Βάσεις, υπερπτήσεις και αποκλεισμός Ρωσίας – Κίνας
Η συμφωνία που ανακοίνωσε ο Ντόναλντ Τραμπ με τη Δανία και τη Γροιλανδία δεν προβλέπει την ενσωμάτωση της Γροιλανδίας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Διαμορφώνει, όμως, ένα νέο και πολύ ευρύτερο πλαίσιο αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στο νησί, με μόνιμα δικαιώματα πρόσβασης, εγκατάστασης βάσεων και υπερπτήσεων, ενώ παράλληλα επιχειρεί να αποκλείσει τη στρατιωτική και οικονομική διείσδυση της Ρωσίας και της Κίνας.
Η εξέλιξη αφορά άμεσα τη γεωπολιτική της Γροιλανδίας, αλλά και την ευρύτερη στρατηγική αντιπαράθεση στην Αρκτική, όπου ΗΠΑ, Ρωσία και Κίνα αυξάνουν το ενδιαφέρον τους για τις στρατιωτικές υποδομές, τις θαλάσσιες διαδρομές και τους φυσικούς πόρους.
Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα διαθέσιμες πληροφορίες, οι ΗΠΑ αποκτούν μόνιμα δικαιώματα πρόσβασης στη Γροιλανδία, δυνατότητα ανάπτυξης στρατιωτικών εγκαταστάσεων και υπερπτήσεων. Το νέο καθεστώς προβλέπεται να εξακολουθήσει να ισχύει ακόμη και στην περίπτωση που η Γροιλανδία αποκτήσει στο μέλλον την ανεξαρτησία της από τη Δανία.
Η συμφωνία εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της αμερικανικής πολιτικής για την Αρκτική και των σχέσεων με το ΝΑΤΟ. Η Γροιλανδία βρίσκεται ήδη στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης που έχει προκαλέσει η πολιτική του Τραμπ, με τη Δανία να επιμένει στη διατήρηση της κυριαρχίας της και στο δικαίωμα των Γροιλανδών στην αυτοδιάθεση.
Την ίδια ώρα, το νέο πλαίσιο αποκτά σαφή διάσταση απέναντι στη Ρωσία και την Κίνα, καθώς προβλέπει περιορισμούς στη στρατιωτική παρουσία και στις επενδύσεις ανταγωνιστικών χωρών σε ευαίσθητους τομείς.
Μόνιμη αμερικανική στρατιωτική πρόσβαση
Ο σημαντικότερος όρος αφορά την αμερικανική στρατιωτική παρουσία.
Αμερικανός αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανέφερε ότι η συμφωνία παρέχει στις ΗΠΑ μόνιμα δικαιώματα πρόσβασης, εγκατάστασης στρατιωτικών βάσεων και υπερπτήσεων στη Γροιλανδία.
Οι ΗΠΑ διαθέτουν ήδη εκτεταμένα δικαιώματα στη Γροιλανδία βάσει της αμυντικής συμφωνίας του 1951 με τη Δανία. Σήμερα λειτουργούν την αμερικανική διαστημική βάση Pituffik, στο βορειοδυτικό τμήμα του νησιού.
Το νέο στοιχείο είναι ότι το πλαίσιο διευρύνεται και αποκτά τριμερή χαρακτήρα, με τη συμμετοχή της ίδιας της Γροιλανδίας, ενώ επιδιώκεται να διασφαλιστεί ότι η αμερικανική στρατιωτική πρόσβαση δεν θα εξαρτάται από μελλοντικές πολιτικές εξελίξεις.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα ξεκινήσουν άμεσα τη διαδικασία ανάπτυξης «μεγάλης στρατιωτικής παρουσίας» στη Γροιλανδία. Μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει γνωστός ο ακριβής αριθμός των στρατιωτών ούτε το τελικό μέγεθος των εγκαταστάσεων.
Το μήνυμα προς Ρωσία και Κίνα
Δεύτερος βασικός άξονας της συμφωνίας είναι ο περιορισμός της στρατιωτικής παρουσίας χωρών εκτός ΝΑΤΟ.
Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, μη νατοϊκές χώρες δεν θα μπορούν να δημιουργούν στρατιωτικές βάσεις στη Γροιλανδία ή να διατηρούν στρατιωτική παρουσία στο νησί.
Η ρύθμιση αφορά πρωτίστως τη Ρωσία και την Κίνα, τις δύο χώρες που η Ουάσινγκτον αντιμετωπίζει ως βασικούς στρατηγικούς ανταγωνιστές στην Αρκτική.
Η αμερικανική πλευρά υποστηρίζει ότι η συμφωνία διασφαλίζει πως η Γροιλανδία θα παραμείνει ενταγμένη στη στρατηγική αμυντική περιοχή της Βόρειας Αμερικής και ότι ανταγωνιστικές δυνάμεις δεν θα μπορούν να αποκτήσουν στρατιωτικό αποτύπωμα στο νησί.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της γεωγραφικής θέσης της Γροιλανδίας, ανάμεσα στη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη και κοντά στις βασικές θαλάσσιες και αεροπορικές διαδρομές του Βόρειου Ατλαντικού.
Τι προβλέπεται για τις επενδύσεις
Η οικονομική διάσταση αποτελεί επίσης σημαντικό τμήμα της συμφωνίας.
Ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι ανταγωνιστές των ΗΠΑ δεν θα μπορούν να πραγματοποιούν «ευαίσθητες επενδύσεις» στη Γροιλανδία χωρίς την απαιτούμενη έγκριση.
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ επιβεβαίωσε ότι προβλέπονται μηχανισμοί για τον περιορισμό επενδύσεων σε στρατηγικούς τομείς από χώρες που θεωρούνται ανταγωνιστικές προς τις ΗΠΑ.
Ωστόσο, δεν προκύπτει μέχρι στιγμής ότι η Ουάσινγκτον αποκτά ένα γενικό δικαίωμα βέτο σε όλες τις επενδυτικές αποφάσεις της Γροιλανδίας.
Οι λεπτομέρειες έχουν σημασία, καθώς το πλήρες κείμενο της συμφωνίας δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί. Οι μέχρι τώρα πληροφορίες παραπέμπουν σε περιορισμούς που αφορούν συγκεκριμένους ευαίσθητους τομείς και όχι σε αμερικανικό έλεγχο του συνόλου της οικονομικής δραστηριότητας του νησιού.
Η συμφωνία θα ισχύει και μετά από ενδεχόμενη ανεξαρτησία
Ένας από τους πιο κρίσιμους όρους είναι η πρόβλεψη ότι το νέο καθεστώς θα εξακολουθήσει να ισχύει ακόμη και εάν η Γροιλανδία γίνει ανεξάρτητο κράτος.
Η διάταξη αυτή έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς η ανεξαρτησία από το Βασίλειο της Δανίας αποτελεί διαχρονικό στόχο σημαντικού τμήματος του πολιτικού κόσμου της Γροιλανδίας.
Με αυτόν τον τρόπο, η Ουάσινγκτον επιδιώκει να κατοχυρώσει τη στρατιωτική της πρόσβαση ανεξάρτητα από τη μελλοντική συνταγματική σχέση της Γροιλανδίας με τη Δανία.
Η αμερικανική στρατηγική, επομένως, δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη διατήρηση του σημερινού καθεστώτος του νησιού.
Η κυριαρχία παραμένει στη Δανία
Παρά τις δηλώσεις Τραμπ περί «μόνιμου ελέγχου» της ασφάλειας της Γροιλανδίας, η συμφωνία δεν μεταβιβάζει την κυριαρχία του νησιού στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Δανία εξακολουθεί να διατηρεί την κυριαρχία επί της Γροιλανδίας, ενώ η πολιτική αυτονομία του νησιού και το δικαίωμα του πληθυσμού του στην αυτοδιάθεση αναγνωρίζονται στο νέο πλαίσιο.
Η Κοπεγχάγη παρουσιάζει τη συμφωνία ως νέο πλαίσιο ενισχυμένης κοινής ασφάλειας στην Αρκτική και στον Βόρειο Ατλαντικό.
Η Ουάσινγκτον, από την πλευρά της, δίνει μεγαλύτερη έμφαση στη δυνατότητα μόνιμης στρατιωτικής παρουσίας και στην ανάγκη να αποτραπεί η εγκατάσταση ανταγωνιστικών δυνάμεων στην περιοχή.
Η διαφορά στη διατύπωση αποτυπώνει και τη διαφορετική πολιτική προσέγγιση των δύο πλευρών: η Δανία υπογραμμίζει την κυριαρχία και την αυτοδιάθεση, ενώ οι ΗΠΑ δίνουν προτεραιότητα στη στρατηγική ασφάλεια της Αρκτικής.
Από τη συμφωνία του 1951 στο νέο αμερικανικό αποτύπωμα
Οι ΗΠΑ έχουν στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και η αμυντική συμφωνία του 1951 με τη Δανία παρέχει ήδη στην Ουάσινγκτον εκτεταμένα δικαιώματα για στρατιωτικές εγκαταστάσεις και επιχειρήσεις.
Το νέο στοιχείο είναι η προσπάθεια να δημιουργηθεί ένα πιο σταθερό και μακροπρόθεσμο πλαίσιο, στο οποίο συμμετέχει και η ίδια η Γροιλανδία.
Παράλληλα, η συμφωνία συνδέει το στρατιωτικό σκέλος με την οικονομική ασφάλεια, περιορίζοντας τη δυνατότητα στρατηγικών επενδύσεων από χώρες που η Ουάσινγκτον θεωρεί ανταγωνιστικές.
Η Γροιλανδία αποκτά έτσι ακόμη μεγαλύτερη σημασία για την αμερικανική στρατηγική στην Αρκτική, όχι μόνο λόγω της γεωγραφικής της θέσης αλλά και λόγω των φυσικών πόρων και των νέων θαλάσσιων διαδρομών που δημιουργούνται καθώς μεταβάλλονται οι συνθήκες στην περιοχή.
Το κρίσιμο σημείο: τι ακριβώς θα γράφει το τελικό κείμενο
Παρά τις ανακοινώσεις Τραμπ, το ακριβές περιεχόμενο της συμφωνίας παραμένει εν μέρει ασαφές.
Δεν έχουν γίνει γνωστά ο ακριβής αριθμός των Αμερικανών στρατιωτών που θα μπορούσαν να αναπτυχθούν, οι συγκεκριμένες νέες εγκαταστάσεις που θα δημιουργηθούν ούτε όλοι οι μηχανισμοί που θα διέπουν τις «ευαίσθητες» επενδύσεις.
Η Δανία έχει ανακοινώσει ότι η συμφωνία αναμένεται να υπογραφεί την επόμενη εβδομάδα στη Νέα Υόρκη και στη συνέχεια θα πρέπει να ακολουθήσουν οι απαραίτητες κοινοβουλευτικές διαδικασίες.
Μέχρι τότε, το βασικό συμπέρασμα από όσα έχουν γίνει γνωστά είναι συγκεκριμένο: οι ΗΠΑ δεν αποκτούν τη Γροιλανδία, αλλά εξασφαλίζουν ένα πολύ ευρύτερο και μακροπρόθεσμο στρατιωτικό αποτύπωμα στο νησί.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει μόνιμη πρόσβαση και δικαιώματα βάσεων και υπερπτήσεων, δυνατότητα ενίσχυσης της αμερικανικής παρουσίας, αποκλεισμό μη νατοϊκών στρατιωτικών δυνάμεων και περιορισμό της οικονομικής διείσδυσης ανταγωνιστικών χωρών σε ευαίσθητους τομείς.
Το εύρος των αμερικανικών εξουσιών θα γίνει σαφές όταν δημοσιοποιηθεί το πλήρες κείμενο και ολοκληρωθεί η διαδικασία κύρωσης.
