Σε νέα κίνηση με σαφή γεωπολιτική διάσταση προχώρησε η Άγκυρα, ανακηρύσσοντας δύο «εθνικά θαλάσσια πάρκα» με προεδρικά διατάγματα που φέρουν την υπογραφή του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Οι δύο ζώνες βρίσκονται στην Ανατολική Μεσόγειο, απέναντι από το Καστελλόριζο, και στο Βόρειο Αιγαίο, μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης, επαναφέροντας στο προσκήνιο τη διαφορά Αθήνας και Άγκυρας για τις θαλάσσιες ζώνες.
Δύο πάρκα σε περιοχές με ιδιαίτερο γεωπολιτικό βάρος
Τα δύο προεδρικά διατάγματα δημοσιεύθηκαν στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως την Κυριακή 16 Αυγούστου και αφορούν θαλάσσιες περιοχές που είχαν ήδη αποτυπωθεί στον τουρκικό σχεδιασμό από το 2025.
Το πρώτο θαλάσσιο πάρκο χωροθετείται στην περιοχή μεταξύ Φέτιγιε, στην επαρχία Μούγλα, και Κας, στην επαρχία Αττάλειας. Η χάραξη της ζώνης δεν αποτυπώνει το Καστελλόριζο ως παράγοντα στη διαμόρφωση των θαλάσσιων ορίων και ουσιαστικά περικλείει το ελληνικό νησί από τις προτεινόμενες τουρκικές θαλάσσιες ζώνες. Η συγκεκριμένη προσέγγιση είχε ήδη αποτυπωθεί στον τουρκικό χάρτη που παρουσιάστηκε το 2025.
Το δεύτερο πάρκο βρίσκεται στο Βόρειο Αιγαίο, δυτικά της Ίμβρου και της Τενέδου, με τη ζώνη να εκτείνεται στην περιοχή μεταξύ Σαμοθράκης και Λήμνου. Πρόκειται για περιοχή που η ελληνική πλευρά θεωρεί ιδιαίτερα ευαίσθητη, καθώς η τουρκική χάραξη εκτείνεται πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων.
Η «περιβαλλοντική» κίνηση και η γεωπολιτική διάσταση
Η Άγκυρα παρουσιάζει τις συγκεκριμένες ζώνες ως μέτρα προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας. Ο τουρκικός σχεδιασμός είχε εκπονηθεί με τη συμμετοχή του Εθνικού Κέντρου Έρευνας Θαλάσσιου Δικαίου του Πανεπιστημίου της Άγκυρας (DEHUKAM), σε συνεργασία με κρατικούς φορείς.
Ωστόσο, η επιλογή των συγκεκριμένων περιοχών προσδίδει στην πρωτοβουλία ευρύτερη πολιτική και γεωστρατηγική σημασία. Η χάραξη των δύο πάρκων αγγίζει περιοχές όπου Αθήνα και Άγκυρα έχουν διαφορετικές θέσεις για την έκταση και τα δικαιώματα των θαλάσσιων ζωνών.
Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Καστελλόριζου, το οποίο βρίσκεται σε απόσταση μόλις λίγων χιλιομέτρων από τις τουρκικές ακτές. Η τουρκική αποτύπωση δεν αναγνωρίζει στην πράξη τον ρόλο του νησιού στη χάραξη της συγκεκριμένης θαλάσσιας ζώνης, γεγονός που συνδέεται με την πάγια τουρκική θέση για την επίδραση των ελληνικών νησιών στην οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Η συνέχεια του τουρκικού σχεδιασμού του 2025
Η σημερινή εξέλιξη δεν αποτελεί αιφνιδιαστική κίνηση. Τον Αύγουστο του 2025 η Τουρκία είχε παρουσιάσει χάρτες με προτεινόμενες θαλάσσιες περιοχές προστασίας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, λίγες ημέρες μετά την ανακοίνωση από την Ελλάδα των δικών της νέων θαλάσσιων πάρκων.
Οι τουρκικοί χάρτες περιλάμβαναν τότε περιοχή μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης, ενώ στην Ανατολική Μεσόγειο η προτεινόμενη ζώνη εκτεινόταν από βορειοανατολικά της Ρόδου προς τα νερά ανοιχτά του Κόλπου της Αττάλειας, χωρίς να αποτυπώνει το Καστελλόριζο ως παράγοντα οριοθέτησης.
Η θεσμοθέτηση των ζωνών με προεδρικά διατάγματα αποτελεί, επομένως, το επόμενο βήμα ενός σχεδιασμού που είχε ήδη παρουσιαστεί και καταγραφεί στον τουρκικό θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
Η ελληνική απάντηση στα τουρκικά θαλάσσια πάρκα
Η τουρκική κίνηση έρχεται σε συνέχεια της ελληνικής πρωτοβουλίας για τη δημιουργία δύο Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων στο Ιόνιο και στο Νότιο Αιγαίο.
Η Ελλάδα ανακοίνωσε στις 21 Ιουλίου 2025 τη δημιουργία των δύο πάρκων, συνολικής έκτασης περίπου 27.500 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Το ένα αφορά το Ιόνιο και το άλλο το Νότιο Αιγαίο και τις Νότιες Κυκλάδες. Το υπουργείο Περιβάλλοντος είχε επισημάνει ότι η διαδικασία εντάσσεται στην προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και στην εφαρμογή της εθνικής και ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής νομοθεσίας.
Η ανακοίνωση της Αθήνας είχε προκαλέσει τότε την αντίδραση της Άγκυρας, η οποία υποστήριξε ότι η Ελλάδα επιχειρεί μονομερώς να μεταβάλει το υφιστάμενο καθεστώς στο Αιγαίο. Η τουρκική πλευρά είχε προαναγγείλει ότι θα προχωρήσει και η ίδια σε αντίστοιχες πρωτοβουλίες για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Η διαφορά Αθήνας και Άγκυρας για το διεθνές δίκαιο
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή οι τουρκικές ζώνες εκτείνονται, σύμφωνα με τις διαθέσιμες χαρτογραφήσεις, πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων και σε περιοχές όπου δεν υπάρχει συμφωνημένη οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών μεταξύ των δύο χωρών.
Η Αθήνα έχει υποστηρίξει ότι μονομερείς τουρκικές αποφάσεις σε μη οριοθετημένες περιοχές και εκτός των τουρκικών χωρικών υδάτων δεν μπορούν να παράγουν έννομα αποτελέσματα εις βάρος των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Η θέση αυτή είχε διατυπωθεί με σαφήνεια και μετά την τουρκική ανακοίνωση του 2025, όταν το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε την κίνηση «απαράδεκτη, μονομερή και παράνομη» και τόνισε ότι δεν επηρεάζει τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Το Καστελλόριζο στο επίκεντρο
Το Καστελλόριζο παραμένει το πλέον χαρακτηριστικό σημείο της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης για τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Τουρκία αμφισβητεί διαχρονικά την έκταση των θαλάσσιων δικαιωμάτων που η Ελλάδα θεωρεί ότι απορρέουν από την παρουσία των ελληνικών νησιών. Η ελληνική θέση, αντίθετα, στηρίζεται στο διεθνές δίκαιο της θάλασσας και στην αρχή ότι τα νησιά διαθέτουν θαλάσσιες ζώνες, με την ακριβή οριοθέτηση να αποτελεί αντικείμενο συμφωνίας ή δικαιοδοτικής διαδικασίας όπου απαιτείται.
Με τη νέα τουρκική χωροθέτηση, το Καστελλόριζο βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο μιας χαρτογραφικής αντιπαράθεσης που ξεπερνά το περιβαλλοντικό σκέλος των θαλάσσιων πάρκων.
Νέα δοκιμασία για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις
Η απόφαση της Άγκυρας έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία Αθήνα και Άγκυρα επιχειρούν να διατηρήσουν ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας, παρά τις βαθιές διαφωνίες τους για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η θεσμοθέτηση, όμως, θαλάσσιων ζωνών σε περιοχές που συνδέονται άμεσα με τις ελληνικές θέσεις για το Καστελλόριζο, τη Λήμνο και τη Σαμοθράκη επαναφέρει στο προσκήνιο το ευρύτερο ζήτημα της θαλάσσιας δικαιοδοσίας.
Σε αυτή τη συγκυρία, τα δύο τουρκικά διατάγματα δεν αντιμετωπίζονται από την Αθήνα μόνο ως περιβαλλοντική πρωτοβουλία, αλλά και ως μία ακόμη κίνηση στον ευρύτερο ανταγωνισμό των δύο χωρών για την αποτύπωση των θαλάσσιων δικαιωμάτων και των αντίστοιχων γεωπολιτικών θέσεων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
