Η ισπανική Βουλή απέρριψε το κυβερνητικό πακέτο για την αντιμετώπιση της στεγαστική κρίση, προκαλώντας σοβαρό πολιτικό πλήγμα στον πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ.
Με 178 ψήφους κατά και 172 υπέρ, οι βουλευτές καταψήφισαν την πρώτη από τις δύο πράξεις νομοθετικού περιεχομένου που είχε φέρει η κυβέρνηση, την ώρα που έξω από το Κοινοβούλιο εκατοντάδες διαδηλωτές φώναζαν «Ντροπή!» και ζητούσαν ακόμη και «γενική απεργία».
Η ψηφοφορία πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία το Ισπανία βρίσκεται αντιμέτωπο με αυξανόμενη κοινωνική πίεση για το κόστος κατοικίας. Τα ενοίκια έχουν καταστεί δυσβάσταχτα για μεγάλο μέρος του πληθυσμού, ενώ ιδιαίτερα οι νέοι με χαμηλότερα εισοδήματα δυσκολεύονται να βρουν προσιτή κατοικία. Η στεγαστική κρίση έχει εξελιχθεί σε ένα από τα κεντρικά κοινωνικά ζητήματα της χώρας.
Το αποτέλεσμα έχει και σαφή πολιτική διάσταση, καθώς η κυβέρνηση του Σάντσεθ δεν διαθέτει κοινοβουλευτική πλειοψηφία και χρειάζεται τη στήριξη μικρότερων κομμάτων για να περνά τις νομοθετικές της πρωτοβουλίες. Αυτή τη φορά, το καταλανικό Junts απέσυρε την υποστήριξή του λίγες ώρες πριν από την ψηφοφορία, οδηγώντας στην καταψήφιση του μέτρου.
Ο Σάντσεθ είχε απευθύνει, λίγο πριν από την ψηφοφορία, έκκληση στους βουλευτές να «αφήσουν στην άκρη τις πολιτικές σκοπιμότητες». Η έκκληση δεν στάθηκε αρκετή για να αποτρέψει την ήττα, ενώ η κυβέρνηση επιχείρησε αμέσως να μετατρέψει την κοινοβουλευτική αποτυχία σε πολιτική αντιπαράθεση με το Junts και τη συντηρητική αντιπολίτευση.
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς ο Πέδρο Σάντσεθ βρίσκεται ήδη σε προεκλογική τροχιά, με τις επόμενες εκλογές να αναμένονται το 2027. Η απόρριψη του στεγαστικού πακέτου ενισχύει έτσι τις φωνές στο εσωτερικό των Σοσιαλιστών που ζητούν να εξεταστεί το ενδεχόμενο πρόωρης προσφυγής στις κάλπες.
Οι εξώσεις στο επίκεντρο της πολιτικής σύγκρουσης
Το νομοθετικό πακέτο είχε ως βασικό στόχο να προσφέρει προστασία σε ευάλωτους ενοικιαστές. Προέβλεπε, μεταξύ άλλων, την αναστολή των εξώσεων ευάλωτων νοικοκυριών έως το 2030, σε μια προσπάθεια της κυβέρνησης να απαντήσει στις έντονες κοινωνικές αντιδράσεις που έχουν προκαλέσει οι αυξήσεις του κόστους στέγασης.
Η υπόθεση της 87χρονης Μαρίας ντελ Κάρμεν Αμπασκάλ στη Μαδρίτη είχε λειτουργήσει ως καταλύτης για τη δημόσια συζήτηση. Η έξωσή της προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και έφερε ξανά στο προσκήνιο το ζήτημα της προστασίας ηλικιωμένων και ευάλωτων ενοικιαστών.
Το πακέτο περιλάμβανε επίσης φορολογικά κίνητρα για ιδιοκτήτες που θα μείωναν τα ενοίκια, περιορισμούς στις αγορές κατοικιών από επενδυτικά κεφάλαια, καθώς και μέτρα για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις που χρησιμοποιούνται ευρέως από τουρίστες.
Στο στόχαστρο βρίσκονταν ιδιαίτερα τα επενδυτικά κεφάλαια, τα οποία οι επικριτές τους χαρακτηρίζουν «funds-γύπες», κατηγορώντας τα ότι συμβάλλουν στην αύξηση των τιμών των κατοικιών και των ενοικίων.
Το Junts έκανε πίσω και άλλαξε τους κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς
Η καθοριστική εξέλιξη ήρθε από το Junts. Το καταλανικό κόμμα ανακοίνωσε ότι δεν θα στηρίξει το νομοσχέδιο, ζητώντας την απόσυρση και αναδιατύπωσή του.
Η βασική ένσταση του κόμματος ήταν ότι τα μέτρα, όπως είχαν διαμορφωθεί, θα μπορούσαν να μειώσουν την προσφορά ενοικιαζόμενων κατοικιών και τελικά να οδηγήσουν σε ακόμη υψηλότερες τιμές.
Η υπουργός Στέγασης Ισαμπέλ Ροντρίγκεζ επιχείρησε μέχρι την τελευταία στιγμή να μεταπείσει τους Καταλανούς βουλευτές. Υποστήριξε ότι το κυβερνητικό σχέδιο περιλάμβανε περίπου το 90% των αιτημάτων τους και έκανε έκκληση για συμφωνία.
Δεν κατάφερε, ωστόσο, να εξασφαλίσει τις απαραίτητες ψήφους.
Η στέγη διχάζει κυβέρνηση, ιδιοκτήτες και αγορά
Η κυβερνητική πρόταση είχε δεχθεί κριτική και από οργανώσεις ιδιοκτητών και φορείς της αγοράς ακινήτων. Η θέση τους ήταν ότι οι περιορισμοί και οι νέες φορολογικές επιβαρύνσεις θα μπορούσαν να λειτουργήσουν αποτρεπτικά για τους ιδιοκτήτες και τους επενδυτές.
Παράλληλα, επικριτές του πακέτου υποστήριζαν ότι ακόμη και εάν τα μέτρα προστάτευαν προσωρινά ενοικιαστές που ήδη διαθέτουν συμβόλαια, δεν αντιμετώπιζαν το βασικό πρόβλημα: την έλλειψη επαρκούς προσφοράς κατοικιών.
Στην Ισπανία, η πίεση στην αγορά κατοικίας έχει ενισχυθεί από την τουριστική ανάπτυξη, τη ζήτηση από ξένους αγοραστές, την αύξηση των βραχυχρόνιων μισθώσεων και την περιορισμένη διαθεσιμότητα δημόσιας κατοικίας. Για τους νέους, η πρόσβαση σε ιδιόκτητη ή ακόμη και αξιοπρεπή ενοικιαζόμενη κατοικία γίνεται ολοένα δυσκολότερη.
Σάντσεθ εναντίον Junts με φόντο τον Πουτζδεμόν
Πέρα από το ίδιο το στεγαστικό νομοσχέδιο, η σύγκρουση έχει και μια ευρύτερη πολιτική διάσταση. Το Junts παραμένει βασικός παίκτης στην κοινοβουλευτική εξίσωση του Σάντσεθ, ενώ ταυτόχρονα επιδιώκει εδώ και χρόνια ανταλλάγματα που συνδέονται με το καταλανικό ζήτημα και τον Κάρλες Πουτζδεμόν.
Το κόμμα του Πουτζδεμόν έχει στηρίξει κατά περίπτωση την κυβέρνηση, χωρίς να αποτελεί σταθερό κυβερνητικό εταίρο. Η στάση του απέναντι στη στεγαστική νομοθεσία δείχνει για ακόμη μία φορά πόσο εύθραυστη είναι η κοινοβουλευτική βάση πάνω στην οποία στηρίζεται ο Σάντσεθ.
Η ισπανική κυβέρνηση αντέδρασε σκληρά μετά την καταψήφιση. Σε ανακοίνωσή της ενέταξε το Junts στο ίδιο πολιτικό στρατόπεδο με τη συντηρητική αντιπολίτευση και το Vox, καλώντας το κόμμα να «δείξει το πραγματικό του πρόσωπο».
Πρόωρες εκλογές στο τραπέζι
Η καταψήφιση δίνει νέα τροφή στη συζήτηση για πρόωρες εκλογές, ενώ ο Σάντσεθ αντιμετωπίζει ήδη πολιτική πίεση από άλλα μέτωπα, όπως το μεταναστευτικό και τις υποθέσεις διαφθοράς που έχουν πλήξει την κυβέρνηση.
Για τους Σοσιαλιστές, η στεγαστική κρίση αποτελεί ταυτόχρονα κοινωνικό πρόβλημα και πολιτικό πεδίο αντιπαράθεσης. Η κυβέρνηση επιδιώκει να εμφανιστεί ως δύναμη προστασίας των ενοικιαστών και των νέων απέναντι στην άνοδο των τιμών, ενώ η αντιπολίτευση και μέρος της αγοράς υποστηρίζουν ότι οι περιορισμοί μπορούν να έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα, μειώνοντας ακόμη περισσότερο την προσφορά κατοικιών.
Η σημερινή ψηφοφορία δεν λύνει, επομένως, το στεγαστικό πρόβλημα της Ισπανίας. Αντίθετα, το μεταφέρει ακόμη πιο βαθιά στο κέντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης, με τον Σάντσεθ να πρέπει τώρα να διαχειριστεί ταυτόχρονα την κοινωνική πίεση, την εύθραυστη κοινοβουλευτική του βάση και τις φωνές για πρόωρη προσφυγή στις κάλπες.
