωπολιτική διάσταση. Σύμφωνα με τον Κρίστοφ Κάουτς, διευθυντή στη Γενική Διεύθυνση Αμυντικής Βιομηχανίας και Διαστήματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η επιτυχία της εκτόξευσης στέλνει δύο καθαρά μηνύματα: αφενός ότι η Ευρώπη διασφαλίζει στρατηγική αυτονομία και ανεξάρτητη πρόσβαση στο Διάστημα, αφετέρου ότι μπορεί να ανανεώνει και να θωρακίζει τον δορυφορικό της αστερισμό χωρίς εξάρτηση από τρίτους.
Γιατί το Galileo ξεχωρίζει από το GPS
Το Galileo δεν είναι απλώς το «ευρωπαϊκό GPS». Όπως εξήγησε ο κ. Μπαουτίστα, η αρχιτεκτονική του συστήματος επιτρέπει συνεχή αναβάθμιση των δεδομένων, σε αντίθεση με άλλα παγκόσμια συστήματα πλοήγησης που βασίζονται σε περιοδικές επικαιροποιήσεις. Ένα παγκόσμιο δίκτυο 16 σταθμών εδάφους εξασφαλίζει διαρκή σύνδεση και υψηλότερη ακρίβεια, η οποία ήδη, μέσω της υπηρεσίας High Accuracy Service, φτάνει κάτω από τα 20 εκατοστά.
Αυτή η ακρίβεια δεν αποτελεί τεχνική πολυτέλεια, αλλά κρίσιμη υποδομή για πλήθος εφαρμογών, από τις μεταφορές και τη γεωργία ακριβείας έως τις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές και τις υποδομές κρίσιμης σημασίας.
Θέσεις εργασίας και ευκαιρίες για Έλληνες επιστήμονες
Ο τομέας της διαστημικής τεχνολογίας αναπτύσσεται με ταχείς ρυθμούς. Σύμφωνα με τον επικεφαλής του Galileo Programme Office, οι ετήσιες ανάγκες σε προσωπικό έχουν πολλαπλασιαστεί, από περίπου 20 θέσεις στο παρελθόν σε έως και 200 σήμερα. Ο ESA και η ευρύτερη ευρωπαϊκή διαστημική βιομηχανία προσλαμβάνουν πλέον συστηματικά επιστήμονες μέσω ανταγωνιστικών διαδικασιών, προσφέροντας επαγγελματικές διεξόδους και σε Έλληνες αποφοίτους με ισχυρό υπόβαθρο στα STEM.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όπως υπογράμμισε ο κ. Κάουτς, επιδιώκει ενεργά να προσελκύσει νέο επιστημονικό δυναμικό, παρουσιάζοντας το Διάστημα όχι μόνο ως πεδίο έρευνας, αλλά και ως χώρο όπου δοκιμάζονται τα όρια των φυσικών νόμων και της ανθρώπινης εφευρετικότητας.
Η επόμενη γενιά Galileo, τα αυτόνομα οχήματα και τα δίκτυα του μέλλοντος
Από το 2027 και μετά, η Ευρώπη σχεδιάζει την εκτόξευση της δεύτερης γενιάς δορυφόρων Galileo. Όπως εξήγησε ο διευθυντής Πλοήγησης της ESA, Χαβιέ Μπενεντίκτο, οι νέοι δορυφόροι θα είναι ισχυρότεροι, πιο ψηφιακοί και πιο ευέλικτοι, ενσωματώνοντας τεχνολογίες όπως οι οπτικές και οι κβαντικές εφαρμογές.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρωτοβουλία OpStar, που αξιοποιεί τεχνολογίες laser για συγχρονισμό χρόνου και πλοήγηση, καθώς και η έρευνα σε συστήματα χαμηλής τροχιάς (LEO-PNT). Οι εξελίξεις αυτές συνδέονται άμεσα με τα μελλοντικά δίκτυα 6G και 7G και με εφαρμογές όπως η αυτόνομη οδήγηση, όπου ο ακριβής συγχρονισμός χρόνου και θέσης αποτελεί προϋπόθεση ασφάλειας.
Ο Ariane 6 και η ευρωπαϊκή διαστημική συνέχεια
Η αποστολή VA266 ήταν η 358η εκτόξευση της Arianespace και η πέμπτη πτήση του Ariane 6, ενός πυραύλου που αποφασίστηκε πολιτικά το 2014 και άρχισε να πετά το 2024. Σύμφωνα με τον μάνατζερ του προγράμματος Ariane 6 στον ESA, Γκι Πιλσέν, στόχος είναι η σταδιακή αύξηση του ρυθμού εκτοξεύσεων, με προοπτική να φτάσουν τις εννέα με δέκα ετησίως το 2027.
Οι νέοι δορυφόροι Galileo θα περάσουν μήνες δοκιμών και βαθμονόμησης σε τροχιά, πριν ενταχθούν πλήρως στο επιχειρησιακό σύστημα, το οποίο υλοποιείται από την ESA σε συνεργασία με την Arianespace και λειτουργεί υπό τη διαχείριση της EUSPA.
