Η επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου αποκτά ιδιαίτερο βάρος, καθώς συμπίπτει με την κρίσιμη φάση για την επανεκκίνηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου και τη νέα αντιπαράθεση με την Τουρκία για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ο Ρούμπιο θα γίνει δεκτός στο υπουργείο Εξωτερικών από τον Γιώργο Γεραπετρίτη, με τους δύο υπουργούς να έχουν κατ’ ιδίαν συνάντηση για τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις και ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος. Θα ακολουθήσουν δηλώσεις προς τον Τύπο και στη συνέχεια η έναρξη του 6ου Γύρου του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας – ΗΠΑ.
Στο τραπέζι αναμένεται να βρεθούν και τα ελληνοτουρκικά, σε μια συγκυρία κατά την οποία η Αθήνα επιμένει ότι η Τουρκία δεν διαθέτει δικαίωμα έγκρισης για το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου, ενώ η Άγκυρα επαναφέρει την απαίτηση για προηγούμενο συντονισμό. Το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου και η νέα τουρκική παρέμβαση
Το ζήτημα έχει πλέον ξεφύγει από τα όρια ενός ενεργειακού έργου. Η πόντιση του καλωδίου έχει εξελιχθεί σε δοκιμασία για τις ελληνικές θέσεις σχετικά με την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ, αλλά και για το κατά πόσο η Αθήνα, η Λευκωσία, το Παρίσι και η Ουάσιγκτον μπορούν να διαχειριστούν την αντίδραση της Άγκυρας χωρίς να προκληθεί νέα κρίση στο πεδίο.
Η τουρκική πλευρά, μάλιστα, ανέβασε εκ νέου τον τόνο την 1η Οκτωβρίου, όταν το υπουργείο Άμυνας δήλωσε ότι δεν θα επιτρέψει δραστηριότητες που θεωρεί μη αδειοδοτημένες στην περιοχή την οποία χαρακτηρίζει τουρκική υφαλοκρηπίδα. Η Αθήνα έχει απαντήσει ότι δεν πρόκειται να ζητήσει άδεια από την Τουρκία. Η θέση της Αθήνας για το καλώδιο GSI Η νέα τουρκική προειδοποίηση για την πόντιση του καλωδίου
Ο Ρούμπιο και το μήνυμα προς την Άγκυρα
Η επίσκεψη του Ρούμπιο πραγματοποιείται, επομένως, σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία η αμερικανική παρουσία στην Αθήνα αποκτά και σαφή γεωπολιτική διάσταση. Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας γνωρίζει τη στρατηγική σημασία της Ανατολικής Μεσογείου και η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει την Ελλάδα ως κρίσιμο εταίρο σε μια περιοχή όπου διασταυρώνονται η ενεργειακή ασφάλεια, η άμυνα, οι θαλάσσιες υποδομές και η ασφάλεια των ενεργειακών διαδρομών.
Ο έκτος γύρος του Στρατηγικού Διαλόγου αποτελεί το θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα συζητηθεί το σύνολο της διμερούς σχέσης. Η αμυντική συνεργασία, οι αμερικανικές υποδομές στην Ελλάδα, η ενεργειακή συνεργασία και οι εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο αποτελούν τους βασικούς άξονες, ενώ η Αθήνα επιδιώκει να αναδείξει τον ρόλο της ως παράγοντα σταθερότητας στην περιοχή.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Ρούμπιο αναμένεται να συναντηθεί το απόγευμα της ίδιας ημέρας και με τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Η συνάντηση αυτή θα δώσει τη δυνατότητα να συζητηθούν σε πολιτικό επίπεδο ζητήματα που υπερβαίνουν την ημερήσια διάταξη του Στρατηγικού Διαλόγου, με ιδιαίτερη έμφαση στην περιφερειακή ασφάλεια και τις σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας.
Η Αθήνα δεν αναμένει από την Ουάσιγκτον να αναλάβει ρόλο διαμεσολαβητή στα ελληνοτουρκικά. Αυτό που επιδιώκει είναι να καταστήσει σαφές ότι η επανέναρξη των εργασιών για το GSI δεν μπορεί να μετατραπεί σε μηχανισμό αναγνώρισης τουρκικών αξιώσεων επί θαλάσσιων περιοχών που η Ελλάδα θεωρεί ότι δεν εμπίπτουν στην τουρκική δικαιοδοσία.
Το καλώδιο ως νέο τεστ με την Τουρκία
Το κρίσιμο σημείο βρίσκεται στην επανεκκίνηση των ερευνών για την πόντιση του καλωδίου. Η Αθήνα και το Παρίσι έχουν επεξεργαστεί φόρμουλα ενημέρωσης των παράκτιων κρατών, επιχειρώντας να διαχωρίσουν την ενημέρωση για λόγους ασφάλειας από την απαίτηση προηγούμενης συναίνεσης. Η γαλλική φόρμουλα για το GSI και η τουρκική απαίτηση
Η διαφορά αυτή είναι ουσιαστική. Η Τουρκία υποστηρίζει ότι η διαδρομή του καλωδίου διέρχεται από περιοχή που θεωρεί τμήμα της υφαλοκρηπίδας της και ζητεί προηγούμενο συντονισμό. Η ελληνική θέση είναι ότι η απαίτηση αυτή δεν μπορεί να μετατραπεί σε δικαίωμα αδειοδότησης ή βέτο.
Το προηγούμενο της Κάσου παραμένει καθοριστικό. Το 2024, η αποστολή του ιταλικού πλοίου «Ievoli Relume» για έρευνες στην περιοχή είχε προκαλέσει την ανάπτυξη τουρκικών πολεμικών πλοίων και αποτέλεσε χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η Άγκυρα επιχειρεί να μεταφέρει τις διεκδικήσεις της από το επίπεδο των διακηρύξεων στο πεδίο. Το προηγούμενο της Κάσου και η νέα δοκιμασία του καλωδίου
Αυτός είναι και ο βασικός λόγος για τον οποίο η παρουσία του Ρούμπιο στην Αθήνα αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Εάν η επανεκκίνηση του έργου συμπέσει με τουρκική στρατιωτική ή ναυτική αντίδραση, η Ουάσιγκτον θα βρεθεί μπροστά σε ένα ακόμη δύσκολο ζήτημα μεταξύ δύο νατοϊκών συμμάχων.
Η «ήρεμη» ρητορική Ερντογάν και η πραγματικότητα
Η Άγκυρα έχει επιχειρήσει το τελευταίο διάστημα να κρατήσει χαμηλότερους τόνους σε επίπεδο δημόσιας ρητορικής. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει εμφανιστεί υπέρ του διαλόγου για το Αιγαίο, χωρίς ωστόσο να εγκαταλείπει τις βασικές τουρκικές θέσεις για τη «Γαλάζια Πατρίδα» και το casus belli. Ερντογάν: «Ας καθίσουμε να συζητήσουμε για το Αιγαίο»
Το γεγονός αυτό εξηγεί και τη συγκρατημένη στάση της Αθήνας. Η αλλαγή τόνου δεν έχει συνοδευτεί από αλλαγή πολιτικής. Αντιθέτως, η τουρκική απαίτηση για το καλώδιο, οι κινήσεις στο Αιγαίο και η προώθηση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» δείχνουν ότι οι βασικές διαφορές παραμένουν.
Το ενδεχόμενο κατάθεσης και προώθησης του τουρκικού νομοσχεδίου για τη «Γαλάζια Πατρίδα» προσθέτει μια ακόμη παράμετρο. Για την Αθήνα, μια τέτοια εξέλιξη θα αποτελούσε προσπάθεια να αποκτήσουν θεσμικό αποτύπωμα οι τουρκικές διεκδικήσεις σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο. Το τουρκικό νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα»
Το μήνυμα που θέλει να εκπέμψει η Αθήνα
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ελληνική κυβέρνηση θέλει να χρησιμοποιήσει την επίσκεψη Ρούμπιο για να ενισχύσει δύο παράλληλα μηνύματα: ότι η Ελλάδα αποτελεί αξιόπιστο στρατηγικό εταίρο των ΗΠΑ και ότι η ενεργειακή διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου είναι ευρωπαϊκό και περιφερειακό έργο, το οποίο δεν μπορεί να εξαρτάται από μονομερείς τουρκικές αξιώσεις.
Η Αθήνα γνωρίζει, ωστόσο, ότι η αμερικανική στήριξη δεν αρκεί από μόνη της για να αποτρέψει μια τουρκική αντίδραση. Το κρίσιμο ζήτημα είναι ο τρόπος με τον οποίο θα εξελιχθούν οι επόμενες κινήσεις στη θάλασσα και αν η Άγκυρα θα επιλέξει να περιορίσει την αντίδρασή της σε διπλωματικές ανακοινώσεις ή θα επιχειρήσει να την επιβάλει επί του πεδίου.
Γι’ αυτό και η συνάντηση Ρούμπιο – Γεραπετρίτη έχει μεγαλύτερη σημασία από έναν ακόμη γύρο διμερών επαφών. Θα αποτελέσει την πρώτη σημαντική δοκιμή της αμερικανικής στάσης απέναντι σε ένα ζήτημα όπου η ενεργειακή πολιτική, η ελληνική εξωτερική πολιτική και οι τουρκικές διεκδικήσεις συναντώνται πλέον στο ίδιο σημείο.
