Μια πρωτοφανής πολιτική κρίση βρίσκεται σε εξέλιξη στην Ουάσιγκτον, με τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και τον πρόεδρο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας (Federal Reserve) Τζερόμ Πάουελ να βρίσκονται σε ανοικτή σύγκρουση — μια αντιπαράθεση που θέτει στο επίκεντρο την ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών και θέτει ερωτήματα για το μέλλον της νομισματικής διακυβέρνησης στις ΗΠΑ και όχι μόνο.
Το αμερικανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης ξεκίνησε ποινική έρευνα εναντίον του Τζερόμ Πάουελ, με βάση υποτιθέμενες κατηγορίες για την ανακαίνιση των γραφείων της Fed στην Ουάσιγκτον, προκαλώντας σοβαρή αντιπαράθεση. Ο Πάουελ κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι χρησιμοποιεί τις νομικές απειλές ως «πρόσχημα» για να τον αναγκάσει να υποκύψει σε πολιτική πίεση σχετικά με τη νομισματική πολιτική — και ιδίως για να χαμηλώσει τα επιτόκια με το επιτόκιο αναφοράς κάτω από τα σημερινά επίπεδα, όπως ο Τραμπ επιθυμεί.
Η κίνηση αυτή είναι πρωτοφανής στην αμερικανική ιστορία: ποτέ πριν η εκτελεστική εξουσία δεν είχε οδηγήσει μια τέτοια νομική επίθεση εναντίον του επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας, ούτε έχει επιχειρήσει με τόσο άμεσο τρόπο να επηρεάσει τη λήψη νομισματικών αποφάσεων. Οι επικρίσεις του Τραμπ στην Fed, κατά τις οποίες την κατηγορεί για «υπερβολικά υψηλά επιτόκια» που επιβραδύνουν την ανάπτυξη, έχουν ενταθεί τους τελευταίους μήνες.
Αυτή η αντιπαράθεση δεν είναι απλώς μια προσωπική διαμάχη, αλλά θεμελιώδης κρίση για το ρόλο των κεντρικών τραπεζών μέσα στη δημοκρατική διακυβέρνηση. Η ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών — δηλαδή η δυνατότητά τους να καθορίζουν τη νομισματική πολιτική χωρίς άμεση πολιτική παρέμβαση — είχε θεωρηθεί καθ’ όλη τη μεταπολεμική περίοδο ως ακρογωνιαίος λίθος της οικονομικής σταθερότητας και της εμπιστοσύνης των χρηματοπιστωτικών αγορών. Αυτή η αρχή έχει συμβάλει στον έλεγχο του πληθωρισμού και στην αποφυγή βραχυπρόθεσμων πολιτικών παρεμβάσεων που θα μπορούσαν να εκτροχιάσουν την οικονομία.
Διεθνής ανησυχία και αντίδραση
Η διεθνής κοινότητα δεν έμεινε αμέτοχη. Κορυφαίες κεντρικές τράπεζες από Ηνωμένο Βασίλειο, Ευρωζώνη, Καναδά, Αυστραλία, Κορέα και άλλες χώρες εξέδωσαν κοινή δήλωση υποστήριξης για την ανεξαρτησία του Πάουελ και της Fed. Αυτή η κίνηση σπάνια έχει προηγούμενο σε τόσο μεγάλη κλίμακα και στέλνει ένα ισχυρό μήνυμα ότι η ανεξαρτησία της νομισματικής πολιτικής θεωρείται κρίσιμη για τη σταθερότητα της παγκόσμιας οικονομίας.
Παράλληλα, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, όπως ο Γερμανός Υπουργός Οικονομικών, τόνισαν ότι η ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών είναι ένας “σαφής κόκκινος γραμμή” που δεν πρέπει να παραβιαστεί, υπογραμμίζοντας τη βαθιά ανησυχία που επικρατεί για την πολιτική παρέμβαση στις νομισματικές αρχές.
Στην Ουάσιγκτον, μάλιστα, ορισμένοι Ρεπουμπλικάνοι γερουσιαστές — παραδοσιακά σύμμαχοι του Τραμπ — εξέφρασαν την απέχθειά τους για την έρευνα και απείλησαν να μπλοκάρουν μελλοντικές υποψηφιότητες της Fed, δείχνοντας ότι το ζήτημα έχει υπέρ πολιτικό εύρος και δεν αφορά μόνο μια κομματική μονομαχία.
Τι σημαίνει για το μέλλον των κεντρικών τραπεζών
Αυτό που ξεκίνησε ως μια διαφωνία για πολιτική επιτοκίων έχει τώρα μετατραπεί σε έναν θεσμικό αγώνα για το αν οι κεντρικές τράπεζες θα συνεχίσουν να λειτουργούν με ανεξαρτησία ή αν θα υπακούουν σε πολιτικές πιέσεις των εκλεγμένων ηγετών.
Κεντρικοί παράγοντες που καθιστούν τη σύγκρουση σημαντική:
- Οριοθέτηση εξουσίας: Αν η εκτελεστική εξουσία καταφέρει να εκφοβίσει ή να ελέγξει τους υπεύθυνους για τη νομισματική πολιτική, αυτό θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τη σχέση μεταξύ κυβέρνησης και κεντρικών τραπεζών.
- Αγορά & εμπιστοσύνη: Οι χρηματοπιστωτικές αγορές αντιδρούν ήδη αρνητικά στην αβεβαιότητα για την ανεξαρτησία της Fed, με πιέσεις στα χρηματιστήρια και μεταβλητότητα στο δολάριο και στα επιτόκια.
- Παγκόσμια επιρροή: Μια αλλαγή στην παραδοσιακή λειτουργία της Fed θα μπορούσε να ενθαρρύνει πολιτικές παρεμβάσεις και σε άλλες χώρες, θέτοντας σε κίνδυνο το γενικό μοντέλο ανεξαρτησίας των κεντρικών τραπεζών.
Ωστόσο, πρέπει να τονιστεί ότι δεν πρόκειται για κατάρρευση των κεντρικών τραπεζών ως θεσμών — τουλάχιστον όχι άμεσα. Η νομική και θεσμική δομή που προστατεύει την ανεξαρτησία της Fed και άλλων κεντρικών τραπεζών παραμένει ισχυρή, και πολλοί οικονομολόγοι και κεντρικοί τραπεζίτες αντιδρούν ενάντια σε κάθε απόπειρα πολιτικής παρέμβασης στην νομισματική πολιτική.
Αντί επιλόγου
Αυτή η κρίση δεν είναι απλά μια αντιπαράθεση μεταξύ δύο ισχυρών προσώπων. Είναι μια θεμελιώδης δοκιμασία για το μοντέλο της ανεξάρτητης νομισματικής πολιτικής, που έχει καθοδηγήσει τις μεγάλες ανεπτυγμένες οικονομίες για δεκαετίες. Αν αυτή η δοκιμασία οδηγήσει σε μόνιμη παρέμβαση της εκτελεστικής εξουσίας στον καθορισμό νομισματικής πολιτικής, τότε η παγκόσμια εμπιστοσύνη στις κεντρικές τράπεζες και το οικονομικό καθεστώς που υπηρετούν θα δοκιμαστεί σκληρά — μια αλλαγή που ίσως μεταμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο οι οικονομίες αντιμετωπίζουν κρίσεις, πληθωρισμό και ανάπτυξη στο μέλλον.
