Η Μαρικάρμεν Αμπασκάλ, η 87χρονη γυναίκα από τη Μαδρίτη που έγινε σύμβολο του αγώνα για το δικαίωμα στη στέγη, πέθανε την Τετάρτη στο νοσοκομείο Γκρεγκόριο Μαρανιόν. Η στεγαστική κρίση στην Ισπανία είχε αποκτήσει το πρόσωπό της μετά την έξωσή της από το σπίτι όπου ζούσε επί 71 χρόνια.
Η Αμπασκάλ απομακρύνθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου από το διαμέρισμά της στη συνοικία Ρετίρο, έπειτα από πολυετή δικαστική διαμάχη. Βγήκε από το σπίτι πάνω σε φορείο και μεταφέρθηκε με ασθενοφόρο, ενώ εκατοντάδες άνθρωποι είχαν συγκεντρωθεί έξω από την πολυκατοικία προσπαθώντας να εμποδίσουν την έξωση της ηλικιωμένης γυναίκας.
Η υπόθεσή της βρέθηκε στο επίκεντρο των κινητοποιήσεων για τη στέγαση στην ισπανική πρωτεύουσα, καθώς η Αμπασκάλ δεν ήταν μια ενοικιάστρια που είχε απλώς αδυναμία να πληρώσει. Με σύνταξη περίπου 1.400 ευρώ, συνέχιζε να καταβάλλει περίπου 500 ευρώ τον μήνα για το ενοίκιο και τους λογαριασμούς, βάσει της παλιάς συμφωνίας.
Η περίπτωσή της ανέδειξε με ιδιαίτερα σκληρό τρόπο τη σύγκρουση ανάμεσα στην αγορά ακινήτων και στην ανάγκη των ανθρώπων να παραμείνουν στα σπίτια όπου έζησαν για δεκαετίες. Το διαμέρισμα είχε αγοραστεί από εταιρεία το 2019, σε τιμή χαμηλότερη από τις συνήθεις αξίες της περιοχής, ακριβώς επειδή η Αμπασκάλ εξακολουθούσε να κατοικεί σε αυτό.
Η Ένωση Ενοικιαστών της Μαδρίτης ανακοίνωσε τον θάνατό της, αποτίοντας φόρο τιμής σε μια γυναίκα η προσωπική περιπέτεια της οποίας μετατράπηκε σε σύμβολο μιας πολύ ευρύτερης κοινωνικής σύγκρουσης.
71 χρόνια στο ίδιο σπίτι
Η Μαρικάρμεν Αμπασκάλ έζησε στο ίδιο διαμέρισμα της Μαδρίτης για περισσότερες από επτά δεκαετίες.
Εκεί μεγάλωσε, έζησε την ενήλικη ζωή της και έφτασε στα 87 της χρόνια. Η σχέση της με το σπίτι ήταν πολύ παλαιότερη από τη σημερινή ιδιοκτησιακή του κατάσταση και συνδεόταν με μια οικογενειακή ιστορία που έφτανε μέχρι την εποχή της δικτατορίας του Φρανθίσκο Φράνκο.
Η μίσθωση είχε περάσει αρχικά στη μητέρα της και στη συνέχεια στην ίδια. Σύμφωνα με την Ένωση Ενοικιαστών, η κατάσταση είχε διαμορφωθεί σε ένα νομικό πλαίσιο που ίσχυε κατά την περίοδο του Φράνκο και επέτρεπε τη διαδοχή της μίσθωσης χωρίς η μητέρα της να εμφανίζεται ως ιδιοκτήτρια.
Για δεκαετίες, η Αμπασκάλ συνέχισε να πληρώνει το ενοίκιο της, το οποίο μαζί με τους λογαριασμούς ανερχόταν περίπου στα 500 ευρώ τον μήνα.
Η οικονομική επιβάρυνση ήταν συμβατή με τη σύνταξή της.
Το πρόβλημα προέκυψε όταν άλλαξε η ιδιοκτησία του ακινήτου.
Από το παλιό ενοίκιο στην απαίτηση των 1.600 ευρώ
Το 2019 το διαμέρισμα αγοράστηκε από εταιρεία. Η αξία του ήταν σημαντικά υψηλότερη στην αγορά της Μαδρίτης, όμως η ύπαρξη της ηλικιωμένης ενοικιάστριας επηρέαζε την εμπορική του αξία.
Έναν χρόνο αργότερα, οι νέοι ιδιοκτήτες ενημέρωσαν την Αμπασκάλ ότι έπρεπε να εγκαταλείψει το σπίτι.
Η ίδια αρνήθηκε.
Ακολούθησε μια δικαστική διαμάχη που κράτησε οκτώ χρόνια. Σύμφωνα με την Ένωση Ενοικιαστών, έγιναν συνολικά τέσσερις προσπάθειες έξωσης.
Η Αμπασκάλ και όσοι τη στήριζαν πρότειναν λύσεις που θα της επέτρεπαν να παραμείνει στο σπίτι. Μεταξύ άλλων, προσφέρθηκε να καταβάλει υψηλότερο ενοίκιο, όμως το ποσό που της ζητήθηκε έφτανε περίπου τα 1.600 ευρώ τον μήνα.
Για μια γυναίκα με σύνταξη 1.400 ευρώ, η λύση αυτή ήταν πρακτικά αδύνατη.
Υπήρξε επίσης πρόταση να αγοράσει το διαμέρισμα. Και αυτή όμως δεν μπορούσε να υλοποιηθεί οικονομικά.
Η διαφορά ανάμεσα στην οικονομική δυνατότητα μιας ηλικιωμένης ενοικιάστριας και στην αξία ενός ακινήτου σε μία από τις ακριβότερες περιοχές της Μαδρίτης έγινε τελικά το επίκεντρο της υπόθεσης.
Η έξωση που έγινε πολιτική υπόθεση
Στις 23 Σεπτεμβρίου, η δικαστική απόφαση εκτελέστηκε.
Η εικόνα της Αμπασκάλ να βγαίνει από το σπίτι πάνω σε φορείο προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Έξω από την πολυκατοικία είχαν συγκεντρωθεί εκατοντάδες άνθρωποι, ανάμεσά τους μέλη της Ένωσης Ενοικιαστών και ακτιβιστές για το δικαίωμα στη στέγη.
Η προσπάθεια να αποτραπεί η έξωση δεν ήταν μόνο μια κίνηση αλληλεγγύης προς μια 87χρονη.
Για το ισπανικό στεγαστικό κίνημα, η υπόθεση της Αμπασκάλ εξέφραζε ένα ευρύτερο πρόβλημα: τι συμβαίνει όταν η αξία ενός ακινήτου αυξάνεται τόσο πολύ ώστε ο άνθρωπος που ζει σε αυτό επί δεκαετίες να θεωρείται πλέον εμπόδιο στην αξιοποίησή του.
Η έξωση έδωσε νέα δυναμική στις κινητοποιήσεις στη Μαδρίτη και έφερε στο προσκήνιο τις πιέσεις που αντιμετωπίζουν ηλικιωμένοι και χαμηλοσυνταξιούχοι σε περιοχές όπου οι τιμές των κατοικιών έχουν αυξηθεί δραματικά.
Η τελευταία μεταφορά στο νοσοκομείο
Μετά την έξωσή της, η Αμπασκάλ μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο Γκρεγκόριο Μαρανιόν.
Εκεί παρέμεινε νοσηλευόμενη μέχρι τον θάνατό της, στις 7 Οκτωβρίου.
Δεν πρόλαβε να επιστρέψει στο σπίτι όπου είχε περάσει 71 χρόνια από τη ζωή της.
Ο θάνατός της ήρθε μόλις δύο εβδομάδες μετά την έξωση που είχε συγκλονίσει τη Μαδρίτη και είχε μετατρέψει μια προσωπική δικαστική διαμάχη σε σύμβολο του αγώνα για τη στέγαση.
Η Ένωση Ενοικιαστών της Μαδρίτης ανακοίνωσε τον θάνατό της, χαρακτηρίζοντάς την εμβληματική μορφή του κινήματος.
Η ιστορία της Αμπασκάλ αφήνει πίσω της ένα ερώτημα που ξεπερνά τη συγκεκριμένη υπόθεση: ποιο είναι το όριο ανάμεσα στο δικαίωμα του ιδιοκτήτη να αξιοποιεί την περιουσία του και στο δικαίωμα ενός ανθρώπου να μη χάνει το σπίτι στο οποίο έχει ζήσει σχεδόν ολόκληρη τη ζωή του;
Στη Μαδρίτη, η 87χρονη δεν έγινε σύμβολο επειδή αρνήθηκε να φύγει από ένα διαμέρισμα.
Έγινε σύμβολο επειδή η έξωσή της αποκάλυψε πόσο σκληρή μπορεί να γίνει η σύγκρουση όταν η κατοικία μετατρέπεται από ανάγκη σε επένδυση και το σπίτι από τόπο ζωής σε περιουσιακό στοιχείο.
