Με μια ασυνήθιστα συμφιλιωτική αναφορά στην Ελλάδα, αλλά και με σαφείς αναφορές στα τουρκικά συμφέροντα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιχείρησε να περιγράψει το πλαίσιο μέσα στο οποίο η Άγκυρα θέλει να αντιμετωπίζει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Κατά την επιστροφή του από τη Νέα Υόρκη, ο Τούρκος πρόεδρος δήλωσε ότι η Ελλάδα «δεν είναι εχθρός» της Τουρκίας, αλλά γείτονας και σύμμαχος στο ΝΑΤΟ, ενώ ταυτόχρονα έστειλε μήνυμα στην Αθήνα να μην εντάσσονται οι διμερείς σχέσεις στην προεκλογική αντιπαράθεση.
«Η Τουρκία δεν είναι εχθρός της Ελλάδας»
«Θέλω να το πω αυτό μία φορά με απόλυτη σαφήνεια: η Τουρκία δεν είναι εχθρός της Ελλάδας. Είναι γείτονάς της και σύμμαχός της υπό την ομπρέλα του ΝΑΤΟ», δήλωσε ο Ερντογάν, μιλώντας σε Τούρκους δημοσιογράφους στο προεδρικό αεροσκάφος κατά την επιστροφή του από τη Νέα Υόρκη.
Ο Τούρκος πρόεδρος συνέδεσε άμεσα τη συγκεκριμένη τοποθέτηση με την ανάγκη να μην μετατρέπονται τα ελληνοτουρκικά σε αντικείμενο εσωτερικής πολιτικής αντιπαράθεσης.
«Οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών είναι πολύ ευαίσθητες και σημαντικές για να μετατρέπονται σε αντικείμενο προεκλογικής εκμετάλλευσης», ανέφερε.
Η διατύπωση αυτή αποτελεί ένα από τα πλέον σαφή ανοίγματα του Ερντογάν προς την Αθήνα το τελευταίο διάστημα, ιδιαίτερα καθώς η τουρκική ρητορική απέναντι στην Ελλάδα έχει κατά περιόδους κινηθεί σε πολύ υψηλότερους τόνους.
Η αναφορά στις ελληνικές εκλογές
Ο Ερντογάν επέμεινε ότι η Άγκυρα δεν επιδιώκει να εμπλακεί στην εσωτερική πολιτική της Ελλάδας, ανεξάρτητα από το πότε θα διεξαχθούν εκλογές και ποια κυβέρνηση ή αντιπολίτευση θα επικρατήσει.
«Υπό αυτό το πρίσμα αντιμετωπίζουμε τις συγκεκριμένες συζητήσεις. Εμείς έχουμε επικεντρωθεί στη δική μας ατζέντα και ασχολούμαστε με τις δικές μας υποθέσεις», είπε.
Και πρόσθεσε: «Δεν έχουμε ούτως ή άλλως καμία πρόθεση να ασχοληθούμε με την εσωτερική πολιτική της Ελλάδας ή οποιασδήποτε άλλης γειτονικής μας χώρας. Στην Ελλάδα μπορεί να γίνουν εκλογές, να αλλάξει η κυβέρνηση ή η αντιπολίτευση. Αυτά δεν είναι δικό μας ζήτημα».
Η συγκεκριμένη αναφορά αποκτά πολιτικό βάρος καθώς στην Ελλάδα έχει ήδη ανοίξει η συζήτηση για τον χρόνο των επόμενων εκλογών και η εξωτερική πολιτική αποτελεί διαχρονικά πεδίο έντονης αντιπαράθεσης.
Από την «ειρηνευτική» εικόνα στα τουρκικά συμφέροντα
Πίσω από τη συμφιλιωτική αναφορά προς την Ελλάδα, ωστόσο, ο Ερντογάν έθεσε με σαφήνεια τις τουρκικές προτεραιότητες.
«Αυτό που μας αφορά είναι τα δικαιώματα και η ασφάλεια της Τουρκίας, καθώς και η διατήρηση της ειρήνης και της ηρεμίας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο», ανέφερε.
Η φράση αυτή λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η Άγκυρα δεν συνδέει την προσπάθεια διατήρησης χαμηλών τόνων με εγκατάλειψη των πάγιων θέσεών της. Αντίθετα, ο Ερντογάν παρουσιάζει την «ειρήνη και την ηρεμία» στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο παράλληλα με την προάσπιση των τουρκικών δικαιωμάτων και της ασφάλειας.
Έτσι, η νέα τοποθέτηση του Τούρκου προέδρου μπορεί να διαβαστεί σε δύο επίπεδα: ως μήνυμα αποφυγής μιας νέας έντασης με την Ελλάδα, αλλά και ως επανάληψη του τουρκικού πλαισίου για τα ζητήματα που η Άγκυρα θεωρεί ότι συνδέονται με τα συμφέροντά της.
Το «ήρεμο νερό» και οι ελιγμοί της Άγκυρας
Η εικόνα που επιχείρησε να εκπέμψει ο Ερντογάν είναι σαφώς διαφορετική από τη σκληρή ρητορική που κατά καιρούς χρησιμοποιούν στελέχη της τουρκικής κυβέρνησης και του κυβερνώντος κόμματος.
Ο Τούρκος πρόεδρος εμφανίστηκε να υιοθετεί έναν περισσότερο θεσμικό τόνο, υπογραμμίζοντας την ιδιότητα της Ελλάδας ως συμμάχου στο ΝΑΤΟ και απορρίπτοντας την περιγραφή της ως «εχθρού».
Παράλληλα, όμως, φρόντισε να επαναφέρει στο προσκήνιο τα ζητήματα που η Άγκυρα θεωρεί κρίσιμα: τα δικαιώματα και την ασφάλεια της Τουρκίας, το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η επιλογή αυτή επιτρέπει στην τουρκική ηγεσία να εμφανίζεται υπέρ της αποκλιμάκωσης χωρίς να απομακρύνεται από τις πάγιες θέσεις της.
Το βλέμμα στην Αθήνα
Η δήλωση Ερντογάν έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία Αθήνα και Άγκυρα διατηρούν ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας, ενώ παράλληλα παραμένουν οι γνωστές διαφωνίες για το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο και το Κυπριακό.
Το μήνυμα προς την Αθήνα είναι ότι η Άγκυρα θέλει να διατηρηθεί ένα επίπεδο πολιτικού διαλόγου, χωρίς όμως να αποδέχεται ότι τα ζητήματα που θεωρεί κρίσιμα για την ασφάλεια και τα συμφέροντά της μπορούν να παραμεριστούν.
Η αναφορά του Ερντογάν στην ελληνική προεκλογική περίοδο προσθέτει μια ακόμη διάσταση. Η Τουρκία δηλώνει ότι δεν επιθυμεί να εμπλακεί στην εσωτερική πολιτική της Ελλάδας, ενώ ταυτόχρονα ζητά να μην χρησιμοποιούνται τα ελληνοτουρκικά ως πολιτικό όπλο.
Το εάν αυτή η προσέγγιση θα μεταφραστεί σε νέα βήματα αποκλιμάκωσης ή θα παραμείνει μια τακτική διαχείρισης της έντασης, θα φανεί από τις επόμενες κινήσεις της Άγκυρας και κυρίως από τη στάση της στα ζητήματα του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου.
